Кіріспе

Британ армиясының палестиналық еврей бөлімі (1944–1946)
басқа еврей полктері

Екінші дүниежүзілік соғыста британ армиясының әскери құрамы болған Еврейлік жаяу әскер бригадасы тобы, көбінесе Еврейлік бригада тобы немесе Еврейлік бригада деп аталады. 1944 жылдың соңында құрылған. Бұрынғы бригада мүшелері еврей каполарын өлтіруге қатысқан деген кем дегенде екі жағдай тіркелген.

Англо-сионистік қатынастар

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Британ және Француз империялары Орта Шығыстағы басым держава ретінде Осман империясының орнын басты. Бұл өзгеріс сионисттік қозғалыстың еврей мемлекетін құру мақсатына жақындатты. Балфур декларациясы британ үкіметінің Палестинада еврей отанын құруды принцип бойынша қолдайтынын көрсетті, бұл сионисттік мақсаттарға алғашқы ресми қолдау болды. Осының нәтижесінде 1918–1921 жылдары "Үшінші Алия" деп аталатын еврейлердің үлкен көші-қоны болды. 1922 жылы Ұлттар Лигасы бұл декларацияны Палестинаға қатысты Британдық мандатына енгізді. 1920-1930 жылдары еврейлердің көшіп келуі жалғасты, және Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін еврей халқы 400 000-нан астамға өсті.

Әскери іс-қимылдар

1944 жылдың қазан айында бригадир Эрнест Ф. Бенджаминнің басшылығымен бригада тобы Италияға жөнелтілді. Қараша айында 15-ші армия тобының басқаруымен Италия кампаниясында ат салысқан британдық Сегізінші армияға қосылды. Еврей бригадасы 1945 жылғы көктемгі шабуылға қатысты. Ол 1945 жылдың 3 наурызында Сенио өзенінің оңтүстік жағалауында бірінші рет майдан шебінде орналасты және дереу 42-ші Ягер дивизиясы мен 362-ші жаяу әскер дивизиясына қарсы кішігірім әрекеттерге кірісті. Бригада өз позицияларын жақсарту, оңтүстік жағалауды неміс әскерлерінен тазарту және тұтқындарды алу үшін көптеген атыс-жарыстарға қатысты, сондай-ақ жаудың күшін сынау және жаудың қорғаныс позицияларын карталау үшін өзеннің арғы жағындағы неміс позицияларына қарсы шағын шабуылдар жасады. Бір атақты рейдте оны Солтүстік Ирландиялық атты әскері және Оңтүстік Африка Әуе күштерінің ұшақтары қолдады. Оңтүстік Африка ұшқыштары, олардың көбі еврейлер, бригадаға құрмет көрсету үшін шабуыл кезінде Дәуіт жұлдызы формациясында ұшты. Рейд кезінде бригаданың жаяу әскерлері танктердің алдында жүгіріп, неміс позицияларын тазалап, тұтқындармен қайтып келді және Солтүстік Ирландияның тәжірибелі әскерлеріне қатты әсер етті. Бригада алғаш рет 1945 жылдың 19-20 наурызында Альфонсин қаласында ірі ұрыс операцияларына қатысты. 19 наурыздағы алғашқы тұрақты әрекетінде бригада 19 неміс сарбазын өлтіріп, 11 тұтқынға алды, ал қарсыластар 2 қаза тапты және 3 жараланды. Бригада кейін Сенио өзенінің секторына көшіп барды, онда 27 наурызда генерал-лейтенант Генрих Треттнердің басқаруымен неміс 4-ші парашют дивизиясының бөлімдерімен шайқасты. 19 сәуірден бастап бригада қайтадан немістермен шағын қақтығыстарда күресті. "Үш өзен шайқасы" кезінде шабуылға қайта оралды, 10 сәуірде Сенио өзенінен өтіп, оған бөлінген екі позицияны басып алды, көпір басын құрып, келесі күні кеңейтті. Ол басқа одақтас бөлімдер басып алмай қалған өз позициясының сол жағындағы неміс бекінісін тазартуға тағайындалды. Бригада қатал шайқаста миссияны аяқтап, барлық жау позициясын он бес минут ішінде жойды. Бригада мүшелері, әсіресе СС сарбаздары, Холокост үшін кек алу үшін беріліп қалған неміс сарбаздарын жазалап өлтірген деген белгілер бар. Бригадир Бенджамин әскерлерін тапсырылған немістерді өлтірмеуге шақырса да, тұтқындарды тергеуден алынған ақпарат соғыстың аяқталуын тездететінін тоқтатпай, ол және оның штабы сарбаздардың арасындағы кек алу құштарлығын түсінді және еврей бригадасының ешбір сарбазы тапсырылған жау әскерлерін өлтіргені немесе басқаша қастандық жасағаны үшін жазаланбады. Еврей бригадасы Папаның аудиенциясында азат етуші одақтас бөлімдердің арасында болды. Содан кейін еврей бригадасы Италия, Югославия және Австрия шекарасының үшбұрышы маңындағы Тарвизио қаласында орналасты. Олар Холокосттан аман қалғандарды іздестіріп, аман қалғандарға көмек көрсетіп, олардың Палестинаға көшіп келуіне көмектесті. Оның қаза тапқандары Пиангипанедегі Равенна соғыс зираттарында жерленген.

