Сталинград шайқасы: «Қысқы дауыл» операциясы

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс шабуылы
1942 жылы Кеңес Одағындағы 1942 жылғы шабуыл

«Қысқы дауыл» операциясы (Unternehmen Wintergewitter) – Екінші дүниежүзілік соғыстың 1942 жылғы желтоқсанында өткен неміс шабуылы. Бұл шабуылда неміс 4-ші танк армиясы Сталинград шайқасы кезінде неміс 6-шы армиясын совет айналымынан босатуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. 1942 жылдың қараша айының соңында Қызыл Армия «Уран» операциясын аяқтады, Сталинград қаласының ішінде және айналасында 300 000-ға жуық жауынгерді қоршады. Сталинградтағы қоршауға түскен неміс күштері және оған жақын орналасқан күштер (22 қараша 1942 ж.) Дон армиялар тобы ретінде қайта ұйымдастырылып, фельдмаршал Эрих фон Манштейннің басқаруына берілді. Қызыл Армия А армиялар тобын негізгі күштерден оқшаулау мақсатында жоспарланған «Сатурн» операциясына барлық қолдағы ресурстарды жұмылдыруды жалғастырды. Жағдайды түзету үшін Люфтваффе Сталинградтағы неміс күштерін әуе арқылы жабдықтауға тырысты. Бірақ Люфтваффе күші жетпегендіктен және қашқындардың сәтті болуы үшін мүмкіндігінше ертерек басталуы керек екені анық болған соң, Манштейн көмекке келу операциясын шешті. Алғашқыда Манштейнге төрт танк дивизиясы уәде етілген. Бірақ неміс тарапының кейбір бөлімдерді қайта орналастыру арқылы шешімді секторларды әлсіретуге келіспеуіне байланысты, қоршаудан шығуға дәліз ашу міндеті 4-ші танк армиясына жүктелді. Неміс күштері қоршауға түскен неміс күштерін жою және төменгі Чир өзені бойында шабуыл жасау міндеті алған бірнеше совет армияларына қарсы тұрды. Неміс шабуылы Қызыл Армияны күтпеген жерден шапты және алғашқы күні үлкен табыстарға жетті. Алдыңғы қатардағы күштер әуеден қолдау алып, совет әскерлерінің қарсы шабуылдарын жеңді. 13 желтоқсанға қарай совет қарсыласы неміс шабуылын айтарлықтай баяулатты. Неміс күштері Верхнекумский ауданын басып алғанмен, Қызыл Армия 16 желтоқсанда «Кішкентай Сатурн» операциясын бастады және Дон армиялар тобының сол қанатындағы итальяндық 8-ші армияны талқандап, Манштейн күштерінің өміршеңдігіне қауіп төндірді. Көбейіп бара жатқан шығындарға және совет тарапының қатты қарсыласуына тап болған 4-ші танк армиясы 18-19 желтоқсан күндері 6-шы армияға дәліз ашуға тағы да тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Манштейн 23 желтоқсанда шабуылды тоқтатты және Рождество қарсаңында 4-ші танк армиясы бастапқы позициясына қайта шегіне бастады. 6-шы армияның совет айналымынан шығуға мүмкіндік болмағандықтан, Қызыл Армия Сталинградтағы неміс күштерін «қоршаудан шығаруды» жалғастыра берді.

Operation Winter Storm ( Unternehmen Wintergewitter), a German offensive in December 1942 during World War II, involved the German 4th Panzer Army failing to break the Soviet encirclement of the German 6th Army during the Battle of Stalingrad. In late November 1942 the Red Army had completed Operation Uranus, encircling some 300,000 Axis personnel in and around the city of Stalingrad. German forces within the Stalingrad pocket and directly outside were reorganized (22 November 1942) into Army Group Don and placed under the command of Field Marshal Erich von Manstein. The Red Army continued to allocate as many resources as possible to the planned Operation Saturn to isolate Army Group A from the rest of the German Army. To remedy the situation, the Luftwaffe attempted to supply German forces in Stalingrad through an air bridge. When the Luftwaffe failed and it became obvious that a breakout could succeed only if launched as early as possible, Manstein decided on a relief effort. Originally, Manstein was promised four panzer divisions. Due to German reluctance to weaken certain sectors by redeploying German units, the task of opening a corridor to the encircled German 6th Army fell to the 4th Panzer Army. The German force was pitted against several Soviet armies tasked with the destruction of the encircled German forces and their offensive around the lower Chir River. The German offensive caught the Red Army by surprise and made large gains on the first day. The spearhead forces enjoyed air support and defeated counterattacks by Soviet troops. By 13 December, Soviet resistance had slowed the German advance considerably. Although German forces took the area surrounding Верхнекумский, the Red Army launched Operation Little Saturn on 16 December and crushed the Italian 8th Army on Army Group Don's left flank, threatening the survival of Manstein's force. Faced with mounting casualties and stiff Soviet opposition, the 4th Panzer Army continued its attempt to open a corridor to the 6th Army on 18–19 December, but was unsuccessful. Manstein called off the assault on 23 December and by Christmas Eve the 4th Panzer Army began to withdraw to its starting position. Due to the failure of the 6th Army to break out from the Soviet encirclement, the Red Army could continue the "strangulation" of German forces in Stalingrad.

