Кіріспе

американдық ЛГБТ белсендісі, американдық романист (1947 жылы туған)

Стивен Ридер Дональдсон (13 мамыр 1947 жылы туған) – американдық фантастика, ғылыми фантастика және детектив жанрындағы романист, ең белгілі туындысы – "Томас Келісімінің хроникасы" атты он томдық фантастикалық сериясы. Оның шығармалары психологиялық тереңдік, идеялық абстракция, моральдық қараңғылық және арнайы терминологияны қолданумен ерекшеленеді. Ол "көркем ойлау қабілеті, еске қаларлық кейіпкерлер және қарқынды әңгімелеу стилі" үшін сыншылардың жоғары бағасын алды. Дональдсон Вустер колледжінде бакалавр, ал Кент мемлекеттік университетінде магистр дәрежесін бітірген. Қазіргі уақытта ол Нью-Мексико штатының Альбукерке қаласында тұрады.

Жеке өмір

Дональдсон жастығының бір бөлігін Үндістанда өткізді, онда оның әкесі, медициналық миссионер, мәйектілермен жұмыс істеді. Дональдсон қазіргі Кодайканал халықаралық мектебінде оқыған. 1970 жылғы 4 мамырда Кент штатындағы оқ жарылысы кезінде ол Кент штаты университетінде аспирантурада оқыды. Оқ жарылысы кезінде ол университет аумағында болмаса да, оның пәтері бір жарым блок қашықтықта болды, және ол үш күн бойы әскери жағдайға бағынуға мәжбүр болды. Дональдсон бұл оқиғаны талқылауды ұнатпайды, себебі ол естеліктерді мазалайды деп санайды. Дональдсон операның жанкүйері, ол "әдемі дыбыстағы құмарлы эмоцияның тікелей білдірілуін" жақсы көретінін айтқан. 1994 жылы ол Шотокан каратэсінен қара белбеу алды.

Негізгі әсерлері

Дональдсон 1970-ші және 1980-ші жылдарда танымал болған фантастикалық авторлардың бір буынының өкілі. Оның жазуы, көптеген құрбылары сияқты, Дж.Р.Р. Толкиннің шығармаларымен күшті байланысты. Дегенмен, Дональдсонның туындылары Мервин Пик, К.С. Льюис, Роберт Э. Ховард және Рихард Вагнердің опералары сияқты, тағы да көптеген әсерлерді көрсетеді. Дональдсон Роджер Зелазнидің "Амбер" романдарының жанкүйері де, олар оның өзінің "Мордант мұқтажы" сериясына тікелей шабыт берген. Сонымен қатар, өзінің сайтындағы "Кезеңдік сұхбат" бөлімінде Дональдсон өзінің повестеу стилін одан әрі жетілдіру үшін Джозеф Конрад, Генри Джеймс және Уильям Фолкнерді жан-жақты зерттегенін айтады.

Идеялар

Томас Уорд «Шығармашылық таным, тұжырымдамалық үйлесім және Стивен Р. Дональдсонның шығармашылық жазуы» еңбегінде Дональдсонның «Қарсылыққа қадам: нағыз оқиға» атты жазбасынан цитата келтіреді: «Менің ең жақсы әңгімелерімнің көпшілігі бір идеядан емес, екі идеядан туындайды». Дональдсон: «Екі бейкүнә элемент бірігіп, қорқынышты күшті нәрсе тудырады» деген. «Томас Келісімі» кітаптары үшін ол сенімсіздік пен жалқаулықты біріктіргенде, «Менің миым отқа ұқты» деді.

