Джон Нельсон Дарби: Биография және діни көзқарастары

Кіріспе

Британдық теолог (1800–1882)

Джон Нельсон Дарби (18 қараша 1800 – 29 сәуір 1882) – ағылшын-ирландтық Киелі кітап мұғалімі, алғашқы Плимут бауырластарының ықпалды тұлғаларының бірі және Эксклюзивті бауырластардың негізін қалаушы. Ол қазіргі заманғы диспенсационализм мен футуризмнің әкесі деп есептеледі. Қиындыққа дейінгі көтерілу теологиясын 1830 жылдары Джон Нельсон Дарби мен Плимут бауырластары кеңінен таратып, 20 ғасырдың басында АҚШ-та Скофилд анықтамалық Киелі кітабының кең таралғандығы арқасында одан әрі танымал етті. Ол еврей және грек мәтіндеріне негізделген "Елберфельдер Бибелі" (неміс тілінде), "Пау" Киелі кітабы (француз тілінде), голланд тіліндегі Жаңа өсиет және ағылшын тіліндегі (өлімінен кейін аяқталған) "Қасиетті жазбалар: Түпнұсқа тілдерден жасалған жаңа аударма" шығарды. Бұл аударма сондай-ақ толығымен немесе ішінара басқа тілдерге аударылды.

Алғашқы жылдар

Джон Нельсон Дарби Лондонның Вестминстер қаласында дүниеге келді және 1801 жылдың 3 наурызында Сент-Маргарет шіркеуінде крещениеден өтті. Ол Джон Дарби мен Энн Вонның алты ұлының ең кішісі болды. Дарбилер – Англия-Ирландиялық жер иеленушілер отбасы, Ирландияның Кингс Каунти округіндегі Лип Каслде орналасқан (қазіргі Оффли округі). Ол Нил шайқасында Лорд Нельсонмен бірге қызмет еткен адмирал Генри Д’Эстер Дарбидің сіңілі баласы болды, және осы отбасылық байланысты еске алу үшін Джонға орташа есімі берілді. Дарби Вестминстер мектебінде және Дублин Тринити колледжінде білім алды, онда 1819 жылы классикалық алтын медальді жеңіп алды. Дарби оқу кезінде христиан дінін қабылдады, бірақ ол теологияны формалды түрде оқығанына дәлел жоқ. Ол сот колледжіне қабылданды, бірақ заңгер болу оның діни нанымына қайшы келеді деп ойлады. Болашақ Мит епископы және евангелист Джозеф Сингер оны Тринитиде оқытты. Сондықтан ол "өзінің қабілеттерін әділетсіздікті жеңу үшін сатпау үшін" Ирландиядағы англикан дін қызметкері болуға бел буды. 1825 жылы Дарби Ирландия шіркеуінің дияконы, ал келесі жылы – священник болып тағайындалды.