Өмірбаян

1942 жылғы 23 қарашада Қызыл Армия Сталинградтағы Орталық державалар күштерін толық қоршауға алды. Сталинград қаласы мен айналасында шамамен 1,1 миллион совет әскерімен қоршауға алынған 300 мыңға жуық неміс және румын сарбазы болды. Адольф Гитлер Эрих фон Манштейн фельдмаршалын жаңа Дон армиялар тобының командирі етіп тағайындады. Неміс 4-ші танк және 6-шы армияларынан, сондай-ақ 3-ші және 4-ші румын армияларынан құралған Манштейннің жаңа армиялар тобы, неміс армиялар тобы А мен В арасында орналасты. Неміс жоғарғы басшылығы бірден қашып шығуға тырыспай, қоршауға алынған күштердің Сталинградта қалып, бекініске ұстануын шешті. Қоршауға алынған неміс күштеріне әуе арқылы жабдықтар жеткізілуі керек болды, күніне шамамен жабдықтар қажеттілігі болды. Бұл міндетті орындау үшін 500 әуе көлігі жеткіліксіз болды. Көптеген ұшақтар қатал совет қысында жарамсыз жағдайда болды; желтоқсан айының басында совет истребительдерінен гөрі неміс жүк көлігі ұшақтары көбірек апатқа ұшырады. 6-шы армия күнделікті қажеттіліктерінің 20 пайызынан да азын алды. Бұған қоса, немістерге Сталинградтағы Волга өзенінің батыс жағалауының бөлігін әлі де бақылап отырған совет күштерінен де қауіп төнді. Сталинградта қоршауға алынған неміс күштерінің күтпеген мөлшерін ескере отырып, 23 қарашада Ставка (Совет Қарулы Күштерінің Бас Штабы) қоршауды нығайтуды және қоршауға алынған Орталық державалар күштерін жоюға дайындалуды шешті. 24 қарашада бірнеше совет құрамалары батыстан неміс шабуылына қарсы бекініс қазуға кірісті. Советтер сондай-ақ 6-шы армия мен басқа Орталық державалар бөлімшелерінің қашып кетуіне жол бермеу үшін қоршау күштерін күшейтті. Бұл аймақтағы Қызыл Армия күштерінің жартысынан астамын байлады. 25 қарашада Итальяндық 8-ші армияны жою және Дон өзенінің батысындағы неміс күштері мен Кавказдағы күштер арасындағы байланысты үзу мақсатында "Сатурн" операциясын жоспарлау басталды. Сонымен қатар, Сталинградтағы неміс күштерін азайтуға бағытталған "Кольцо" (Жүзік) операциясын жоспарлау да басталды. "Уран" операциясы аяқталғаннан кейін, қоршаудағы неміс күштері өз бетінше қашып шығуға жеткіліксіз күш-қуаты болды. Олардың қалған бронетехникасының жартысы қорғаныс шайқастарында жоғалды, ал аман қалған техникаға отын мен оқ-дәрі жетіспеді, өйткені Люфтваффе әуеден жеткілікті жабдықтап бере алмады. Манштейн Сталинградты совет қоршауынан бұзу үшін қарсы шабуыл жасауды ұсынды, бұл операция "Қысқы дауыл" (Unternehmen Wintergewitter) деп аталды. 28 қарашада Манштейн Гитлерге Дон армиялар тобының жағдайы туралы егжей-тегжейлі баяндама жіберді, оның ішінде 6-шы армияның күші және қаладағы неміс артиллериясы үшін оқ-дәрінің жеткіліктілігі туралы бағалау берді. Ставка совет күштерінің төменгі Чир өзенінен неміс қорғаушыларын тазартуда қиындықтарға тап болғандықтан "Сатурн" операциясын 16 желтоқсанға дейін кейінге шегерді. Қызыл Армияның шабуылы 30 қарашада басталды, оған шамамен 50 000 сарбаз қатысты, бұл Манштейннің аймақты ұстау үшін 48-ші танк корпусын пайдалануға мәжбүр етті. 5-ші танк армиясы Оңтүстік-Батыс және Сталинград майдандарының құрамынан алынған жаңа 5-ші шок армиясымен күшейтілді; 5-ші танк армиясының құрамында 71 000 сарбаз, 252 танк және 814 зеңбірек болды. Совет шабуылы 48-ші танк корпусын байлап тастауға мүмкіндік берді, ол бастапқыда совет қоршауын бұзуға бағытталған негізгі шабуылдардың біріне жетекшілік ету үшін таңдалған еді. Советтер неміс шабуылының жақындап келе жатқанын білді, олар Морозовск қаласына 6-шы танк дивизиясының түсірілгенін байқады және Сталинградтағы неміс күштерінің қашып кетуіне дайындық жасау үшін Чир өзенінің төменгі жағындағы шабуылдан бірнеше армияны ұстап қалды.