Томас Келісімі туралы хроникалар

Дональдсонның ең танымал сериясы – Томас Келісімі туралы хроникалар, ол қоғамнан түсірілген циникалық мәйектің, екінші бір әлемнің батыр құтқарушысы болуға тағайындалған кейіпкердің тарихын баяндайды. Келісім қатыгез Фол Лордпен күреседі, ол өзінің құлдығынан босану және өзінің басты жауы – Жаратушыдан кек алу үшін физикалық ғаламды бұзуға ниеттенген. "Хроникалар" 1977-1983 жылдар аралығында екі трилогия ретінде жарық көрді. Оның қазіргі баспасы, Путнам, бұл екі сериядан 10 миллионнан астам дана сатылғанын хабарлайды. Үшінші серия, Томас Келісімінің соңғы хроникалары, 2004 жылы "Жер рундары" романымен жариялана бастады. Осы серияның екінші кітабы "Қайта оралған өлім" (Fatal Revenant) арқылы Дональдсон 2007 жылдың қазан айында New York Times бестселлерлер тізімінде 12-орынға жеткенде тағы да бестселлер мәртебесіне ие болды.

Ауыс циклі

Келешекте адамдар таусылған ресурстарды алмастыру мақсатында ғарышқа шалқарып, кеңістіктегі ресурстарды іздеген кездегі ғылыми-фантастикалық эпопея, "Гап циклі" екі параллель оқиға желісін қамтиды. Біріншісі – Ангус Термопил есімді қарақшыға түскеннен кейін тірі қалуға тырысатын Біріккен Тау-кен Компаниялары Полициясының (БТКП) прапорщигі Морн Хайланд туралы. Екіншісі – БТКП басшысы Warden Dios-тың Холт Фаснердің іс-қимылдарын тойтарыс беруге бағытталған византиялық саяси маневрлерін көрсетеді, өйткені Холт Фаснер – United Mining Companies (UMC) компаниясының бас директоры және адамзат кеңістігіндегі ең ықпалды тұлға. Әрбір оқиға адамзаттың өмір сүруіне қауіп төндіретін, генетикалық мутация арқылы ассимиляцияға және жеңіске жеткен Amnion деп аталатын шетелдік түрдің қанағаттандырылмаған қауіптеріне қарсы өрбиді. UMC және заңсыз саудагерлер екеуі де Amnionмен технологияға айырбастау үшін шикізатпен (көбінесе кендермен) сауда жасайды. Кейбір заңсыз саудагерлер БТКП-ға шарт бойынша тыйым салынған "тыйым салынған кеңістік" деп аталатын Amnion аумағында сауда жасайды. Дональдсон осы серияны Вагнердің "Нибелунгтер сақинасы" эпосын қайта қарастыру мақсатында жазды. Тақырыптағы "Гап" атауы ғарыш кемелерінің ұзақ қашықтықтарды жүріп өту үшін қолданатын жарықтан жылдам жылдамдықпен қозғалатын қозғалтқыштарына сілтеме жасайды, бұл кеңістікті "бүктеу" тұжырымына ұқсас, бірден болатын құбылыс.

Алғашқы жұмыстар

Дональдсон жас кезінде екі фанфикшн повесть жазғанын айтты: біреуі Marvel Comics-тің "Тор" комиксіне, ал екіншісі Джозеф Конрадтың "Жүректің қараңғылығы" романына негізделген. Олар ешқашан жарияланбаған. Дональдсон үлкейген сайын, өзінің қиялы жақсы жұмыс істеуі үшін "барлығын өзі ойлап табуын" қажет екенін түсінді. Ол енді осы алғашқы повестьтерді жазушы ретінде өзін тану процесіндегі сәтсіз тәжірибелер деп есептейді. Ол өзі жазған пьесаға да осылай сезінеді, оның Кент штаты университетінде қойылуы оны "пьесашы болуға қабілетсіз" екеніне көндірді.

Сұхбаттар

"The Gradual Interview" – жанкүйерлер қойған 2690 сұрақ пен Дональдсон берген жауаптардан тұратын мұрағат. 2004 жылдың ақпанынан 2011 жылдың тамызына дейін жүргізілді. Wotmania.com сайтындағы сұхбат.