Соғыстан кейінгі орналасу және таратылу

Tilhas Tizig Gesheften, TTG, шамамен "маған арқаңды тигіз" деп аударылатын, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған еврей бригадасының мүшелерінің тобы еді. Британдық әскери қызмет нысанымен, бұл топ нацистерді өлтіруге қатысты, Холокосттан аман қалғандардың Мандатты Палестинаға заңсыз көшіп келуіне көмектесті және Хаганаға қару-жарақ контрабандалық жолмен жеткізді. Сондай-ақ, кем дегенде екі жағдайда Бригада ветерандары еврей каполарын өлтіруге қатысқан. Кенгуру соты екі капоны өлімге кесті, біреуін оқтап, екіншісін өзенге батырып.

Брихаға қатысу

Көптеген еврей бригадасының мүшелері Бриханы іске асыруға көмектесті және ынталандырды. Неміс бас тартуына дейінгі және одан кейінгі маңызды, дүрбелеңді айларда еврей бригадасының мүшелері Холокосттан аман қалғандардың Палестинаға заңсыз көшіп келуіне жәрдемдескен еврей азаматтарына британдық әскердің киім-кешегін және құжаттарын ұсынды. Ең танымал мысал – «Алон» деген код аты бар Ехуда Арази, ол Палестинадағы британдық билік тарапынан екі жыл бойын британдық полициядан мылтық ұрлап, оларды Хаганаға бергені үшін іздеуде болды. 1945 жылы Арази және оның серіктесі Ицхак Леви Мандатты Палестинадан Мысырға пойызбен, Корольдік инженерлер сарбаздары ретінде киініп сапар шекті. Мысырдан екеуі Солтүстік Африка арқылы Италияға сапар жасап, жалған есімдерді пайдалана отырып, еврей бригадасына қосылды, онда Арази жасырын түрде заңсыз көші-қонды ұйымдастыруға жауапты болды. Бұл үшін олар қайықтар сатып алып, хахшароттар құрды, азық-түлікпен қамтамасыз етіп, тізімдер жасады. 1945 жылғы маусымда Арази Тарвизиодағы еврей бригадасына жеткенде, бригадада қызмет ететін Хагана мүшелерінің кейбіреулеріне басқа бөлімшелер еврей аман қалғандармен байланысқа түскенін хабарлады. Арази бригадаға Еуропадағы маңыздылығын түсіндіріп, солдаттарды 5000 еврей аман қалғанды табуға шақырды. Еврей бригадасының офицері Ахарон Хотер Ишай 5000 еврей аман қалған бар дегенге күмәнданатынын еске алды. Дегенмен, еврей бригадасы Аразидің ұсынысын еш сұрақсыз қабылдады. Көптеген еврей сарбаздары үшін бұл жаңа тапсырма еврей бригадасы құрылғанға дейін британдық күштердегі бұрынғы қызметтерін ақтады. Брихаға белсенді қатысқан тағы бір еврей бригадасының сарбазы – Израиль Карми, ол 1945 жылдың күзінде еврей бригадасынан шығарылды. Бірнеше айдан кейін Хамеушад кибуцының хатшылығы Кармиге Брихаға көмектесу үшін Еуропаға оралуы туралы ұсыныс жасады. Кармидің аман қалғандармен жұмыс істеген тәжірибесі оны Бриха қозғалысының маңызды құралы етті. 1946 жылы Италияға оралып, Базельдегі 22-ші сионистік конгреске қатысты, онда ол Бериханың бүкіл Еуропа бойынша қалай жұмыс істегенін білді. Карми Еуропа арқылы екінші Бериха бағытын құруды ұсынды, егер қолданыстағы бағыт құлаған жағдайда. Ол Бриха басшылығын бөліктерге бөлуді ұсынды: Парижде жұмыс істейтін Мордехай Суркис қаржы жұмысына жауапты болады. Прагадағы Ефрем Декель әкімшілік бөлімді басқарады және Польша, Чехословакия және Германиядағы Бериханы қадағалайды. Прагада жұмыс істейтін Карми Венгрия, Югославия және Румыниядағы қызметті қадағалайды. Брихаға көмек көрсететін еврей бригадасының сарбаздары соғыстан кейінгі Еуропадағы хаотикалық жағдайды пайдаланып, Холокосттан аман қалғандарды елдер арасында және шекарадан тыс жерге көшірді. Мерказ Лагола еврейлердің жер аударылғандарына көмек көрсету үшін шекаралық пункттерге және шекаралық өткелдерге әскерлерді әдейі орналастырды. Мысалы, Маутхаузен концлагерінің қосалқы лагері Юденберг Бригада сарбаздары мен партизандар ДП-ға көмек көрсету үшін бірлесіп жұмыс істеген Бериха нүктесі ретінде әрекет етті. Сол сияқты, Грац қаласында Бриха нүктесі аңызға айналған Бриха тұлғасы Пинхас Цайтагтың Италияға батысқа қарай тасымалдауды ұйымдастырған қонақүйінде орналасқан. Брихаға еврей бригадасының ең үлкен үлесі – британдық армияның көліктерін пайдалану, аман қалғандарды, бір мезгілде мың адамға дейін, бригаданың моторлы қоймасы Понтеббаға жүк көліктерінде тасымалдау. Бұл құпия көліктер әдетте таңғы сағат 2-3-те келді, ал бригада әрқашан солдат немесе офицердің сәлемдесуін және тамақ пен шаймен тамақханаға қош келдіңіздер деп күтті. Барлығына медициналық тексерулер жүргізіліп, төсек-орын және таза киім берілді. Бірнеше күн ішінде топ Баридегі, Болоньядағы және Моденадағы хахшароттарға көшірілді. ДП-лар қалпына келгеннен кейін және хашшара жаттығуларын аяқтағаннан кейін, олар кемелерді мандаттық Палестинаға заңсыз жолға шығаратын порттарға әкелінді. Тарихшылар еврей бригадасы 1945 және 1948 жылдар аралығында 15000-22000 еврейдің көшірілуіне көмектескенін болжайды.