On 23 November 1942, the Red Army closed its encirclement of Axis forces in Stalingrad. Nearly 300,000 German and Romanian soldiers were trapped in the city and vicinity of Stalingrad by roughly 1.1 million Soviet personnel. Adolf Hitler appointed Field Marshal Erich von Manstein as commander of a new Army Group Don. Composed of the German 4th Panzer and 6th Armies, as well as the Third and Fourth Romanian Armies, Manstein's new army group was between German Army Groups A and B. Instead of attempting an immediate breakout, German high command decided that the trapped forces would remain in Stalingrad and hold out. The encircled German forces were to be supplied by air, requiring roughly of supplies per day. The fleet of 500 Luftwaffe transport aircraft was insufficient for the task. Many of the aircraft were hardly serviceable in the rough Soviet winter; in early December, more German cargo planes were destroyed in accidents than by Soviet fighter aircraft. The 6th Army received less than 20 percent of its daily needs. Furthermore, the Germans were still threatened by Soviet forces which still held portions of the Volga River's west bank in Stalingrad. Given the unexpected size of German forces closed off in Stalingrad, on 23 November Stavka (Soviet Armed Forces High Command) decided to strengthen the outer encirclement preparing to destroy the trapped Axis forces. On 24 November, several Soviet formations began to dig in against possible German incursions from the west. The Soviets also reinforced the encircling forces in order to prevent a breakout by the 6th Army and other Axis units. This tied down over ½ of the Red Army's strength in the area. Planning for Operation Saturn began on 25 November to destroy the Italian 8th Army and cut communications between German forces west of the Don River and those operating in the Caucasus. Planning also began for Operation Koltso (Ring), which aimed at reducing German forces in the Stalingrad pocket. As Operation Uranus concluded, German forces inside the encirclement were too weak to attempt a breakout on their own. Half of their remaining armor had been lost during the defensive fighting and there was a severe lack of fuel and ammunition for the surviving vehicles, given that the Luftwaffe was not able to provide adequate aerial supply. Manstein proposed a counterstrike to break the Soviet encirclement of Stalingrad, codenamed Operation Winter Storm (Unternehmen Wintergewitter). On 28 November, Manstein sent Hitler a detailed report on Army Group Don's situation, including the strength of the 6th Army and an assessment of the ammunition for German artillery inside the city. Stavka postponed Operation Saturn until 16 December, as Soviet forces struggled to clear German defenders from the lower Chir River. The Red Army's offensive in the area commenced on 30 November, involving around 50,000 soldiers, which forced Manstein to use the 48th Panzer Corps to hold the area. The 5th Tank Army was reinforced by the new 5th Shock Army, drawn from existing formations of the South Western and Stalingrad Fronts; the 5th Tank Army totaled nearly 71,000 men, 252 tanks and 814 guns. The Soviet offensive succeeded in tying down the 48th Panzer Corps, originally chosen to lead one of the main attacks on the Soviet encirclement. The Soviets were forewarned of the impending German assault when they discovered the 6th Panzer Division unloading at the town of Morozovsk and held back several armies from the attack on the lower Chir River to prepare for a possible breakout attempt by German forces inside Stalingrad.