Орта жастары

Дарби Ирландияның Дельгани, Уиклоу округі шіркеуінің пасторы болды және осы шіркеудің Калари ауданындағы Рим католик шаруаларын католик шіркеуінен бас тартуға көндіріп, өзін ерекшелендірді. "Жоғалған қой қалай құтқарылды?" атты евангелистік трактатта оның осы аймақтағы өлім аузында жатқан қойшы балаға жасаған жеке іс-әрекеті баяндалады. Кейінірек ол жүздеген адамды Ирландия шіркеуіне қабылдады деп мәлімдеді. Алайда Дублиннің англикандық архиепискобы Уильям Магидің үкімі бойынша, дінге келгендер Ирландияның заңды патшасы Георг IV-ке адал болуға ант берулері керек болды. Дарби наразылық білдіру үшін пасторалық қызметінен кетті. Көп ұзамай, 1827 жылдың қазан айында ол аттан құлап, ауыр жарақат алды. Кейінірек ол осы уақыт аралығында Ишая кітабында және басқа да Киелі кітапта сипатталған "патшалық" христиан шіркеуінен мүлдем өзгеше екеніне сенетінін айтты. Келесі бес жылда ол өзінің жетілген теологиясының принциптерін дамытты, әсіресе дін қызметкерінің деген ұғымы Киелі Рухқа қарсы күнә болды деген сенімін білдірді, өйткені ол Киелі Рухтың Чиркөяның кез-келген мүшесі арқылы сөйлей алатындығын мойындауға шек қойды. Осы уақыт ішінде (1827-28 жж.) ол сенушілердің конфессияаралық кездесуіне (оның ішінде Энтони Норрис Гроувз, Эдвард Кронин, Дж. Г. Беллетт және Фрэнсис Хатчинсон) қосылды. Олар Мәсіхтегі бірліктерінің символы ретінде Дублинде бірге "нанды сындырып" жиналды. 1832 жылы бұл топ өсіп, өзін ерекше христиан қауымы ретінде таныта бастады. Олар Ирландия мен Англияда жаңа қауымдар құрып, қазіргі Плимут бауырластары деп аталатын қозғалысты құрды. Джон Нельсон Дарби Ирландия шіркеуінен 1831 жылы кетіп қалған деп есептеледі. Ол өзінің досы, бай жесір Леди Пауэрскорт ұйымдастырған жыл сайынғы кездесуі - Пауэрскорт конференциясына қатысты. Конференцияда Дарби өзінің экклезиологиялық және эсхатологиялық көзқарастарын, соның ішінде алапаттан бұрынғы алынуды ашық сипаттады. Уильям Келли (1821-1906) шамамен 40 жыл бойы оның бас аудармашысы болды және өлімге дейін оның берік қолдаушысы болды. Келли өзінің еңбегінде Джон Нельсон Дарби мен оны білетіндей "Мәсіхтің аты мен сөзіне ешқашан білмеген немесе естімеген адал қасиетті" деп мәлімдеді. Дарби өзінің бір кездері қызмет еткен шіркеудің ішінен шабуылға ұшыраған кальвинистік ілімдерді қорғады. Оның өмірбаянын жазған Годдард "Дарби Англия шіркеуінің отыз тоғыз баптың XVII бабында көрсетілген ілімін мақұлдағанын көрсетеді" деп мәлімдеді. Дарби былай деді: "Менің ойымша, XVII бап ақылды, мүмкін мен оның мазмұнындағы көзқарастың ең ақылды және ең жақсы жинақталған адамгершілік мәлімдемесін айта аламын. Мен оны сөзбе-сөз және грамматикалық мағынада қабылдауға толықтай ризамын. Мен өмірге тағдырлау Құдайдың мәңгілік ниеті деп сенемін. Ол осы мақсатпен әлемді жаратпастан бұрын бізге құпия ақыл-кеңесін берді. Ол осыны адамзаттың арасынан Мәсіхпен тығыз байланыста болып, Өзі таңдап алған адамдарды қарғыстан және құрып кетуден құтқару үшін және Мәсіх арқылы оларды құрметке лайықты ыдыс ретінде мәңгілік құтқарылуға жеткізу үшін істеді".

Darby became a curate in the Church of Ireland parish of Delgany, County Wicklow, and distinguished himself by persuading Roman Catholic peasants in the Calary district within this parish to abandon the Catholic Church. The well known gospel tract "How the Lost Sheep was Saved" gives his personal account of a visit he paid to a dying shepherd boy in this area, painting a vivid picture of what his work among the poor people involved. He later claimed to have won hundreds of converts to the Church of Ireland. However, the conversions ended when William Magee, the Anglican Archbishop of Dublin, ruled that converts were obliged to swear allegiance to George IV as the rightful king of Ireland. Darby resigned his curacy in protest. Soon afterwards, in October 1827, he fell from a horse and was seriously injured. He later stated that it was during this time that he began to believe that the "kingdom" described in the Book of Isaiah and elsewhere in the Old Testament was entirely different from the Christian church. Over the next five years, he developed the principles of his mature theology – most notably his conviction that the very notion of a clergyman was a sin against the Holy Spirit, because it limited the recognition that the Holy Spirit could speak through any member of the Church. During this time (1827–28) he joined an interdenominational meeting of believers (including Anthony Norris Groves, Edward Cronin, J. G. Bellett, and Francis Hutchinson) who met to "break bread" together in Dublin as a symbol of their unity in Christ. By 1832, this group had grown and began to identify themselves as a distinct Christian assembly. As they travelled and began new assemblies in Ireland and England, they formed the movement now known as the Plymouth Brethren. It is believed that John Nelson Darby left the Church of Ireland around 1831. He participated in the 1831–33 Powerscourt Conference, an annual meeting of Bible students organized by his friend, the wealthy widow Lady Powerscourt. At the conference, Darby publicly described his ecclesiological and eschatological views, including the pre tribulation rapture. For about 40 years William Kelly (1821–1906) was his chief interpreter and continued to be a staunch supporter until his own death. Kelly in his work John Nelson Darby as I knew him stated that "a saint more true to Christ's name and word I never knew or heard of". Darby defended Calvinist doctrines when they came under attack from within the Church in which he once served. His biographer Goddard states, "Darby indicates his approval of the doctrine of the Anglican Church as expressed in Article XVII of the Thirty Nine Articles" on the subject of election and predestination. Darby said:

