Кіріспе

1958 жылы Юджин Бурдик пен Уильям Ледерердің саяси романы, осы роман негізінде түсірілген фильм.

"The Ugly American" – Юджин Бурдик пен Уильям Ледерердің 1958 жылы жарық көрген саяси романы. Онда Оңтүстік-Шығыс Азиядағы АҚШ дипломатиялық қызметінің кемшіліктері суреттеледі. Бұл кітап дипломаттар арасында қызу талқылау тудырып, маңызды саяси салдарға әкелді. АҚШ-тың Бейбітшілік корпусы Кеннеди әкімшілігі тұсында, ішінара осы кітаптың ықпалымен құрылды. Бұл бестселлер үздіксіз жарық көріп келеді және американдық саяси романдардың ең әсерлілерінің бірі саналады.

Авторлары

Уильям Ледерер – америкалық жазушы және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің капитаны, Тынық мұхиты мен Азиядағы АҚШ күштерінің бас қолбасшысының арнайы көмекшісі болған. Юджин Бурдик – американдық саясаттанушы, романист және ғылыми-публицистикалық жазушы, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен. Екеуі Вьетнам соғысына дайындалу кезеңінде танысты. Бұл кезде президент Дуайт Д. Эйзенхауэр ұсынған домино теориясы қолданылып жатты. Роман 1958 жылы жарық көрген кезде АҚШ-та кеңестік әскери және технологиялық күш, сондай-ақ Үшінші әлемнің бейтарап елдеріндегі коммунистік саяси жетістіктерге қатысты қорқыныш, сенімсіздік және белгісіздік атмосферасы болды, соның нәтижесінде роман дереу үлкен әсер етті.

Мазмұны

Кітап АҚШ дипломатиялық корпусының сәтсіздіктерін көрсетеді, олардың жергілікті тілге, мәдениетке және салт-дәстүрлерге немқұрайлылығы мен қабылдаудан бас тартуы Шығыс блогының (атап айтқанда кеңестік) дипломатиясының жоғары деңгейдегі шеберлігімен күрт қайшы болды және шетелде коммунистік дипломатияның табысқа жетуіне себеп болды.

Атау

Романның атауы Грэм Гриннің 1955 жылғы «Тыныш америкалық» романымен ойын есебінде құрастырылған және кейде олар шатастырылып жатады. Бұл олардың туа біткен мақтандығы мен жергілікті мәдениетті түсінбеуінен туындайды. Кітапта коммунистердің сәттіліктеріне Гомер Аткинс басты кейіпкерінің тактикасына ұқсас амалдар қолданғандары себеп болғаны айтылады. Американ елшісі «Бақытты» Лу Сирс өзінің бас қаласындағы жайлы дипломатиялық кешеніне ғана шектеледі. Совет елшісі жергілікті тілде сөйлейді және жергілікті мәдениетті түсінеді. Ол Мәскеудегі басшыларына Сирстің «өзінің адамдарын кездесулермен, әлеуметтік шаралармен, сенаторлардың, конгрессмендердің, генералдардың, адмиралдардың, мемлекеттік және қорғаныс министрлерінің орынбасарларының және т.б. көптеген адамдармен амандасумен және брифтингпен ұстап отыратынын, олар мұнда 'өз көздерімен көруге' келеді» деп хабарлайды. Сирс коммунистік бүлікке қарсы шығарған шығармашылық күш-жігерді жоққа шығарады.

Шын өмірдегі кейіпкерлер

1959 жылғы мамыр айында "Ньюсуик" журналында жарияланған мақалада "нағыз" "Жыртқыш америкалық" Халықаралық ынтымақтастық басқармасының техникалық қызметкері Отто Хунервадель есімді адам деп көрсетілді. Ол әйелі Хеленмен бірге 1949 жылдан 1952 жылы қайтыс болғанға дейін Бірмада қызмет етті. Олар ауылдарда тұрып, шаруашылық техникаларын үйретті және үй консервілеу өнеркәсібін құруға көмектесті. Кітаптағы кейіпкерлердің бірі – полковник Хилландейл, қарсы партизандық операциялар саласындағы сарапшы болған АҚШ Әуе күштерінің генерал-майоры Эдвард Лансдейлдің нақты өмірінен алынған тұлға екені көрінеді.

Танымалдық

Кітап 1958 жылдың күзінде "The Saturday Evening Post" журналында бөлім-бөлім жарияланып, қазан айында "Book of the Month Club" таңдауына ілікті. Бұл кітап дипломатиялық шеңберде сенсация тудырды. Джон Ф. Кеннеди кітаптан қатты әсер алып, АҚШ Сенатындағы барлық әріптестеріне бір-бір данасын жіберді. Кітап АҚШ-тағы ең көп сатылған кітаптардың бірі болды, жарық көргеннен бері үздіксіз басылып келеді және американдық әдебиеттегі ең саяси ықпалды романдардың бірі саналады. Президент Линдон Бэйнс Джонсон 1964 жылы университет түлектері алдындағы "Ұлы қоғам" сөзінде "Ұлы американдық" терминін қолданды, сол кезде ол шетелдегі американдықтардың жағымсыз әрекеттеріне қатысты жеккөруші сөз ретінде кеңінен қолданылатын болды.

Бейбітшілік корпусы

Сенатор Хьюберт Хамфри 1957 жылы Конгресске үшінші әлем елдеріндегі дамуға бағытталған Бейбітшілік корпусын құру туралы заң жобасын енгізді, бірақ "ол көп қолдау таппады" және бұл әрекет сәтсіз аяқталды. "Жыртқыш америкалық" атты кітап келесі жылы жарық көрді. Сенатор Кеннеди 1960 жылы президенттік науқанында Бейбітшілік корпусын құру туралы идеяны алғаш рет айтты, ал 1961 жылғы наурыз айында, қызметке кіріскеннен кейін екі ай өткен соң, Кеннеди Бейбітшілік корпусының құрылғанын жариялады. Кеннеди және әкімшіліктің басқа да өкілдері Бейбітшілік корпусын "Жыртқыш америкалық" кітабында сипатталған мәселелерге жауап ретінде қарастырды.

Сын

Президенттер, сенаторлар және конгрессмендер кітапқа тікелей сілтеме жасады немесе одан цитата келтірді, оны түсініктеме ретінде, өз мақсаттарына жету үшін немесе оны сынау үшін пайдаланды. Сыртқы қатынастар комитетінің ықпалды төрағасы сенатор Уильям Фулбрайт Сенатта кітапты сынап, оның құрамында "жалған" еңбексіздік туралы айғақтар бар екенін және бұл Маккарти дәуіріндегі опасыздық айыптауларының жалғасы екенін мәлімдеді.

1963 жылғы фильм

Романның кино нұсқасы 1963 жылы түсірілді, және Марлон Брандо елші Харрисон Картер МакУайт рөлінде ойнады. "Жыртқыр америкалық" фильміне сын-пикирлер әртүрлі болды және прокатта үлкен табыс әкелмеді.