Неміс тілі

Көмек операциясы бастапқыда 4-ші танк армиясының LVII танк корпусын, генерал Фридрих Кирхнердің басшылығымен, оның құрамында 6-шы және 23-ші танк дивизияларын, сондай-ақ үш жаяу әскер дивизиясы мен екі бронетранспорттық дивизиядан (11-ші және 22-ші танк дивизиялары) тұратын армиялық бөлімше Холлидтты қамтуы жоспарланған. Барлығы, Қысқы дауыл операциясына төрт танк дивизиясы, төрт жаяу әскер дивизиясы және үш Люфтваффе далалық дивизиясының қатысуы күтілді. Оларға 6-армияға уақытша өткел ашу міндеті жүктелді. Люфтваффе далалық дивизиялары – жауынгерлік емес сарбаздардан, штабтардан және Люфтваффе мен Вермахттың бөлімшесіз қызметкерлерінен құралған – нашар оқытылған, тәжірибелі офицерлер мен сарбаздардан, сондай-ақ жеткілікті танкқа қарсы және артиллериялық құралдардан мүсір болды. Көмекке уәде берілген көптеген адамдар келмеді, ішінара майданға тасымалдаудың нашар қызметіне байланысты, ал кейбір бөлімшелер, бастапқыда Дон армия тобының құрамына ауыстырылуға таңдалған, бастапқы қолбасшылықтарында қалды. Дон армия тобының басқа бөлімшелері өткен айдағы шайқастардағы шығындарға байланысты шабуылдық операциялар жүргізуге жарамсыз болды, ал көптеген жаңа құрылымдар уақтылы келмеді. Алайда, 11-ші танк дивизиясы Шығыс майданындағы ең толыққанды неміс бронедивизияларының бірі болды, өйткені ол неміс армиясының резервінен жаңа ғана шығарылған. 6-шы танк дивизиясы да толық болды, себебі ол Батыс Еуропадан Манштейннің басқаруына берілді. Бірақ, 11-ші танк дивизиясының тиімділігі Кеңес әскері Чир өзенінің төменгі ағысында шабуылға шыққанда төмендеді, себебі бұл армиялық бөлімше Холлидтты қорғануға мәжбүр етті. Осы себепті, және Манштейн армиялық бөлімше Холлидттың позициясынан басталатын шабуыл тым көзге түсетін болады деп сенгендіктен, неміс фельдмаршалы 4-ші танк армиясы мен LVII танк корпусын көмек операциясының негізгі құрамдас бөліктері ретінде пайдалануға шешім қабылдады. Бірақ, немістердің шабуылға күш жинауға тырысқанына қарамастан, төменгі Чир өзені бойындағы олардың жағдайы тұрақсыз болды; Кеңес әскерінің өтуі тек 11-ші танк дивизиясының келуімен тоқтатылды, ол екі кеңес танк бригадасының көп бөлігін жоя алды. Нәтижесінде XLVIII танк корпусы Чир өзені үшін қорғаныс шайқастарына тартылды, себебі Кеңес әскері Тацинскаядағы әуежайды басып алуға тырысты (Сталинградтағы неміс әскерлерін әуемен жабдықтау үшін пайдаланылған). LVII танк корпусы А армия тобының қарсылығына қарамастан Дон армия тобына жіберілді, ал 17-ші танк дивизиясына бастапқы шоғырлану аймағына қайтуға бұйрық берілді және ол сұралғаннан кейін 10 күн өткен соң ғана Дон армия тобына қайтуға дайындалды. Күштерді жеткілікті деңгейде жинаудағы қиындықтарды ескере отырып, және Кеңес әскерінің Чир өзенінде көбірек механикаландырылған күштерді шоғырландырғанын көріп, Манштейн 4-ші танк армиясын қолдана отырып, Қысқы дауыл операциясын бастауға шешім қабылдады. Манштейн 6-армия Thunderclap кодолық сигналын алғаннан кейін қарсы жақтан өз шабуылын бастайды деп үміттенді. 10 желтоқсанда Манштейн Паулюсқа көмек операциясы 24 сағаттан кейін басталатынын хабарлады.

The relief operation was originally scheduled to include the LVII Panzer Corps of the 4th Panzer Army, under the command of General Friedrich Kirchner, including the 6th and 23rd Panzer Divisions, and Army Detachment Hollidt, consisting of three infantry divisions and two armored divisions (11th and 22nd Panzer Divisions). In total, it was expected that four Panzer divisions, four infantry divisions and three Luftwaffe Field Divisions were to take part in Operation Winter Storm. They would be tasked with temporarily opening a passage to the 6th Army. The Luftwaffe field divisions—formed of non combat soldiers, headquarters staffs and unit less Luftwaffe and Heer personnel—were poorly trained and lacked seasoned officers and enlisted soldiers, as well as sufficient anti tank and artillery guns. Many of the personnel promised for the relief effort never arrived, partly due to the poor transportation service to the front, while some units originally chosen to be transferred under the command of Army Group Don were retained by their original commands. Other units in Army Group Don were in no shape to conduct offensive operations, due to losses sustained in the past month of combat, while many new formations which had been promised did not arrive on time. On the other hand, the 11th Panzer Division was one of the most complete German armored divisions on the Eastern Front since it had just been transferred out of the German Army's reserve. The 6th Panzer Division was also complete because it had been transferred to Manstein's control from Western Europe. However, the usefulness of the 11th Panzer Division was compromised when the Soviets launched their offensive against forces in the lower Chir River area, as this tied Army Detachment Hollidt down on the defensive. Because of this, and because Manstein believed that a thrust originating from the position of Army Detachment Hollidt would be too obvious, the German field marshal decided to use the 4th Panzer Army and the LVII Panzer Corps as the main components of the relief operation. However, despite attempts by the Germans to build strength for the offensive, their position along the lower Chir River became tenuous; the Soviet breakthrough was only blunted by the arrival of the 11th Panzer Division, which was able to destroy the bulk of two Soviet tank brigades. Consequently, the XLVIII Panzer Corps became embroiled in the defensive battles for the Chir River, as the Soviets pushed in an attempt to overrun the airfield at Tatsinskaya (being used to resupply German forces in Stalingrad by air). Although the LVII Panzer Corps was reluctantly released to Army Group Don, by Army Group A, the 17th Panzer Division was ordered back to its original area of concentration, and did not prepare to go back to Army Group Don until 10 days after it had been asked for. In light of the troubles in building up sufficient forces, and seeing that the Soviets were concentrating more mechanization on the Chir River, Manstein decided to launch Operation Winter Storm using the 4th Panzer Army. Manstein hoped that the 6th Army would launch an offensive of its own, from the opposite side, upon the receipt of the code signal Thunderclap. On 10 December, Manstein communicated to Paulus that the relief operation would commence in 24 hours.

