Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кіші тау жыныстарының сынықтарынан тұратын шөгінді тау жынысы.
Sedimentary rock composed of smaller rock fragments
Конгломерат (/k//ən/'/ɡ//l//ɒ//m//ər//ɪ//t/) – дөңгеленген немесе жартылай бұрышты шағыл өлшемді сынықтардан тұратын кластикалық шөгінді тау жынысы. Конгломераттың құрамында әдетте құм, саз немесе глинатүріс ұсақ бөлшекті шөгінділердің матрицасы болады, ол сынықтар арасындағы кеңістіктерді толтырады. Сынықтар мен матрицалар кальций карбонаты, темір оксиді, кремнезем немесе қатаңдаған глинатүріспен біріктіріледі. Конгломераттар шағылдың бірігуі және литификациясы нәтижесінде пайда болады. Олар барлық жастағы шөгінді тау жыныстарының құрамында кездеседі, бірақ барлық шөгінді тау жыныстарының салмағының 1 пайызынан кемін құрайды. Олардың пайда болуы және шөгінді механизмдері жағынан құмтастармен тығыз байланысты және көптеген ортақ шөгінді құрылымдарға ие, мысалы, жазық және қиғаш қабаттану, сондай-ақ біртіндеп өзгеретін қабаттану. Фангломераттар – нашар сұрыпталған, матрицаға толы конгломераттар, олар аллювиалдық жайылмалардағы құлау ағыны ретінде пайда болған және геологиялық жазбадағы шағылдың ең ірі жиынтығын құрайды.
Conglomerate (/k//ən/'/ɡ//l//ɒ//m//ər//ɪ//t/) is a clastic sedimentary rock that is composed of a substantial fraction of rounded to subangular gravel size clasts. A conglomerate typically contains a matrix of finer grained sediments, such as sand, silt, or clay, which fills the interstices between the clasts. The clasts and matrix are typically cemented by calcium carbonate, iron oxide, silica, or hardened clay. Conglomerates form by the consolidation and lithification of gravel. They can be found in sedimentary rock sequences of all ages but probably make up less than 1 percent by weight of all sedimentary rocks. In terms of origin and depositional mechanisms, they are closely related to sandstones and exhibit many of the same types of sedimentary structures, e. g., tabular and trough cross bedding and graded bedding. Fanglomerates are poorly sorted, matrix rich conglomerates that originated as debris flows on alluvial fans and likely contain the largest accumulations of gravel in the geologic record.
Жапырақтың көлемі
Ақырында, конгломераттар көбінесе оларды құрайтын басым класт мөлшеріне сәйкес ажыратылады және аталады. Осы классификация бойынша, негізінен ұсақ тас мөлшеріндегі кластардан тұратын конгломерат ұсақ тас конгломераты деп, негізінен кесек тас мөлшеріндегі кластардан тұратын конгломерат кесек тас конгломераты деп, ал негізінен домалақ тас мөлшеріндегі кластардан тұратын конгломерат домалақ тас конгломераты деп аталады.
Finally, conglomerates are often differentiated and named according to the dominant clast size comprising them. In this classification, a conglomerate composed largely of granule size clasts would be called a granule conglomerate; a conglomerate composed largely of pebble size clasts would be called a pebble conglomerate; and a conglomerate composed largely of cobble size clasts would be called a cobble conglomerate.
Жайық теңіз
Конгломераттар әдетте, теңіздің көтерілу кезінде қалыптасқан шөгінділердің төменгі жағында, сәйкессіздік үстінде кездеседі және базальды конгломераттар деп аталады. Олар белгілі бір уақыттағы жағалау сызығының орнын көрсетеді және диахронды болып табылады.
Conglomerates are normally present at the base of sequences laid down during marine transgressions above an unconformity, and are known as basal conglomerates. They represent the position of the shoreline at a particular time and are diachronous.
