Кіріспе
Перуя ағашының түрі – Пирус каллериана, сондай-ақ Каллери перуясы немесе Брэдфорд перуясы деп аталады, бұл Қытай мен Вьетнамға тән перуя ағашының түрі.
Pyrus calleryana, also known as the Callery pear or Bradford pear, is a species of pear tree native to China and Vietnam,
Pyrus calleryana is deciduous, growing to tall, often with a conical to rounded crown. The leaves are oval, long, glossy dark green above and pale beneath. They have long petioles alternately arranged on branches. The white, five petaled flowers are about in diameter. They are produced abundantly in early spring, before the leaves expand fully. The fruits (which are often assumed to be inedible due to their abundant, cyanide laced seeds) of the Callery pear are small (less than in diameter), and hard, almost woody, until softened by frost, after which they are readily taken by birds, which disperse the seeds in their droppings. In summer, the shining foliage is dark green and very smooth, and in autumn the leaves commonly turn brilliant colors, ranging from yellow and orange to more commonly red, pink, purple, and bronze. However, since the color often develops very late in autumn, the leaves may be killed by a hard frost before full color can develop. Callery pears are remarkably resistant to disease or fireblight. However, some cultivars, such as 'Bradford', are particularly susceptible to storm damage and are regularly disfigured or killed by strong winds, winter weather, or limb loss due to their naturally rapid growth rate. The species is named after the Italian French missionary Joseph Marie Callery (1810–1862), a sinologue who sent specimens of the tree to Europe from China.
Пирус каллериана жапырақты, биіктігіне дейін өседі, көбінесе конустық немесе дөңгелек тәжге ие. Жапырақтары жұмыртқа тәрізді, ұзындығы , жалтыр қара жасыл түсті, ал төменгі жағы ақшыл. Олардың бұтақтарында кезектесіп орналасқан ұзын сабақтары бар. Ақ түсті, бес қанаты бар гүлдерінің диаметрі шамамен . Гүлдер көктемнің басында, жапырақтары толық ашылмастан бұрын көптеп гүлдейді. Каллери перуясының жемістері (көптегенде цианид қамтитын тұқымдары көп болғандықтан жеуге жарамсыз деп есептеледі) кішкентай (диаметрі кем), қатты, тіпті ағаш тәрізді болады, қырау басқанға дейін, содан кейін құстар жейді және олардың нәжісі арқылы тұқымдар таралады. Жазда жапырақтары жылтыр қара жасыл, ал күзде жапырақтары сары, қызғылт сарыдан бастап қызыл, қызғылт, күлгін және қола түске дейін әртүрлі жарқыраған түстерге боялады. Дегенмен, түсі көктемде кеш пайда болғандықтан, жапырақтар толық түске енбей қатты қыраудан зақымдануы мүмкін. Каллери перуясы ауруларға және өртке өте төзімді. Алайда, 'Брэдфорд' сияқты кейбір сорттары дауылға осал және қатты жел, қысқы ауа райы немесе табиғи жылдам өсуі салдарынан бұтақтары сындырып, зақымдануы немесе өлуі мүмкін. Бұл түрдің аты итальяндық-француз миссионері Жозеф Мари Каллеридің (1810–1862) құрметіне берілген, ол Қытайдан Еуропаға ағаш үлгілерін жіберген.
Pyrus calleryana, also known as the Callery pear or Bradford pear, is a species of pear tree native to China and Vietnam,
Pyrus calleryana is deciduous, growing to tall, often with a conical to rounded crown. The leaves are oval, long, glossy dark green above and pale beneath. They have long petioles alternately arranged on branches. The white, five petaled flowers are about in diameter. They are produced abundantly in early spring, before the leaves expand fully. The fruits (which are often assumed to be inedible due to their abundant, cyanide laced seeds) of the Callery pear are small (less than in diameter), and hard, almost woody, until softened by frost, after which they are readily taken by birds, which disperse the seeds in their droppings. In summer, the shining foliage is dark green and very smooth, and in autumn the leaves commonly turn brilliant colors, ranging from yellow and orange to more commonly red, pink, purple, and bronze. However, since the color often develops very late in autumn, the leaves may be killed by a hard frost before full color can develop. Callery pears are remarkably resistant to disease or fireblight. However, some cultivars, such as 'Bradford', are particularly susceptible to storm damage and are regularly disfigured or killed by strong winds, winter weather, or limb loss due to their naturally rapid growth rate. The species is named after the Italian French missionary Joseph Marie Callery (1810–1862), a sinologue who sent specimens of the tree to Europe from China.