Кеңес одағы

Уран операциясы үшін Кеңес маршалы Георгий Жуков он бір Кеңес әскерін жұмылдырды. Сталинград майданының шабуылдық мүмкіндіктерін арттыру мақсатында үш апта ішінде 420 танк, 111 000 сарбаз және 556 артиллериялық құрал Волга өзені арқылы жеткізілді. Қызыл Армия және Қызыл Әуе күштері бір миллионнан астам сарбаз, 13 500 артиллериялық құрал, 890 танк және 1 100 әскери ұшақ жинады, олар 66 атқыштар дивизиясы, бес танк корпусы, 14 танк бригадасы, бір механикаландырылған бригада, атқыштар корпусы және 127 артиллерия және миномет полкіне бөлінді. Қоршау жабылып, Кеңес әскері қосымша операцияларды жалғастырғанда, 51-армия 34 000 адам мен 77 танкпен сыртқы қоршау шебінде орналасты. Олардың оңтүстігінде 44 000 сарбаз, 40 танк және 707 артиллериялық мылтық пен минометтері бар 28-армия орналасқан еді.

Неміс шабуылдары

1942 жылдың 12 желтоқсанында IV танк армиясының LVII танк корпусы Сталинград қамалында қоршалып қалған неміс әскерлеріне қарай солтүстік-шығысқа қарай шабуылын бастады. 6-шы және 23-ші танк дивизиялары Қызыл Армияны күтпеген жағдайға түсіріп, 51-ші армияның тылына қауіп төндіріп, үлкен табыстарға жетті. Неміс шабуылын 503-ші ауыр танк батальонының "Тигр I" танктері бастауы тиіс еді, бірақ бөлім Шығыс майданға 1942 жылдың 21 желтоқсанында ғана аттанды және 1943 жылдың қаңтарының басында Маныч өзені бойында алғашқы шайқасына қатысты. Бастапқыда "Қысқы дауыл" жедел табыстарға жетті. Кейбір бөлімдер алғашқы күні жоғары жылдамдықпен ілгеріледі. Немістерге Ставка неміс шабуылының осылай тез басталатынын күтпегендіктен, күтпеген оқиға көмектесті, ал генерал Александр Василевский 2-гвардиялық армияны бөліп, Манштейннің шабуылдық тобына қарсы тоқтау күші ретінде пайдалана алмады. 6-шы танк дивизиясы совет артиллериясын толықтай иеленді. 6-шы және 23-ші танк дивизиялары орыс жаяу әскерінің басты күштерін басып өткеннен кейін совет қарсыласуы айтарлықтай әлсіреді. 51-ші армияның 302-ші атқыштар дивизиясы 12 желтоқсанның соңына қарай жойылды. Совет жаяу әскері неміс шабуылының бағытындағы ауылдарды жылдам нығайтса да, аймақтағы Қызыл Армияның атты әскері апталар бойы соғысқа қатысқаннан кейін шаршап, тиімді қарсылық көрсете алмады. Бастапқы табыстарға қарамастан, LVII танк корпусы шешуші нәтижелерге жете алмады. Сондай-ақ, неміс шабуылының алғашқы күніне қарамастан, 23-ші танк дивизиясына қарсы қысым күшейіп жатқаны туралы хабарлар келді. 13 желтоқсанда 6-шы танк дивизиясы Чир өзені маңындағы неміс қорғанысын бұзудағы советтің 5-ші танк армиясымен байланыс орнатты. Верхне-Кумский ауылының маңында ірі бронетехникалық шайқас басталды. Ауыл Сталинградқа қарайтын ең қолайлы оңтүстік-солтүстік жолда орналасқан, ал айналасындағы шөлейт дала терең қармен жабылған шатқалдар мен жыраларға толы болды. Сондықтан, ірі бронетехникалық күштердің Мышкова өзеніне қарай солтүстікке жылжуы үшін Верхне-Кумскийден өтуге тура келді. Совет тарапынан Волскийдің 4-ші механикаландырылған корпусы да ауылға толық жылдамдықпен бет алды. Корпус қарашадағы шайқастардан кейін жеке құрам мен материалдық-техникалық жабдықты толықтыруға үлкермегендіктен, тек 100 жұмысқа жарамды танкке ие болды, ал тағы 50-і жөндеуді қажет етті. Олардың жартысы Panzer Mk III және IV танктеріне қарсы тұра алатын T-34 танктері болды, ал қалғаны жеңіл T-70 танктері, олар тек жаяу әскерге немесе бронемашиналарға қарсы қолданылуы мүмкін еді. Қоршаудағы 6-шы армияға қарай жол дерлік бос болды, егер 4-ші механикаландырылған корпус араласпаса, Хоттың Паулюсқа жету мүмкіндігі арта түсер еді. Верхне-Кумский үшін шайқас үш күнге созылды, Қызыл Армия Ақсай өзенінің арғы жағындағы неміс көпірбастауларын және қаладағы неміс қорғаушыларын шабуылдады. Немістер Верхне-Кумскийде совет танктерін ұстап алып, жақсы орналастырылған танкіге қарсы зеңбіректерді пайдаланып жойды. Люфтваффе қолдауымен немістер жергілікті табысқа жетіп, Мышкова өзеніне қарай жылдамдады. 6-шы танк дивизиясы шабуыл кезінде ауыр шығынға ұшырады және шайқастан кейін қысқа мерзімге демалды. Аман қалған танктердің ұсақ зақымдары жөнделді, ал Верхне-Кумскийдегі шайқаста зақымданған танктердің көпшілігі қайта жарақтандырылды.

