Кіріспе

Пассивті дыбыс шағылыстыру құрылғысы

Акустикалық айна – дыбыс толқындарын шағылыстырып, шоғырландыруға (жинақтауға) арналған пассивті құрылғы. Параболалық акустикалық айналар кеңінен параболалық микрофондарда үлкен қашықтықтан дыбыс алу үшін қолданылады, олар ашық ауадағы спорттық іс-шараларды бақылау және хабарлау үшін пайдаланылады. Дыбысты шоғырландыру қағидасын көрсету үшін ғылым музейлерінде "шыбырлау галереялары" ретінде жұмыс істейтін үлкен параболалық акустикалық айналар жұбы қойылған. Екі дүниежүзілік соғыс арасында, радарлар ойлап табылғанға дейін, параболалық дыбыс айналары әскери әуе қорғанысы күштері үшін жау ұшақтарының қозғалтқыштарының дыбысын тыңдау арқылы оларды ерте анықтау құрылғысы ретінде тәжірибелік түрде қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Англия жағалауында үлкен бетондық акустикалық айналар желісі салынып жатқанда, "Шынжырлы үй" радар жүйесінің дамуына байланысты жоба тоқтатылды. Осы айналардың кейбіреуі бүгінге дейін сақталған.

Әуе кемесін акустикалық анықтау

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және радардың ойдағыдай табылуынан алдын, акустикалық айналар Ұлыбританияның жағалауларында ерте ескерту құрылғылары ретінде салынды, мақсаты – ұшақтардың қозғалтқыштарының дыбысы арқылы жау ұшақтарын анықтау. Осы құрылғылардың ең танымалдары бүгінге дейін Дунгенс түбегіндегі Денгеде және Кенттегі Хайтеде тұр. Басқа мысалдар Ұлыбританияның басқа аймақтарында (Сандерленд, Редкар, Боулби, Килнси және Сельси Билл сияқты) және Мальтадағы Бахр ич-Чагак қаласында кездеседі. Мальтадағы дыбыс айнасы жергілікті тұрғындар арасында «құлақ» (il Widna) деп белгілі. Дунгенесс айналары, көбінесе «тыңдау құлақтары» деп аталады, 1920-1930 жылдары салынған үш үлкен бетонды шағылыстырғыштан тұрады. Олардың тәжірибелік сипатын үш рефлектордың әрқайсысының әртүрлі пішінінен байқауға болады: біреуі шамамен биіктігі және ұзындығы бар ұзын қисайған қабырға, ал қалған екеуі диаметрі шамамен болатын дискі тәрізді құрылыстар. Рефлекторлардың фокусына орнатылған микрофондар тыңдаушыға Англия жолағының үстінен ұшатын ұшақтардың дыбысын анықтауға мүмкіндік берді. Шағылыстырғыштар параболалық емес, шар тәрізді айналар. Сфералық айналарды айнаны жылжытудың орнына сенсорды жылжыту арқылы бағыт табу үшін қолдануға болады; тағы бір ерекше мысал – Аресибо обсерваториясы. Акустикалық айналардың тиімділігі шектеулі болды, ал 1930 жылдары ұшақтардың жылдамдығының артуы олар анықталған кезде шабуылға түсу үшін тым жақын болатынын көрсетті. Радардың дамуы осы техника бойынша тәжірибелерді тоқтатуға әкелді. Дегенмен, бұл ұзақ мерзімді пайдасын тигізді. Доктор Уильям Сансом Такер басқарған акустикалық айналар бағдарламасы Ұлыбританияға әуедегі жаудың орнын анықтау үшін байланысқан станцияларды пайдалану әдісін сыйлады. Олар станцияларды байланыстырып, ұшақтардың қозғалысын сызу үшін жасаған жүйе алғашқы радар тобына берілді және Екінші дүниежүзілік соғыстағы олардың табысына үлкен үлес қосты; британдық радар неміс жүйесінен кем дамыған болғанымен, британдық жүйе тиімдірек пайдаланылды.

Қазіргі қолданысы

"Шыбырлаған ыдыстар" деп аталатын параболалық акустикалық айналар ғылым музейлерінде дыбысты шоғырландыру принципін көрсету үшін интерактивті экспонаттар ретінде қолданылады. Мысалдар: Бристольдегі We The Curious, Онтарио ғылым орталығы, Альбукеркидегі ¡Explora!, Балтимордың Мэриленд ғылым орталығы, Оклахома-Ситидегі Оклахома ғылым мұражайы, Сан-Францисконың Exploratorium, Миннесота ғылым мұражайы, Чикаго ғылым және өнеркәсіп мұражайы, Сиэтлдегі Тынық мұхиты ғылым орталығы, Джодрелл Банк обсерваториясы, Сент-Луис ғылым орталығы, Австралиядағы Паркс обсерваториясы және Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінің солтүстік кампусы. Әдетте, диаметрі шамамен бірдей екі ыдыс бір-біріне қарама-қарсы, шамамен жүз метрдей қашықтықта орнатылады. Бір ыдыстың фокусында тұрған адам екінші ыдыстың фокусындағы адамның шыбырлап айтқанын, олардың арасындағы үлкен қашықтыққа қарамастан ести алады. Параболалық микрофондар белгілі бір бағыттан келетін дыбысты фокусқа орналастырылған микрофонға шоғырландыру үшін параболалық табаққа тәуелді. Олар өте бағытталған: нақты бір бағыттан келетін дыбыстарға сезімтал. Дегенмен, олардың төмен жиілікті дыбыстарға (бас) жауабы нашар, себебі портативті болу үшін ыдыс жеткілікті үлкен болмаса, ұзын толқынды (төмен жиілікті) дыбыстарды шоғырландыра алмайды. Кішкентай портативті параболалық микрофондар жабайы табиғат дыбыстарын, мысалы, құстардың әндерін жазуға, телеарнадағы спорттық жарыстарда ойыншылардың сөйлесуін (американдық футболдағы команда жиналысы сияқты) немесе спорттың дыбыстарын жазуға, сондай-ақ аудио бақылауда сөйлеушінің білмеуімен сөйлеуді жазуға қолданылады.