Линкөлн: Империялар шежіресінен бір томдық роман

Кіріспе

Гор Видалдың 1984 жылғы романы «Линкольн: Роман» – Гор Видалдың «Империяның баяндамалары» сериясының бір бөлігі. Роман Авраам Линкольннің президенттік кезеңін суреттейді және Америка Азамат соғысының басталуынан оның қазасына дейінгі уақытты қамтиды. Роман Азамат соғысының өзіне емес, Линкольннің саяси және жеке күресіне ден қояды. Линкольн орталық тұлға болғанымен, кітап оның көзқарасынан баяндалмайды (оның өліміне дейін болған шақтағы бірнеше түсін сипаттаған абзастардан басқа); Видал оның орнына маңызды тарихи тұлғалардың көзқарасынан жазады. Ол сол кездегі күнделіктер, естеліктер, хаттар, газет материалдары, Джон Хей мен Джон Николайдың (Линкольннің хатшылары) өмірбаяндық жазбалары және қазіргі заманғы тарихшылардың еңбектерін пайдаланды.

Стиль

Роман Гор Видальдің «Империяның баяндамалары» сериясының бір бөлігі болып табылады және оның басқа туындыларымен – «Бёрр» (1973), «1876» (1976) және «Вашингтон, округ Колумбия» (1967) – бірге Америка тарихының шежіресін құрайды. Осы серияда Видал Америка революциясынан бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңдегі Америка тарихын жаңаша түсіндіретін тарихи көркем әңгімелер ұсынады. Кітап Линкольннің өзінің көзқарасынан баяндалмайды. Оқырман Линкольнді оның жауларының, достарының, саяси қарсыластарының және тіпті оның өміріне қастандық жасауға тырысқандардың көзімен көреді. Маңызды кейіпкерлердің қатарында Линкольннің кабинетінің хатшылары – Уильям Сьюард, Салмон Чейс, сондай-ақ Кейт Спраг, Джон Хей, Мэри Тодд Линкольн және Дэвид Херольд бар. Мәтіннің көп бөлігі драматизмге толы, әсем әңгімелер арқылы берілген. Видал баяндау немесе сырттай бақылау сипаттамасына қарағанда осы әдісті артық көреді, өзінің өткірлігі мен тартымдылығын кейіпкерлері арқылы жеткізуге тырысады. Бұл роман тек тарихи көркем шығарма ғана емес, сонымен қатар Линкольннің жеке және саяси дамуымен байланысты тәрбие романдарының (Bildungsroman) қатарына жатады. Роман Линкольннің Америка Азамат соғысы кезіндегі екі мерзімді қамтиды. Кітап 650-ден астам беттен тұратын толыққанды және кең көлемді әңгіме ұсынады. Онда Линкольннің соғысты жеңу үшін саяси қарсыластарын және әскери стратегияларын біріктіруге жасаған тырыстары баяндалады. Видал басқа кейіпкерлердің әртүрлі көзқарастары арқылы тұрақсыз неке, денсаулық мәселелері және кабинет мүшелерінің сенімсіздігімен күрескен, болашақты көре білетін амбициялы тұлғаның бейнесін жасайды. Роман Линкольннің осы жеке және саяси қиындықтарды жеңіп, одақты сақтап қалу жолындағы өсуін зерттейді. Видал романды Линкольн президентінің қазасымен аяқтайды.