On 12 December 1942, the LVII Panzer Corps of the Fourth Panzer Army began its north eastward drive toward German forces trapped in the Stalingrad pocket. The 6th and 23rd Panzer Divisions made large gains, surprising the Red Army and threatening the rear of the 51st Army. The German drive was due to be spearheaded by the 503rd Heavy Tank Battalion of Tiger I tanks but the unit did not embark on its transport to the Eastern Front until 21 December 1942 and did not see battle until early January 1943, along the Manytsch River. At first, Winterstorm made rapid progress. Some units were able to travel up to on the first day. The Germans were aided by surprise, as Stavka had not expected the German offensive to begin so soon, while General Aleksandr Vasilevsky was unable to detach the 2nd Guards Army and use it as a blocking force against Manstein's spearheads. The 6th Panzer Division was able to capture Soviet artillery intact. Soviet resistance decreased noticeably after the 6th and 23rd Panzer Divisions had overrun the main body of Russian infantry. The 302nd Rifle Division of the 51st Army was overrun by the end of 12 December. Although Soviet infantry quickly reinforced villages in the path of the German drive, the Red Army's cavalry in the area was exhausted from weeks of combat and was incapable of putting up serious resistance. Despite early gains, the LVII Panzer Corps was unable to achieve decisive results. There were also reports of severe pressure building against the 23rd Panzer Division, despite headway made on the first day of the German offensive. On 13 December, the 6th Panzer Division made contact with the Soviet 5th Tank Army, which was reducing the German defenses around the Chir River. A big armored battle began around the village of Verkhne Kumskiy. The village was on the most convenient south–north road to Stalingrad, whereas the barren steppe around was riddled with ravines and gullies covered with deep snow, Verkhne Kumskiy was unavoidable for large armored forces to move north towards the Myshkova River. On the Soviet side, Volsky's 4th Mechanized Corps was also driving at full speed towards the village. The corps had not yet had time to replenish personnel and material after the November offensive battles; it barely fielded 100 operable tanks and another 50 were in need of repair. Half of these were T 34 capable of opposing Panzer Mk IIIs and IVs, while the rest were light T 70s, only useful against infantry or armored cars. The road towards the encircled 6th Army was almost free and if the 4th Mechanized Corps had not intervened, Hoth would have had a greater chance to reach Paulus. Fighting for Verkhne Kumskiy continued for three days as the Red Army counterattacked the German bridgeheads across the Aksay River and German defenders in the town. The Germans were able to pin Soviet tanks in Verkhne Kumskiy and destroy them using well emplaced anti tank guns. With support from the Luftwaffe, the Germans were able to achieve a local success and began to push toward the Myshkova river. The 6th Panzer Division suffered heavy losses during its drive and took a brief respite after the battle to recondition. Minor damage to surviving tanks was repaired and the majority of the tanks incapacitated during the fighting at Verkhne Kumskiy were repaired.