Өзендік
Өзен ортасында шөгінділенген конгломераттар әдетте жақсы дөңгелектенген және нашар сұрыпталған болады. Осы өлшемдегі сынықтар (кластар) негізінен төсек жүктемесі ретінде және тек су ағыны жоғары болған кезде тасымалданады. Сынықтар (кластар) тасымалданатын қашықтық артқан сайын, тозу нәтижесінде олардың ең ірі мөлшері кішірейеді, сондықтан конгломераттар жас өзен жүйелеріне тән. Пісіп жеткен өзендердің шөгінділерінде конгломераттар көбінесе арнаны толтырудың төменгі бөлігімен шектеледі, мұндайлар тас қалдықтары деп аталады. Өзен ортасында шөгінділенген конгломераттарда көбінесе AB жазықтығы бойынша қабаттасу (имбрикация) байқалады.
Conglomerates deposited in fluvial environments are typically well rounded and poorly sorted. Clasts of this size are carried as bedload and only at times of high flow rate. The maximum clast size decreases as the clasts are transported further due to attrition, so conglomerates are more characteristic of immature river systems. In the sediments deposited by mature rivers, conglomerates are generally confined to the basal part of a channel fill where they are known as pebble lags. Conglomerates deposited in a fluvial environment often have an AB plane type imbrication.
Алювиалды
Алювиалды шөгінділер биік рельефті аймақтарда қалыптасады және әдетте ірі ұсақ бөлшекті болады. Тау етектерінде жеке аллювиалды желдеткіштер бірігіп, жапырақты жазықтарды құрайды, ал осы екі орта конгломераттардың ең қалың шөгінділерімен байланысты. Осы ортада шөгіндірген конгломераттардың көп бөлігі АВ жазықтығының күшті қиылысуымен тірелген кластардан тұрады. Қалдық ағынының нәтижесінде пайда болған матрицалық тіреуге ие конгломераттар көптеген аллювиалды желдеткіштермен жиі кездеседі. Мұндай конгломераттар тез эрозияға ұшыраған (мысалы, шөл) ортада аллювиалды желдеткіш ішінде жиналғанда, нәтижеде пайда болған тау жынысы бірлігі көбінесе фангломерат деп аталады, мысалы Венгриядағы Буда төбелерінде. XIX ғасырда Пенсильвания штатында антрацит көмірінің астындағы қалың Поттсвилл конгломераты анықталды.
Alluvial deposits form in areas of high relief and are typically coarse grained. At mountain fronts individual alluvial fans merge to form braidplains and these two environments are associated with the thickest deposits of conglomerates. The bulk of conglomerates deposited in this setting are clast supported with a strong AB plane imbrication. Matrix supported conglomerates, as a result of debris flow deposition, are quite commonly associated with many alluvial fans. When such conglomerates accumulate within an alluvial fan, in rapidly eroding (e. g., desert) environments, the resulting rock unit is often called a fanglomerate. or in the Buda Hills in Hungary. In the nineteenth century a thick layer of Pottsville conglomerate was recognized to underlie anthracite coal measures in Pennsylvania.
Марстағы мысалдар
Марста "Хотта" деп аталатын жартастан конгломерат плиталары табылды, және ғалымдар оларды ежелгі арнада қалыптасқан деп түсіндірді. NASA-ның "Кьюриосити" марсоходы тапқан бұл қиыршық тастардың мөлшері құм түйіршіктерінен бастап гольф доптарының көлеміне дейін жетеді. Талдау көрсеткендей, бұл тастар жаяу жылдамдықпен ағып, тобықтан беліне дейін тереңдікте ағысқан өзен арқылы келген.
On Mars, slabs of conglomerate have been found at an outcrop named "Hottah", and have been interpreted by scientists as having formed in an ancient streambed. The gravels, which were discovered by NASA's Mars rover Curiosity, range from the size of sand particles to the size of golf balls. Analysis has shown that the pebbles were deposited by a stream that flowed at walking pace and was ankle to hip deep.