Тақырыптар

Орталық тақырыптық даму – идеалистік, сезімтал «Адал Эйб» бейнесін қайта қарастыру. Видал саяси айлакер, диктаторлық көшбасшыны суреттейді, оның басты мотивациясы африкалық американдық құлдарды азат ету немесе Конституцияны сақтау емес, Одақты тұтас ұстау болды. Видал тіпті Линкольн ақ нәсілділердің басымдығына терең сенімді болды және бұл сынға алынса да, «Конституцияны икемдеуге» дайын болды деп мәлімдейді. Видал Линкольннің бір жақты әрекет етуге және хабеас корпустың сияқты демократиялық принциптерді тоқтатуға дайындығы, оның бірігуге деген табандылығында сәттілікке жеткеніне мүмкіндік берді деп санайды. Ол қарсы пікір білдірген газет редакторларын, саяси оппоненттерін түрмеге жапты және тіпті жеке хат-хабарларды тексеру үшін арнайы қызметті пайдаланды. Видал кабинет пен конгресс саясатының күрделілігін бақылайды. Бастапқыда Линкольн өзінің басшылығына күмәнданып, оны әлсіретуге тырысқан саяси қарсыластарымен бетпе-бет келеді. Шындығында, көптеген конгрессмендер Линкольнді жұмсақ мінезді және әлсіз санады. Бірақ, роман дамыған сайын, оқырман Линкольннің шынайы сезімдерін қасақана жасырғанын түсінеді. Видал Линкольннің ең маңызды басшылық қасиеті – оның ішке қарай бұрылуы екенін айтады. Сатқын саясаткерлермен, мақтанға мас генералдармен және сыншылармен күрескенде, Линкольн АҚШ-ты республика ретінде біріктіру үшін шеберлікпен жол таба білді. Линкольн өзінің басты мақсаты Солтүстікті мүмкіндігінше ұзақ уақыт сақтап қалу екенін білді. Себебі, бұл – тозу соғысы болды және Линкольн Оңтүстіктің аз халық саны бірінші болып шаршанатынын білді. Соңында, тіпті Линкольннің саяси қарсыластары да оның басшылығына құрмет көрсетті. Бір кезде Линкольннің қатал қарсыласы және оның билігін әлсіретуге тырысқан Уильям Сьюард, адал қызметшіге айналды. Линкольннің кемшіліктері де болды. Ол соғысты қаржыландырудың үлкен шығындарымен және АҚШ қазынасымен жұмыс істеуде үмітсіздікке ұшыраған адам ретінде бейнеленеді. Ол сондай-ақ әке ретінде де қиындықтарға тап болды. Оның ұлы Роберт Хейге сенім білдіріп, өзін еленбейтіндей сезінетінін айтады. Ол әкесінің саяси амбицияларына ренжіді, бұл оның алаңдауы мен алыстауына себеп болды. Жиі жеңіл әзіл-қалжыңдар мен юмор арқылы Видал Линкольннің адамдық жағын зерттеуге тырысты. Видал Линкольннің юморын оның көптеген ауыр міндеттерін жеңу үшін қажеттілік деп есептеді. Сонымен қатар, кітапқа сыншылар, әсіресе академиялық тарихшылар тарапынан сын айтылды. Бұл тарихи дәлсіздік кейіпкерлердің тұлғалық ерекшеліктері мен физикалық сыртқы келбетіне де қатысты. Ерекше айта кетерлігі, Видал расистік Линкольн және сифилиспен ауырған Мэри Тодд Линкольн бейнесі үшін қатты сынға ұшырады. Роман тарихи жанрға жатса да, фактілерді бұрмалау жұртшылыққа зиян келтіруі мүмкін деп саналды. Джон Алвис кітапқа шолу жазып, оны The Claremont Review of Books журналында жариялады. Альвистің айтуынша, кітап «негізінен жеткіліксіз болғандықтан көңіл көншітпейді». Видалдың романы мелодрамаға, тарихи қателіктерге және сенсациялыққа құмар екені айтылды. Алайда, академиялық ортада да оң пікірлер болды. Йель университетінің гуманитарлық ғылымдар профессоры Гарольд Блум Нью-Йорк кітаптар шолуында сын жариялап, кітапты «тамаша» және «керемет ойын-сауық» деп атады.