Кеңес одағының жауабы: 13-18 желтоқсан

Төртінші танк армиясы Ставканы «Сатурн» операциясы бойынша ниеттерін қайта есептеуге мәжбүр етті. 13 желтоқсанда Сталин мен Ставка 2-гвардиялық армияны Дон майданынан Сталинград майданына ауыстыруға рұқсат берді, ол 15 желтоқсанда дайын күйге келді. Бұл армияның құрамында шамамен 90 000 сарбаз болды, олар үш гвардиялық атқыштар корпусына (1-ші, 13-ші және 2-ші) біріктірілген. «Сатурн» операциясы Италияның 8-ші армиясын тұрақты бұзу және одан кейін Дон армиялар тобының тылында күресу мақсатында «Кішкентай Сатурн» операциясына айналды. Шабуыл бағыты оңтүстіктен оңтүстік-шығысқа өзгертілді, ал басталу күні 16 желтоқсанға шегерілді. 4-ші механикаландырылған және 13-ші танк корпустары Ақсай өзені маңында неміс әскерлеріне қарсы қарсы шабуылдар жасауды жалғастырды, 2-гвардиялық армияның келуін күтіп, олардың ілгерілеуін тежеуге тырысты. Советтік 1-ші және 3-ші гвардиялық армиялар, советтік 6-шы армиямен бірлесіп, 16 желтоқсанда «Кішкентай Сатурн» операциясын бастады. Италиялық әскерлердің қарсылығына қарамастан, Қызыл Армия 18 желтоқсанға дейін итальяндық 8-ші армияны жартылай басып алды. Бұл тұрақты бұзушылық, тіпті шағын болғанымен және тез тоқтатылғанымен, Дон армиялар тобының сол жақ фланкіне қауіп төндірді, ал Дондағы Ростов қаласына 3-ші гвардиялық армия қауіп келтірді. Бұл және Мышкова өзеніне жол ашуға тырысқан неміс бронетанктік дивизияларының жоғалтулары Манштейнды шабуылды қайта қарастыруға мәжбүр етті. Манштейн сол фланкін қорғауға және 6-шы армияны құтқаруға тырысуды жалғастыра алмайтынын түсінді. 6-шы танк дивизиясы 19 желтоқсан түні Мышкова өзенін кесіп өтуге үлкерді, бірақ 17-ші танк дивизиясы келгеніне қарамастан, LVII танк корпусы күшейген советтік қарсылыққа қарсы маңызды табыстарға жете алмады, корпус қорғанысқа көшуге мәжбүр болар сияқты көрінді. Советтік Тацинская шабуылы әуежайды және Люфтваффе Сталинград қамалындағы күштерді жабдықтау үшін қолданған бірнеше ондаған ұшақты жойды, Манштейн XLVIII танк корпусын қорғанысқа бұруға мәжбүр етті, оны Сталинградқа жол ашуға бағытталған күштерін нығайту үшін резервте ұстаудың орнына.

The Fourth Panzer Army forced Stavka to recalculate its intentions for Operation Saturn and on 13 December Stalin and Stavka authorized the transfer of the 2nd Guards Army from the Don Front to the Stalingrad Front, where it would be ready on 15 December. This army had a strength of roughly 90,000 soldiers, organized into three Guards Rifle Corps (the 1st, 13th and 2nd). Operation Saturn was reduced to Operation Little Saturn, the breaking through of the Italian 8th Army and then engaging Army Group Don in the rear. The offensive was also changed from a southward to a southeastern direction and the start date was pushed back to 16 December. The 4th Mechanized and 13th Tank Corps continued to counterattack against German forces in the vicinity of the Aksay River, trying to delay their advance in anticipation of the arrival of the 2nd Guards Army. The Soviet 1st and 3rd Guard Armies, in conjunction with the Soviet 6th Army, launched Operation Little Saturn on 16 December. Despite stubborn resistance from Italian troops, the Red Army was able to partially overrun the Italian 8th Army by 18 December. The breakthrough—even if small and quickly contained—proved a possible threat to Army Group Don's left flank, while the city of Rostov on Don was threatened by the 3rd Guards Army. This and the losses sustained by the German armored divisions forcing their way to the Myshkova river, forced Manstein to reconsider the offensive. Manstein decided that he could not defend his left flank and continue the attempt to relieve the 6th Army. Although the 6th Panzer Division was able to cross the Myshkova River by the night of 19 December, the LVII Panzer Corps had still not made major advances against increased Soviet opposition, despite the arrival of the 17th Panzer Division; it seemed as if the corps would have to go on the defensive. The Soviet Tatsinskaya Raid managed to destroy the airfield and several dozen aircraft being used by the Luftwaffe to supply forces inside the Stalingrad pocket, forcing Manstein to order the XLVIII Panzer Corps on the defensive, instead of reserving it to bolster his forces directed toward the breakthrough to Stalingrad.

Құлдырау: 19-23 желтоқсан

19 желтоқсанда LVII танк корпусы Ақсай өзенін бұзып өтіп, 6-армияның оңтүстік шебіне жақынға жетті. Полковник Вильгельм Адам 6-армияның танктері 30 шақырымға дейін отынмен қамтамасыз етілгенін, ал одан әрі ілгерілеу үшін отын мен оқ-дәрі әуемен жеткізілуі қажет екенін атап көрсетеді. Манштейн 23 желтоқсанда 6-панцер дивизиясына шабуылды тоқтатып, оңтүстік Чир өзеніне қайта орналасып, ондағы қорғанысты кеңес әскерінің шабуылына қарсы нығайтуға бұйрық берді. 24 желтоқсанда 4-панцер армиясы толыққанды түрде шегініп, бастапқы орналасқан жеріне қайтып келді. 6-армияға жол ашуға сәтсіздік және олардың өздерінен шығуға тырыспауы, 24 желтоқсанда "Қысқы дауыл" операциясының күйреуіне әкелді, ал Дон армия тобы қорғанысқа көшті.