"For my own part, I soberly think Article XVII to be as wise, perhaps I might say the wisest and best condensed human statement of the view it contains that I am acquainted with. I am fully content to take it in its literal and grammatical sense. I believe that predestination to life is the eternal purpose of God, by which, before the foundations of the world were laid, He firmly decreed, by His counsel secret to us, to deliver from curse and destruction those whom He had chosen in Christ out of the human race, and to bring them, through Christ, as vessels made to honour, to eternal salvation."

Кейінгі жылдар

Дарби 1830 және 1840 жылдары Еуропа мен Ұлыбританияда кеңінен саяхаттап, көптеген бауырластар жиналыстарын құрды. Ол 1840 жылы Женевада шіркеудің үміті туралы (L'attente actuelle de l'église) 11 маңызды лекция оқыды. Осы арқылы ол Киелі кітаптағы пайғамбарлықтарды түсіндірудегі білікті тұлға ретінде танылды. Америка Дарбидің экклезиологиясын оның эсхатологиясымен салыстырғанда қабылдамады, бірақ оның эсхатологиясы әлі күнге дейін Даллас теологиялық семинариясы сияқты орындарда, сондай-ақ Хэл Линдси және Джон Хаги сияқты авторлар мен уағыздаушылар арқылы таратылуда. 1848 жылы Дарби әртүрлі жиналыстарда ортақ тәртіпті сақтаудың дұрыс жолы туралы күрделі дауға қатысты, нәтижесінде Ашық бауырластар мен Эксклюзивті бауырластар арасында бөлініс туды. Ашық бауырластар қауымдық басқару нысанын сақтады. Осыдан кейін ол "Дарбилік" бауырластар деп те аталатын Эксклюзивтер арасындағы жетекші тұлға ретінде танылды. 1862 мен 1877 жылдар аралығында ол Солтүстік Америкаға кем дегенде 5 миссионерлік сапар жасады. Ол көбінесе Жаңа Англияда, Онтариода және Ұлы көлдер аймағында жұмыс істеді, бірақ бір рет Торонтодан Сан-Франциско, Гавайи және Жаңа Зеландия арқылы Сиднейге дейін ұзақ сапар жасады. Оның хаттарының географиялық көрсеткіші қазір қолжетімді, онда ол қайда саяхаттағаны тізімделген. Ол классикалық білімін қолданып, Киелі кітапты еврей және грек тілдерінен бірнеше тілге аударды. Ағылшын тілінде ол "Киелі кітаптың синопсисі" және көптеген басқа да ғылыми-зерттеу мақалаларын жазды. Ол гимндер мен өлеңдер жазды, ең танымал – "Қайғылы Адам" (Филип Блисстің "Қайғылы Адам, қандай есім" (1838–1876) шығармасымен шатастырылмауы керек). Ол сондай-ақ Киелі кітапқа түсіндірме жазушы болды. Оның жазбалары өмірінде жиналып, 1866 жылдың қаңтарынан бастап "Дж. Н. Дарбидің жинақталған жазбалары" деп жарияланды; 32 томдық жинақ шықты – 1866–1881 жылдары жылына екі томнан және одан кейін тағы екеуі. Ол түрлі елдердегі бауырластардың көмегімен Киелі кітапты неміс, француз және ағылшын тілдеріне аударды. Алайда, ол "Король Джеймс Киелі кітабының қайта қаралуына" қатысудан бас тартты, тіпті қайта қараушылар Дарбидің еңбектерін зерттегенімен. Ол 1882 жылы Борнмут қаласындағы Сандридж үйінде қайтыс болды және Англияның Дорсет графтығындағы Борнмут қаласында жерленді. Дарби теологиялық әлемде "диспенсационализмнің" әкесі ретінде танымал, оның эсхатологиясы Кирус Скофилдтің Скофилд анықтамалық Киелі кітабы арқылы қабылданды және кейіннен АҚШ-та кеңінен танылды. Чарльз Генри Маккинтош, 1820–1896, өзінің жеңіл тілімен Дарбидің ілімдерін қоғамның қарапайым топтарына таратып, Бауырластар қозғалысының журналисі ретінде танылды. Маккинтош Дарбидің ілімдерін басқа бауырластар авторларынан гөрі көбірек танымал етті. ХХ ғасырдың басында Маргарет Барбер арқылы Бауырластардың ілімдері Уотчман Ни мен Уитнес Лидің Кішкентай Тобына немесе Шіркеу жиналыс залына үлкен әсер етті. Дарбиге қатысты теория бойынша, Мәсіх қалыңдықты, шіркеуді, осы дүниеден көктегі тағдырына алып кетеді, ал содан кейін пайғамбарлық бағдарлама Израильдің жер бетіндегі тағдырымен жалғасады. Диспенсационалистердің яһудилердің тағдыры және Израиль патшалығын қайта құру туралы сенімдері оларды христиандық сионизмнің алдыңғы қатарына қояды, өйткені "Құдай оларды қайтадан егуге қабілетті", және олар Оның рақымымен солай істейтініне сенеді, олардың Ескі Келісімдегі пайғамбарлықтарды түсінуіне сәйкес. Олар Құдайдың жолдары өзгерсе де, Израильге батасын беру ниеті ешқашан ұмытылмайды деп сенеді, өйткені Ол шіркеуге көрсеткендей, Израильдің қалдығына да лайықты емес мейірімділік көрсетіп, Ыбырайымның генетикалық ұрпақтарына берілген барлық уәделерді орындайды.

