Кіріспе

Мальтаның тағамдық дәстүрлері Мальта тарихын көрсетеді; олар күшті итальяндық, сондай-ақ испан, француз, провансаль және басқа да Жерорта теңізі елдерінің тағамдық әсерлерін көрсетеді, соңғы кезде британдық тағамның да ықпалы байқалды. Көптеген азық-түлік тауарын импорттау қажеттілігі, маңызды сауда жолдарында орналасуы және аралдарды басқарған шетелдік биліктерге қызмет көрсету Мальта тағамын сыртқы ықпалдарға ашты. Кәдімгі Мальта қоян қайнатылмасы (stuffat tal fenek) көбінесе ұлттық тағам ретінде танылады.

Тарих

Мальтаның тарихы мен географиясы оның ас-дәміне маңызды ықпал етті. Көптеген азық-түлік өнімдерін импорттауға мәжбүр болу, маңызды сауда жолдарында орналасуы және аралдарды басқарған шетелдік державаларды қамтамасыз ету Мальта ас-дәмін сыртқы ықпалдарға ертеден бастап ашты. Шетелдік тағамдар мен дәмдер сіңіріліп, өзгертіліп, бейімделді. Италиялық (әсіресе Сицилиялық), Таяу Шығыс және араб ас-дәмі күшті ықпал етті, бірақ Мальтадағы Сент-Джон орденінің және соңғы кездегі британдықтардың болуы алыс елдерден де элементтер әкелді. Орденнің мүшелері көптеген Еуропа елдерінен, әсіресе Франция, Италия және Испаниядан келді. Олар осы елдердің ықпалын әкелді. Мысалы, алжотта – көп сарымсақ, шөптер мен томат қосылған балық сорпасы, бұл Мальталық буйабес нұсқасы. Орденнің байланыстары мен байлығы Жаңа дүниеден де тағамдар әкелді; Мальта шоколадты алғаш татып көрген Еуропадағы елдердің бірі болуы мүмкін деген пікір бар. Британдық әскери қатысу гарнизон мен олардың отбасылары үшін нарық құрды, кейіннен Ұлыбританиядан жаппай туризмге жол ашты. Британдық тағам өнімдері, дәмдеуіштер мен соустар, мысалы, ағылшын горчицасы, Боврил, HP соусы және Вустершир соусы, мальтиялық ас-дәмінде әлі де көзге түспейтін, бірақ кең таралған. Басқа импорттар көбінесе формалды ғана болды. Мальталық "алжоли" сөзі – Жерорта теңізіндегі айолидің бір түрі; Мальталық соус шөптер, зәйтүн, анчоустар мен зәйтүн майынан жасалады. Сол сияқты, мальтиялық "taġen" сөзі "tajine" сөзімен байланысты болғанымен, мальтиялық тілінде бұл сөз тек металл қуыру табасын білдіреді.

Асхана және жеке тұлға

Мальталық тағамның дамуында жекелік мәселелеріне байланысты бірнеше маңызды тұстар кездеседі. Ең айқын мысалы – дәстүрлі мальтийлік stuffat tal fenek (қоян қайнатылмасы), көбінесе ұлттық тағам деп есептеледі, және бұл Сент-Джон орденінің аң аулау шектеулеріне қарсы символдық наразылық нысаны ретінде пайда болған болуы мүмкін. Бұл тағам 18-шы ғасырдың соңында шектеулер алынғаннан кейін танымал болды (сол кезде жергілікті тұқым, Tax Xiber қояны көбейіп, бағасы түсті) және қоянды үйрету, бұл техника француз рыцарьлары арқылы Франциядан әкелінген болуы мүмкін. Шошқа етінің танымалдылығы мен түрлі тағамдарда кездесуі Мальтаның христиан әлемінің шекарасында орналасуымен байланысты болуы мүмкін. Мұсылман ас мәдениетінде тыйым салынған тағамды тұтыну, өзін басқалардан айырып танудың бір жолы болған. Шошқа етінен жасалған тағамдарға (мысалы, грильденген шошқа еті немесе ішекке толтырылған ет) және жергілікті мальтий шұжықтарында шошқа етінің басым болуымен қатар, kawlata (көкөніс сорпасы) және ross il forn (пеште пісірілген күріш) сияқты тағамдарға шошқа еті қосу ғасырлар бойы мальтийлік халықтық ас ішімінде кең таралған. Gozo нұсқаларында ингредиенттердің басқаша қолданылуы да бар. Мысалы, Gozo ірімшігі, әдеттегі рикоттаның орнына равиолиге толтыру ретінде қолданылады.

Маусымдық

Ең үлкен маусымдық өзгерістер десерттер мен тәттілерде байқалады. Принжолата, кварежимал, карамелли таль хәрруб, фтира тар рандан, фиголла және қааақ таль сасел – бұл белгілі бір маусыммен байланысты тәттілердің мысалдары. Католиктердің Ұлы оразасында негізінен ет пен сүт өнімдері шектелетін болғандықтан, Лампуки сияқты балықтар, буланған естіктер, толтырылған артишоктар және ġbejna, көкөністер немесе балық (әсіресе аққұба және тұздалған балық) осы кезеңде танымал тағамдар болды. Қасиетті аптада нан пісірушілер әдетте үстінде бадаммен қапталған үлкен дөңгелек нан пісіреді, оны qagħqa tal appostli (апостолдардың дөңгелегі) деп атайды. Көктеммен бірге келетін Ұлы ораза кезінде де кейбір тағамдар маусымдық өзгерістерге ұшырайды, мысалы, кускус (көкөніс пен макароннан жасалған тағам) сияқты тағамдарға жаңа жасыл бұршақ қосылады. Қараша айында għadam tal mejtin (өлгендердің сүйектері) дайындалады. Бұл – тәтті қамырдың арасына салынған марципан қабаттарынан және үстіне құйылған ақ глазурьдан (қалыпты глазурь, майлы крем емес) жасалған тәтті. Qaghaq tal Ghasel, ағылшын тілінде бал сақиналары, – дәстүрлі мальтий тәттісі. Ол сақина пішіндес, сақина бойында ойықтар бар, олар арқылы ішкі толтырмасы қара түсті шырысымен ағып шығады. Толтырмасы әдетте бал, мелас, анис, корица және қара бұрыштан тұрады, бірақ кейбір адамдар шоколадтың хош иісі үшін какао ұнтағын қосады. Дәстүр бойынша Рождествоға арнап жасалса да, ол өте танымал болды, сондықтан адамдар оны жыл бойы жасай бастады, және қазіргі кезде көптеген адамдар оның бастапқыда Рождествоға арнап жасалғанын білмейді. Бұл торттың да мәні бар. Сақина пішіні "мәңгілік бақытты" білдіреді, ал толтырманың ағып шығуы "жақсылыққа толы" деген сөз тіркесін аяқтайды.