Салдары

Неміс көмекші күштерінің жеңілісінен кейін, Ставка Сталинградтағы «ось» күштерін жоюға және Қызыл Армияның қысқы шабуылын батысқа қарай кеңейтуге назар аударды. Қызыл Армия қашып бара жатқан 4-ші танк армиясына қарсы шамамен 150 000 әскер мен 820 танк жөнелтті. Волскийдің 4-ші механикаландырылған корпусы (1942 жылдың 18 желтоқсанында 3-ші гвардиялық механикаландырылған корпус деп қайта аталды) жарақтандыру үшін кері тартылса да, 51-ші армия, 1-ші гвардиялық атқыштар корпусы және 7-ші танк корпусы Мушкова мен Ақсай өзендері арасында шегініп бара жатқан неміс бөлімшелеріне шабуыл жасады. Үш күн ішінде шабуылдаған кеңес бөлімшелері румындықтардың LVII танк корпусының қанатын қорғаған позицияларын бұзып, 4-ші танк армиясына оңтүстіктен қауіп төндірді, бұл немістерді оңтүстік-батысқа қарай шегінуге мәжбүр етті. Осы уақытта XLVIII танк корпусы – көбінесе 11-ші танк дивизиясы басқаратын – Чир өзені бойындағы позицияларын сақтап қалуға тырысты. Сәттілікке қарамастан, XLVIII танк корпусы итальяндық 8-ші армияның ішінара күйреуінен кейін кеңес әскерлерінің Ростовқа жақын прорывы қауіпті болғандықтан, Ростовты қорғауға асықты. Қызыл Армия 4-ші танк армиясын Ақсай өзеніне қарай қуалайтын және Чир өзенінің жағасындағы неміс қорғанысын бұзғанда, Сталинградтағы күштерді қысқарту операциясы – «Сақина» операциясына дайындала бастады. Сталинградтағы неміс әскерлерінде азық-түлік таусыла бастады, тіпті диеталарын толықтыру үшін жылқы еті қолданылды. 1942 жылдың соңына қарай неміс 6-шы армиясы мен қоршаудан тыс күштер арасындағы қашықтық артты, ал аймақтағы неміс құралымдарының көпшілігі өте әлсіз болды. Гитлердің Сталинградты соңғы деміне дейін ұстап тұру туралы талабы 6-шы армияның өмір сүруіне қауіп төндірді. Неміс шабуылының аяқталуы Қызыл Армияға Кавказдағы неміс күштерін кесіп тастау жөніндегі күш-жігерін жалғастыруға мүмкіндік берді, бұл қаңтардың ортасында басталды. Екінші жағынан, 6-шы армияны қоршау және оны жою операциялары көптеген кеңес әскерлерін баурап алды, бұл басқа бағыттардағы кеңес операцияларына әсер етті.

With the German relief effort defeated, Stavka was free to concentrate on the destruction of Axis forces in the Stalingrad pocket and the westward expansion of the Red Army's Winter offensive. The Red Army was able to bring to bear almost 150,000 personnel and 820 tanks against the retreating 4th Panzer Army and although Volsky's 4th Mechanized Corps (renamed 3rd Guard Mechanized Corps on 18 December 1942) was withdrawn to be refitted, the 51st Army, the 1st Guards Rifle and 7th Tank Corps struck at German units withdrawing between the Mushkova and Aksai Rivers. In three days, the attacking Soviet units broke through the Romanian positions guarding the LVII Panzer Corps flank and threatened the 4th Panzer Army from the south, forcing the Germans to continue withdrawing to the southwest. All the while, the XLVIII Panzer Corps—led mainly by the 11th Panzer Division—strove to maintain its position along the Chir River. Despite success, the XLVIII Panzer Corps was rushed to the defense of Rostov as a Soviet breakthrough seemed imminent after the partial collapse of the Italian 8th Army. As the Red Army pursued the 4th Panzer Army toward the Aksai River and broke through the German defense on the banks of the Chir River, it also began to prepare for Operation Ring—the reduction of the forces in Stalingrad. German forces in Stalingrad soon began to run out of supplies, with horse meat used to supplement diets. By the end of 1942, the distance between the German 6th Army and forces outside of the encirclement was over , and most of the German formations in the area were extremely weak. Hitler's insistence in holding Stalingrad to the last risked the existence of the 6th Army. The end of the German offensive also allowed the Red Army to continue in its efforts to cut off German forces in the Caucasus, which would begin in the middle of January. On the other hand, the encirclement of the 6th Army and the operations to destroy it tied down a considerable number of Soviet troops, which affected Soviet operations on other sectors.