Әскери мұра

1948 жылы Израиль тәуелсіздік жариялағаннан кейін, көптеген еврей бригадасының ардагерлері 1948 жылғы араб-израиль соғысында Израиль қорғаныс күштерінде өзгеше көзге түсті. Көптеген ардагерлер Израиль армиясында жоғары шенді офицерлер болып қызмет етті, олардың 35-і генерал атанды.

Медальдар мен марапаттар

Бригаданың 78 сарбазы депештерде айтылды, ал 20-сы әскери наградалармен марапатталды (7 Әскери медаль, 7 Британ империясы орденінің медалі, 4 Әскери крест және 2 АҚШ наградасы). Бригаданың ветерандары кейін Израиль мемлекетінің Еріктілер лентасымен және Нацистерге қарсы күрескендер медалімен құрметтелді. 2018 жылдың қазан айында Италия Парламенті бірауыздан қолдағаннан кейін, Еврей бригадасы тобының соғыс туы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италияны азат етуге қосқан үлесі үшін итальяндық "Medaglia d'Oro al Valor Militare" медалімен марапатталды. Медаль Израильдің 7-ші бронетанкті бригадасының соғыс туына, Еврей бригадасы тобының мұрагерлеріне, Авихаильдегі (Бет Хагдудим – Батальондар мұражайы) салтанатты шарада бекітілді.

Мұра

Еврей бригадасы көптеген естеліктер, кітаптар мен фильмдерге шабыт берді. 1998 жылы режиссер Чак Олин және продюсер Мэтью Палм өздерінің жүлделі деректі фильмін – «Біздің қолымызда» фильмін шығарды. Фильм АҚШ-та PBS телеарнасында көрсетілді және әлемнің көптеген кинофестивальдарында ұсынылды.

Танымал мәдениетте

Леон Уристің "Исход" романында және одан кейінгі фильмде Гагананың басты кейіпкері Ари Бен Канаан, еврей бригадасының офицері ретінде соғыс кезінде алған тәжірибесі мен процедураларын пайдаланып, Палестинаға босқындарды жеткізуді ұйымдастырады.