Кіріспе

Чарльз Колдуэлл Райри (2 наурыз 1925 – 16 ақпан 2016) – американдық теолог және Киелі кітапты зерттеуші. Ол Далас теологиялық семинариясында жүйелі теология профессоры және докторлық білім берудің деканы, сондай-ақ қазіргі Кейрн университетінің президенті және профессоры қызметін атқарды. Далас теологиялық семинариясынан зейнетке шыққаннан кейін ол Тиндейл теологиялық семинариясында лекция оқыды. Ол 20 ғасырдың ең ықпалды американдық теологтарының бірі саналады. Ол "Муди" баспасынан шыққан "Райридің зерттеу Киелі кітабының" редакторы болды, онда 10 000-нан астам Райридің түсіндірмелері бар. 1978 жылы алғаш рет жарық көрген бұл кітаптан 2 миллионнан астам дана сатылды. Ол классикалық диспенсационализмнің белгілі жақтаушысы болды.

Балалық шағы, білім алуы және отбасы

Райри Джон Александр мен Элизабет Колдуэлл Райридің баласы ретінде Миссури штатының Сент-Луис қаласында дүниеге келді және Иллинойс штатының Алтон қаласында өсті. Оның әкесінің әкесі, Джон Александр Райри аға (1827–1904), 1870-ші жылдардың соңында АҚШ-тағы Плимут бауырластарының алғашқы жиынының хатшысы болды, ол 1849 жылы шотланд қоныс аударушыларымен Алтонда құрылған. 1942 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Чарльз Лонг-Айлендтегі Стони-Брук мектебінде бір семестр оқыды, онда ол мектеп директоры Франк Э. Гейбелинмен танысты. Райри Хаверфорд колледжіне түсті, әкесі сияқты банк ісінде мансап жасауды жоспарлаған. Алайда, үшінші курста Даллас теологиялық семинариясының негізін қалаушы Льюис Сперри Чейфермен кездескенде, Райри өмірін христиандық қызметке арнап, Хаверфордты тастап Даллас теологиялық семинариясында теологияны оқуға кетті. Хаверфорд оның Далластағы оқуының нәтижесінде 1946 жылы бакалавр дәрежесін берді. Бір жылдан кейін ол Th.M. (1947) дәрежесін, екі жылдан кейін Th.D. (1949) дәрежесін алды. Ол 1954 жылы Эдинбург университетінде философия докторы ғылымын қорғады. Сонымен қатар, ол Либерти баптистік теологиялық семинариясынан (қазір Либерти университетінің дінтану мектебі) Litt.D. дәрежесін алды. Доктор Райри үш баланың әкесі және үш немеренің атасы болды. 1948 жылы Вестмонт колледжінің профессоры болып жұмысқа орналасты, кейіннен ерлер деканы және Киелі кітапты зерттеу және философия кафедрасының меңгерушісі болды. 1953 жылы жүйелі теологияны оқыту үшін Даллас теологиялық семинариясына оралды, бірақ 1958 жылдан 1962 жылға дейін Филадельфия Киелі кітап колледжінің (қазір Кейрн университеті) президенті болып қызмет ету үшін бірнеше жылға кетті. Оның зерттелген Киелі кітабы 2,6 миллионнан астам данада сатылды. Райри сирек кездесетін бағалы Киелі кітаптар мен қолжазбаларды жинауды ұнатты. 2016 жылдың 5 желтоқсанында оның коллекциясы Sotheby's аукционында 7,3 миллион АҚШ долларына сатылды. Уиклифтің Киелі кітабының жаңа өсиетінің 15 ғасырғы бір данасы аукционда 1 620 500 долларға сатылды.

Теология

Чарльз Райри тегін рақым теологиясын үйретті, құтқарылу үшін Иса Мәсіхке нақты сенімнің ғана қажет екенін айтқан сенім. Райри "Осылайша зор құтқарылу: Иса Мәсіхке сенудің мәні неде" атты кітап жазды, онда ол құтқарылу туралы "Құдайлық билік" көзқарасын сынады. Райри "метаноя" (тәубе) сөзінің күнәден қайтудың орнына, сеніммен мағынасы бірдей ойдың өзгеруін білдіретінін қорғады. Чарльз Райри кальвинизмнің кейбір қағидаларымен келісіп, толық бұзылу және шартсыз таңдау тұстарын ұстанды, бірақ ол құтқарудың жалпыға бірдей болғанын үйретті. Райри діни доктринаға сенетін, азаптан бұрын көтерілуді қабылдаған адам еді. Райри Құдайдың қарапайымдылығы туралы іліммен келісіп, ол Құдайдың өзінен туғанын көрсетеді деді. Райри монотелитизм мен аполлинаризмді қабылдамай, үштік теологиясын ұстанды. Чарльз Колдуэлл Райри шіркеуге келгенде ерлердің бас киімдерін шешіп, әйелдердің бас киім (жамылғы) киюі керектігін үйретті, себебі ол Пауылдың бұйрығының "теологияға (басшылыққа v.3), жаратылыстың тәртібіне (v.7-9) және жиынға періштелердің келуіне (v.10) негізделгенін" айтты.

Өлім

2016 жылдың 16 ақпанында Даллас, Техас штатында қайтыс болды.