Кіріспе

Неміс тарихшысы және теологы (1701–1790)

Иоганн Николаус фон Хонтейим (27 қаңтар 1701 – 2 қыркүйек 1790) – неміс тарихшысы және теологы. Ол Феброний псевдонімімен белгілі, осы атпен 1763 жылы «Церковтің жағдайы және Рим папасының заңды билігі туралы» трактатын жазған және феброниандық ілімнің пайда болуына себепкер болды.

Өмірбаян

Трирде дүниеге келген ол, Трир сайлаушыларының сарайы мен үкіметімен көп буын бойы байланысы бар ақсүйек отбасының мүшесі болды. Әкесі Каспар фон Хонтейм сайлаушылардың бас қазынашысы еді. Он екі жасында жас Хонтеймге анасының інісі Хьюго Фредерик фон Анетан, Санкт-Симеон коллегиялық шіркеуінің каноні (сол кезде ол әлі де Трирдегі Римнің Порта Ниграсында орналасқан), өз шіркеуіндегі үлес жер берді және 1713 жылдың 13 мамырында ол tonsure рәсімін қабылдады. Ол Трирдегі иезуиттерде, сондай-ақ Трир, Лёвен және Лейден университеттерінде білім алып, 1724 жылы Трирде заң докторы ғылымын қорғады. Лёвен профессоры Зегер Бернхард ван Эспеннің еңбектері мен оның галликандық ілімі Хонтеймге зор әсер етті. Келесі жылдары ол Еуропаның түрлі елдерін аралап, Римдегі неміс колледжінде біраз уақыт өткізді; 1728 жылы ол дін қызметкері болып тағайындалды және 1732 жылы Санкт-Симеонның басқатырларына ресми қабылданды, содан кейін Трир университетінде пандектіктерден дәріс берді. 1738 жылы сайлаушы оны Кобленцке ресми міндеттермен жіберді, онда ол сол қаланың Ұлы семинариясының ресми өкілі және президенті болып қызмет атқарды. Осы қызметте ол Рим Куриясының Империяның ішкі істеріне тигізетін әсерін зерттеуге көптеген мүмкіндіктерге ие болды, әсіресе императорлар Карл VII мен Франц I сайлауына дейінгі келіссөздерде, онда Хонтейм сайлаушы елшісінің көмекшісі ретінде қатысты. Осы оқиғаларда папалық нунцидің талаптары мен сайлаушылар кеңесінің істеріне араласуы Хонтеймге папалық қатысу негіздерін сын тұрғысынан қарастыруды ұсынды, оның нәтижелерін ол кейіннен Феброний псевдонимімен әлемге жариялады. 1747 жылы ол шамадан тыс жұмыс істеуден денсаулығы нашарлап, лауазымынан кетіп, келесі жылы декан болып сайланған Санкт-Симеонға зейнеткерлікке шықты. 1748 жылдың мамыр айында архиепископ-сайлаушы Франц Георг фон Шёнборн оны көмекші епископ етіп тағайындады, 1749 жылдың ақпан айында Майнцте Мириофири епискобы атағымен қадірленді. Хонтеймге көмекші епископ және бас викарий ретінде епархияның рухани басқаруының барлық жауапкершілігі жүктелді; ол бұл жұмысты университет проканцлері қызметімен қатар, 1778 жылға дейін, Жан Мари Кушо д’Эрбен оның коадъюторы болып тағайындалғанға дейін жалғыз өзі атқарды. 1779 жылдың 21 сәуірінде ол қарттығына байланысты Санкт-Симеон деканатурасынан бас тартты. Ол бойшаң, күшті, еңбекқор, ізгі және жомарт адам еді. Кітаптың авторы оның жарық көргеннен кейін Римде бірден танымал болды, бірақ оны кері қайтаруға шақыру бірнеше жылдан кейін ғана болды (1778). Өзінің қарым-қатынастарына нұқсан келтірілуі және олардың лауазымдарынан айырылу қаупіне тап болған Хонтейм көп ойланып, хат алмасып, Римде қанағаттанарлық деп танылған ұсынысқа қол қойды. (1781) Хонтейм Франкфуртта өзінің еркімен жасалғанын дәлелдейтіндей құжаттар жариялаған кезде (Justini Febronii acti commentarius in suam retractationem және т.б.). Алайда, ең өткір мәселелерден мұқият қашқан бұл кітап, оның хаттарының куәлігінше, Хонтеймнің өз пікірінен түбірімен бас тартпағанын көрсетті.