Darby travelled widely in Europe and Britain in the 1830s and 1840s, and established many Brethren assemblies. He gave 11 significant lectures in Geneva in 1840 on the hope of the church (L'attente actuelle de l'église). These established his reputation as a leading interpreter of biblical prophecy. America did not embrace Darby's ecclesiology as it did his eschatology, which is still being propagated (in various forms) at such places as Dallas Theological Seminary, and by authors and preachers such as Hal Lindsey and John Hagee. In 1848, Darby became involved in a complex dispute over the proper method for maintaining shared standards of discipline in different assemblies that resulted in a split between Open Brethren, which maintained a congregational form of government and Exclusive Brethren. After that time, he was recognized as the dominant figure among the Exclusives, who also came to be known as "Darbyite" Brethren. He made at least 5 missionary journeys to North America between 1862 and 1877. He worked mostly in New England, Ontario, and the Great Lakes region, but took one extended journey from Toronto to Sydney by way of San Francisco, Hawaii, and New Zealand. A Geographical Index of his letters is currently available and lists where he travelled. He used his classical skills to translate the Bible from Hebrew and Greek texts into several languages. In English, he wrote a Synopsis of the Bible and many other scholarly religious articles. He wrote hymns and poems, the most famous being, "The Man of Sorrows", (not to be confused with "Man of Sorrows, What a name" by Philip Bliss (1838 1876)). He was also a Bible commentator. His writings were collected in his lifetime and published from January 1866 as "The Collected Writings of J. N. Darby"; there were 32 volumes published – two per year 1866–81 and two more soon after. He translated the Bible with the help of various brethren in different countries into German, French and English. He declined, however, to contribute to the compilation of the Revised Version of the King James Bible even though the revisers consulted Darby's work. He died 1882 in Sundridge House, Bournemouth and is buried in Bournemouth, Dorset, England. Darby is noted in the theological world as the father of "dispensationalism", whose eschatology was adopted and later made popular in the United States by Cyrus Scofield's Scofield Reference Bible. Charles Henry Mackintosh, 1820–1896, with his popular style spread Darby's teachings to humbler elements in society and may be regarded as the journalist of the Brethren Movement. Mackintosh popularised Darby more than any other Brethren author. In the early twentieth century, the Brethren's teachings, through Margaret E. Barber, greatly influenced the Little Flock or Church Assembly Hall of Watchman Nee and Witness Lee. Darby has been credited with originating the pre tribulational rapture theory wherein Christ will suddenly remove His bride, the Church, from this world to its heavenly destiny before the judgments of the tribulation. Thus the prophetic program resumes with Israel's earthly destiny. Dispensationalist beliefs about the fate of the Jews and the re establishment of the Kingdom of Israel put dispensationalists at the forefront of Christian Zionism, because "God is able to graft them in again," and they believe that in His grace he will do so according to their understanding of Old Testament prophecy. They believe that, while the ways of God may change, His purposes to bless Israel will never be forgotten, just as He has shown unmerited favour to the Church, He will do so to a remnant of Israel to fulfil all the promises made to the genetic seed of Abraham.