Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Американдық Киелі кітап зерттеушісі Мозес Б. Стюарт (26 наурыз 1780 – 4 қаңтар 1852) – американдық Киелі кітапты зерттеуші ғалым.
American biblical scholar
Moses B. Stuart (March 26, 1780 – January 4, 1852) was an American biblical scholar.
Өмір және мансап
Мұса Стюарт 1780 жылдың 26 наурызында Коннектикут штатының Уилтон қаласында дүниеге келді. Ол фермада өсті, содан кейін Йель университетінде оқып, 1799 жылы үздік дипломмен бітірді; 1802 жылы Коннектикут штатының адвокатурасына қабылданды және Йельде оқытушы болып тағайындалды, онда ол екі жыл жұмыс істеді. 1806 жылы Стюарт Нью-Хейвеннің Орталық (Конгрегациялық) шіркеуінің пасторы болды. Кейіннен ол 1810 жылы Андовер діни семинариясында қасиетті әдебиет профессоры болып тағайындалды және 1824 жылы Америка философиялық қоғамына мүше болып қабылданды. Ол біртіндеп герменевтика саласындағы неміс еңбектерімен танысты, бастапқыда Иоганн Фридрих Шлейзнер, Зейлер және Гезениус еңбектерін зерттеді, содан кейін өзі неміс тілін үйренді. Бұл оның ерекше зерттеулері әріптестерінің арасында күдік пен сенімсіздік тудырды. Алайда, танылу көп ұзамай келді, ішінара 1830 жылғы дін бостандығы туралы доктор Ченнингке жазған хатының нәтижесінде, бірақ негізінен неміс филологиясы мен сын тәсілдеріне деген қызығушылықтың артуына байланысты болды. 1842 жылы Стюарт өзінің «Пайғамбарлықтарды түсіндіруге қатысты ұсыныстар» атты еңбегінің екінші басылымын жариялады. Ол кіріспесінде осы еңбектің тарихи контекстіне сіңіп, «Шіркеулердің қазіргі мәселелерге қатысты, соңғы кезде толқыған дауылды мұхиттан пана табу уақыты келді» деп жазды (5-бет). Ол бұл мәселені қосымшасында, 1842 жылы жарық көрген Джордж Даффилдтің «Иса Мәсіхтің екінші келуіне қатысты пайғамбарлықтар туралы диссертациялар» кітабына жауап ретінде толығырақ қарастырды. Стюарт сонымен қатар Уильям Миллердің екінші келу уақытына қатысты Даффилдтің көзқарасын да атап өтті (172-бет). Стюарттың 1850 жылғы «Жазылым мен Конституция» кітабында құлдыққа Библия рұқсат беретіні, бірақ АҚШ-та қолданылып жүрген түрі моральдық тұрғыдан дұрыс емес деген пікір білдірілді. Сондықтан Оңтүстіктегі құл иелері құлдарын ерікті түрде босатуы керек. Алайда, Паркер Пиллсбери 1847 жылғы «Құлдықтың азапты үміті» атты еңбегінде Андвер діни семинариясының Стюарты басқа діни семинарияның президенті Фискеке «құлдық христиандық сенімге немесе шіркеуге қайшы келмейінше болуы мүмкін» деп жазғанын хабарлады. Стюарт Америкадағы экзегетикалық зерттеулердің әкесі деп есептеледі. Ол өзінің 1500 студентінің шетелдегі миссионерлік қызметке деген ынтаны жаңартуға үлкен үлес қосты – олардың 100-ден астамы шетелдік миссионерлер болды, олардың ішінде Адонирам Джадсон, Элиас Риггс және Уильям Г. Шаффлер сияқты білікті аудармашылар бар еді. 1848 жылы Стюарт Андовердегі қызметінен кетті. Ол 1852 жылдың 4 қаңтарында Андоверде қайтыс болды.
Moses Stuart was born in Wilton, Connecticut on March 26, 1780. He was brought up on a farm, then attended Yale University graduating with highest honours in 1799; in 1802 he was admitted to the Connecticut bar and was appointed as a tutor at Yale, where he remained for two years. In 1806 Stuart became the pastor of the Centre (Congregational) Church of New Haven. He was later appointed professor of sacred literature in the Andover Theological Seminary in 1810. and the American Philosophical Society in 1824. He gradually made the acquaintance of German works in hermeneutics, first Johann Friedrich Schleusner, Seiler and Gesenius, and taught himself German, arousing much suspicion and distrust among his colleagues by his unusual studies. However, recognition soon followed, partly as a result of his Letter to Dr Channing on the Subject of Religious Liberty (1830), but more largely through the growing favour shown to German philology and critical methods. In 1842 Stuart published a second edition of his work Hints on the Interpretation of Prophecy. The historical setting of this work he alluded to in his Preface, writing, "It is time for the churches, in reference to the matters now before us, to seek some refuge from the tumultuous ocean on which they have of late been tossed." (p. 5) This setting he more explicitly addressed in his Appendix, where he replied to the book George Duffield, D. D., of Detroit, published in 1842, Dissertations on the Prophecies Relative to the Second Coming of Jesus Christ. Stuart as well mentioned Duffield's view of William Miller in regard to the time of the Second Coming (p. 172). Stuart's 1850 book Conscience and the Constitution took the position that slavery was an institution allowed by the Bible, but that, as it was actually practiced in the United States, slavery was morally wrong. Therefore there should be a voluntary emancipation of slaves by the Southern slave owners. However, Parker Pillsbury reported in his 1847 "Forlorn Hope of Slavery" that Stuart of Andover Theological Seminary wrote "to President Fisk of another Theological Seminary, that 'slavery may exist, without violating the Christian faith or the Church.'" Stuart has been called the father of exegetical studies in America. He contributed largely by his teaching to the renewal of foreign missionary zeal—of his 1,500 students more than 100 became foreign missionaries, among them such skilled translators as Adoniram Judson, Elias Riggs and William G Schauffler. In 1848 Stuart resigned his chair at Andover. He died in Andover on January 4, 1852.