Кіріспе

Ағаштар туысы Автоматты таксобокс. |кескін = Nyssa sylvatica flowers.jpg
|кескін сипаттамасы = Nyssa sylvatica жапырақтары мен гүлдері
|таксон = Nyssa
|авторитеті = Gronov. ex L.
|синонимдер сілтемесі = Жапырақты ағаштардың шағын туысы. Кейде ол корнелиттер тұқымдасының Nyssoideae кіші тұқымдасына жатады, бірақ басқа мамандар оны Nyssaceae тұқымдасына жатқызады. APG IV жүйесінде ол Nyssaceae тұқымдасына жатады. Көптеген Nyssa түрлері ылғалды топыраққа және су тасқынына өте төзімді, ал кейбіреулеріне тіршілік ету үшін мұндай орта қажет. Кейбір түрлері Солтүстік Американың шығысында, Канаданың оңтүстік-шығысынан АҚШ-тың шығысына дейін, Мексика мен Орталық Америкаға дейін таралған. Тупело деген атау, Nyssa үшін қолданылатын жалпы атау, американдық жергілікті тілдерден шыққан, крик тіліндегі ito 'ағаш' және opilwa 'батпақ' сөздерінен құралған; ол 18-ші ғасырдың ортасынан бері қолданылып келеді. Бұл ағашты Liriodendron sp. түріндегі түлкіқұйрықпен шатастырмау керек. Миссисипи штатындағы Тупело қаласы осы ағаштың құрметіне аталған.

Қолданылуы

Тупело ағашын шебер ағаш кесушілер, әсіресе қаз бен басқа да жабайы құстарды ойып жасау үшін кеңінен пайдаланады. Оны электрмен кесу өте жақсы нәтиже береді және ағаш талшықтарында әдемі бөлшектерді сақтайды. Саудада одан контейнерлер мен жиһаздың ішкі бөліктерін жасайды, ал фанера және панель өнеркәсібінде крест-бейіш, фанералық ядролар және артқы жақтар үшін жиі қолданылады. Ағаш оңай қағазға айналдырылады және жоғары сапалы кітап және журнал қағаздарына қолданылады. Бұрын, ағаш қуыстары араны сақтауға арналған "ара ұясы" ретінде пайдаланылған. Тупело ағаштары пісіп жетілген формасы, көлеңкесі және күзгі жапырақтарының керемет түстері үшін сәндік ағаштар ретінде танымал. Тупело кейбір Lepidoptera түрлерінің, соның ішінде Endoclita damor личинкаларының тамақ ретінде пайдаланатын өсімдік болып табылады. Грузия мен Флориданың солтүстігінде өсетін, кейде Огичи лаймы деп те аталатын Огичи тупелосы жеміс береді – қышқыл, сопақша келген дәнек.

Бал

Nyssa ogeche түріндегі тупело ағаштары АҚШ-тың оңтүстік-шығысында, әсіресе Мексика шығанағы аймағында бал өсімдігі ретінде бағаланады. Олар өте ақ түсті, жұмсақ дәмді бал шығарады. Флоридада, ара шаруашылары тупело гүлдеу кезінде өзен батпақтарындағы платформаларға немесе салдарға уақытша ара ұяларын орналастырып, сертификатталған тупело балын өндіреді. Бұл бал өзінің ерекше дәмділігіне байланысты нарықта жоғары бағаланады. Флориданың солтүстік-батысындағы Апалачикола өзені – тупело балының негізгі өндіріс орталығы. Бал АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы тупело ағаштарының (үш түрі) гүлдеген жерлерінде өндіріледі, бірақ ең таза және қымбат түрі (пырақша талдауымен расталған) осы аңғарда өндіріледі. Жақсы жылдары, Флориданың мамандандырылған ара шаруашыларының тупело балының құны шамамен 1 миллион долларға жетеді.

Қалдық деректері

Ниссаға морфологиялық және анатомиялық тұрғыдан ұқсас жемістер Канаданың Альберта провинциясынан, Кампания кезеңінен табылды. Бұл жемістер палеогенде жиі кездесетін, бұрын Палеонисса деп аталған бір түрге жатады.