Өсіру
Callery грушасының көптеген сорттары саудаға ұсынылады, олардың ішінде 'Аристократ', 'Күзгі жалын', 'Брэдфорд', 'Капитал', 'Шантилер' (кейде 'Кливленд Селект' деп те аталады), 'Жаңа Брэдфорд', 'Редспир' және 'Уайтхаус' бар.
АҚШ-та
Ағаштар 1960 жылдардың ортасында Мэриленд штатындағы Гленн Дейлдегі АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің мекемесімен декоративтік ландшафт ағаштары ретінде АҚШ-қа әкелінді. Олардың арзанға түсуі, көліктің оңай болуы және жылдам өсуі көгалдандырушылардың арасында танымал болды. Леди Бёрд Джонсон 1966 жылы Вашингтон қаласының орталық бөлігіне бір ағаш отырғызып, оны насияттады. «Нью-Йорк Таймс» газеті де ағашты жақсы бағалап, «Кейбір ағаштардың барлық қажетті қасиеттері бар, бірақ Брэдфорд әшекейлік алмұрты идеалға ең жақын» деді. Солтүстік Американың көп бөлігінде, әсіресе «Брэдфорд» сорты декоративтік ағаштар ретінде кеңінен отырғызылады. Ағаштар топырақтың әртүрлі түрлеріне, дренаж деңгейіне және қышқылдығына төзімді. Олардың қабығының пішіні жұмыртқа тәріздіден эллипстікке дейін өзгереді, бірақ тым жылдам және тұрақсыз өсуінен бұтақтары сынса, пішіні бұрмаланады. Көптеген сорттардың бастапқы симметриясы оларды өнеркәсіптік аймақтар, көшелер, сауда орталықтары және кеңселер сияқты жерлерде қолдануға ыңғайлы етеді. Ақ гүлдері көктемнің басында көзге түседі, ал олардың иісі көбінесе шіріген балық немесе спермаға ұқсас болады. Әр жеке ағаш жас кезінде гүлдейді, тез өседі және негізінен құстар арқылы таралатын тұқымдарды жасайды. Солтүстік Каролина штатының университетінің маманы Келли Отеннің сөзіне сәйкес, иіс аралар емес, шыбындарды тартады, олар негізгі тозаңдаушылар болып табылады. Питтсбург (Пенсильвания) қаласының ендігінде ағаштар көбінесе қараша айының ортасына дейін жасыл болып қалады, ал жылы күндері жапырақтары әдемі түске енеді, бірақ суық жылдары боялудан бұрын мұздай болып қатып қалуы мүмкін. Оңтүстік аймақтарда Каллери алмұрты жапырақтарын өзгертетін сенімді ағаштардың бірі болып саналады.
Қолданылуы
Алмұрт ағашы (кез келген түрі) барлық жеміс ағаштарының ішінде ең нәзік текстуралыларының бірі болып саналады. Одан үрмелі аспаптар жасауға аса құрметпен қаралады, ал алмұрт жалаты әсем жиһаз жасау үшін қолданылады. Алмұрт ағашы баспаға арналған ағаш кескіндерін дайындауға да қолайлы, кішкентай туындылар үшін түйірлі бөлігінен, ал үлкендері үшін бүйірлі бөлігінен кесіледі. Каллерия алмұрты Comice, Bosc немесе Seckel сияқты алмұрт сорттарын, әсіресе Нашиді қалпақтап өсіру үшін тамырлық қосымша ретінде қолданылады. Pyrus calleryana алғаш рет 1909 және 1916 жылдары АҚШ-қа әкелінді, бұл АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің ботаник-зерттеушісі Франк Н. Мейердің жанқиярлық еңбегінің нәтижесінде болды. Ол Meyer лимонын ашқандығымен танымал, алмұрт ағашын ауыл шаруашылығында тәжірибелік мақсаттарда қолдану 1950 жылдары оның сәндік өсімдік ретіндегі әлеуеті танылғанға дейін басталды.