The central thematic development is the reinterpretation of the idealistic, sentimental ‘Honest Abe.’ Vidal depicts a politically cunning, dictatorial leader whose primary motivation was not the liberation of African American slaves nor adherence to the Constitution, but the preservation of the Union. Vidal even goes far enough to contend that Lincoln held an unshaken belief of white superiority and was willing to 'bend the Constitution,' although this has been significantly criticised. Vidal believes that it was Lincoln's willingness to act unilaterally and suspend democratic principles such as habeas corpus that allowed him to succeed in his unflinching pursuit of unification. He jailed hostile newspaper editors, political opponents and even employed the Secret Service to inspect private communications. Vidal follows the complex politics of the cabinet and congress. Initially, Lincoln faces political opponents who constantly doubt and undermine his leadership. Indeed, many of Congressman viewed Lincoln as mild mannered and weak. However, as the novel progresses, the reader comes to understand that Lincoln purposely and cleverly masks his true emotions. Vidal contends that Lincoln's greatest leadership quality is his introverted nature. Dealing with treacherous politicians, arrogant generals and critics, Lincoln was shrewd and cunning to masterfully navigate the United States to unification as a Republic. Despite the incompetent military strategists and petty, squabbling politicians, Lincoln was aware that his primary goal was to hold the North together for as long as possible. This was because the battle was one of attrition and Lincoln knew that the South's smaller population would be exhausted first. Ultimately, even Lincoln's political rivalries come to respect his leadership. William Seward, once a fierce opponent and underminer of Lincoln transforms into a devoted servant. There were also shortcomings of Lincoln. He is depicted as hopelessly naive in dealing with the remarkable costs of financing the war and dealing with the US Treasury. He also struggles as a father. His son, Robert, confides in Hay and reveals that he feels neglected. He comes to resent his father's political ambition that caused him to be so preoccupied and distant. With frequent light hearted ‘outlandish’ anecdotes and humour, Vidal sought to also explore the human side of Lincoln. Vidal perceived Lincoln's humour as a necessity to dealing with his many great burdens. In addition, the book was subject to critical backlash, primarily from academic historians. This historical inaccuracy extends to the character’s personalities and physical attributes. Significantly, Vidal faced intense criticism for his depiction of a racist Lincoln, and a syphilitic deranged Mary Todd Lincoln. Despite the novel’s genre of historical narrative, the purported distortion in facts was seen as potentially damaging to the public. John Alvis published a review of the novel in The Claremont Review of Books. According to Alvis, the book is ‘disappointing for being at bottom inadequate.’ It was contended that Vidal’s novel succumbed to melodrama, historical inaccuracy and sensationalism. However, within academic quarters there was also positive reception. Harold Bloom, the Sterling Professor of Humanities at Yale University, published a review in the New York Review of Books, where he called the book ‘superb’ and ‘grand entertainment.’

Марапаттар

1985 жылы Видаль роман үшін Бенджамин Барондес сыйлығымен марапатталды. Сыйлықтың иегері Абрахам Линкольнның мүсінін, нақтырақ айтқанда, бюстін алады. Бұл сыйлық жыл сайын "Абрахам Линкольнның өмірі мен еңбектерін жақсы түсінуге үлес қосқан кез келген адамға немесе мекемеге" сыйлық беру комитеті шешімі бойынша табыс етіледі.

Сонымен қатар, бұл роман қазіргі әлемнің күрделіліктерін түсінуге қажетті түсініктермен қамтамасыз ететін 200 еңбекке арналған Торчлайт тізіміне де енді. Бұл тізім Отаго университетінің профессоры Джим Флинн жасаған және толыққанды деп есептеледі. Роман 1984 жылы New York Times бестселлер тізіміне де ілікті.

Бейімделу

Линкольн, романға негізделген телефильм, алғаш рет 1988 жылы 27 және 28 наурызда екі бөлімге бөлініп көрсетілді. Басты рөлде Сэм Уотерстон Линкольн, ал Мэри Тодд Линкольн рөлінде Мэри Тайлер Мур ойнады. Бұл фильм кітаптан Линкольннің жеке күресі мен дамуына аз назар аударғандығымен, соғысқа көбірек тоқталғандығымен ерекшеленді. Мини-сериалдағы еңбегі үшін режиссер мен басты актрисаның екеуі де «Эмми» сыйлығымен марапатталды.

Жазу және жариялау

Кітап 1984 жылы Penguin Random House LLC баспасында жарық көрді. Видал кітапты зерттеп, жазуға 5 жыл кеткенін айтты. Кітап көбінесе сол кездегі газеттер, күнделіктер мен хаттар сияқты біріншілік дереккөздерге негізделген. Ол 22 апта бойы "Нью-Йорк Таймс" баспасының ең сатылатын кітаптар тізіміне ілікті және 250 000-нан астам қатты мұқабалы кітап сатылды. Романның түйіндемесі Гарвард университетінің тарих факультетінің профессоры Дэвид Герберт Дональдқа қолжазбаны фактілер бойынша тексергені үшін алғыс айтады.