Кіріспе
Рохтанг асуы (Rohtang, lit: རོ་ (Ro) мәйіт, ཐང་། (thang) жазық/дала) – Гималайдың Пир Панжал жотасының шығыс бөлігінде, Үндістанның Химачал Прадеш штатындағы Манали маңында орналасқан биік тау асуы (биіктігі 13058 фут (3980 м)). Ол Құллу аңғары мен Үндістанның Химачал Прадеш штатының Лахаул және Спити аңғарларын қосып тұрады.
Rohtang Pass (Rohtang , lit: རོ་ (Ro) corpse(s), ཐང་། (thang) plain/field ) is a high mountain pass (elevation 13058 feet (3980 m)) on the eastern end of the Pir Panjal Range of the Himalayas around from Manali in the Indian state of Himachal Pradesh. It connects the Kullu Valley with the Lahaul and Spiti Valleys of Himachal Pradesh, India.
География
Бұл асу Кулу аңғары мен негізінен санатани мәдениетімен (оңтүстікте) және құрғақ, биік таулы Лахаул мен Спити аңғарларымен (солтүстікте) будда мәдениетімен табиғи түрде бөлінеді. Асу Ченаб және Беас бассейндері арасындағы суайырыққа орналасқан. Асудың оңтүстік беткейінде Беас өзені жер астынан шығып, оңтүстікке қарай ағады, ал солтүстік беткейінде Чандра өзені (шығыс Гималайдан бастау алады), Ченаб өзенінің бір тармағы, батысқа қарай ағады.
Шолу
Бұл өткел мамырдан қарашаға дейін ашық. Гималай стандарттары бойынша ол аса биік немесе жаяу өтуге қиын емес, бірақ күтпеген қарлы борандар мен қыраулардың салдарынан қауіпті деген жаман даңқы бар. Бұл өткел – Пир-Панжалдың екі жағындағы халықтар арасындағы ежелгі сауда жолы. Лахаул мен Спитиде Кунзам Ла, Баралача Ла сияқты нақты аттары бар көптеген басқа да өткелдер бар. Бұл аймақтағы ең көне және ең көп қолданылған өткел болуы мүмкін, немесе солтүстіктегі бір мәдени аймақтан мүлдем өзгеше екінші мәдени аймаққа апаратын басты өткел болуы мүмкін. Рохтанг атауы парсы/фарсы тілдеріндегі Ruh+Tang сөздерінен шыққан, ол "өлген денелер үйіндісі" дегенді білдіреді. Бұрынғы 21-ші ұлттық автомобиль жолы (NH 21, қазір NH 3), Күллу аңғары арқылы өтетін жол Маналиде аяқталады. Рохтанг өткелінен солтүстікке қарай Лахаул мен Спити ауданындағы Кейлонгқа және Ладакштағы Лехке дейінгі жол ұлттық тас жол санатында емес. Дегенмен, Лех-Манали тас жолы 1999 жылғы Каргил қақтығысынан бері жаз айларында балама әскери бағыт ретінде қыжырдап жүр. Әскери көліктер, жүк көліктері мен тауар тасымалдаушылары тар жолдар мен қиын жерлерде, сондай-ақ кейбір учаскелерде қар мен мұздың және көптеген туристік көліктердің болуынан туындаған кептеліс жиі кездеседі. History Channel-дың "Ice Road Truckers" телесериалының "IRT Deadliest Roads" атты спин-офтық бірнеше эпизодтары Рохтанг өткелінен өтіп, жүк жеткізетін жүк көліктері туралы баяндады. Рохтанг аңғарындағы көлік қозғалысының күшеюі экологтарды осы нәзік тау экологиясына тигізетін әсерінен алаңдатады. Орташа температураның жоғарылауы және оның салдарынан мұздықтардың еруі де үлкен мәселе туғызады.
Соңғы жаңалықтар
Кейде Рохтанг асуына саяхаттау қиынға соғады. Сондықтан үкімет Маналидегі Коти ауылы мен Рохтанг асуы арасында арқан жолын салуға көңіл бөлуде. Ұлттық жасыл трибунал (NGT) Химачал-Прадеш штатының үкіметінен арқан жолын іске қосу үшін барлық қажетті құжаттарды дайындауды сұрады. Арқан жолы пайда болған жағдайда, көлік құралдарынан шығатын көміртегі газының мөлшерін азайтуға болады. Қыс мезгілінде күшті қар жауын жолды жауып тастайды, сондықтан арқан жолы өте тиімді болады.
Өткей астындағы жол туннелі
Қардың жиналуынан өткел жабылып, қарашадан мамырға дейін өткел арқылы жүретін жол жабылады, бұл Лахаул және Спити аудандарына қол жеткізуді қиындатады. Сондықтан, өткелдің астынан туннель салу қажеттігі туындады. Жоба 2000 жылдың 3 маусымында сол кездегі премьер-министр Атал Бихари Ваджпаи тарапынан жарияланды. Жұмыс 2002 жылдың 6 мамырында BRO (Border Roads Organisation) ұйымы тарапынан басталды. Жобаның негізі 2010 жылдың 28 маусымында Ұлттық кеңес төрағасы ретінде Соня Ганди салған болатын. «Атал туннелі» деп аталған автомобильдік туннель қазылып, 2020 жылдың 3 қазанында Премьер-министр Нарендра Модидің ресми ашылуымен пайдалануға берілді. Бұл Рохтанг өткелі арқылы сапарлау қажеттігін жояды. Рохтанг өткеліне көтерілуге, одан өтуге және түсуге 4-6 сағат уақыт кетсе, Рохтанг туннелі арқылы саяхаттауға шамамен 30 минут уақыт қана жұмсалады.