Кіріспе

Хари Рам – 1871-1872 жылдары Эверест тауының маңындағы аймақты зерттеген ғалым. Бастапқыда оған Тибетке кіруге рұқсат берілмеді, бірақ әйелі ауырған аудандық шенеунікке кездескенде оның жағдайы өзгерді. Ол әйелді қарап, осыған ұқсас белгілері бар ауруды медициналық кітабынан іздеп, оған дәрі берді. Көзіне сенбегендей, әйел жазылып кетті, содан кейін ол саяхаттауға салыстырмалы түрде аз қиындықтар тапты. Ол Бхоте Коши өзені бойындағы саяхаты туралы қорқынышты әңгіме айтты: ол Бхотия Коси өзенінің бағытын ұстанды, оны жиырма бес шақырым (40 км) ішінде он бес рет кесіп өтуге мәжбүр болды. Бір жерде өзеннің жағалаулары бір-біріне тым жақын болғандықтан, оны 24 қадамдық көпірмен жүріп өтуге болады. Осы көпірдің жанындағы тік жарлар соншалықты қиын болғандықтан, жолдың тірегін темір қадалармен нығайтуға тура келді. Жол темір бағаналар мен тас плиталардан тұрғызылды, үстіне топырақ себілді. Бұл ерекше жолдың ені ешбір жерде 460 миллиметрден аспайды, көбінесе 230 миллиметрден де аспайды және шамамен 500 метрге дейін жартастың бетімен созылады, төмендегі тар арнада шулап ағып жатқан өзенді көруге болады. Гималайда көп қиын жерлер көрген ғалым өмірінде осындай жолға ешқашан тап болмағанын айтады. Саяхаты барысында Хари Рам 78 000 шаршы километр (78 000 км²) жаңа ашылған, бұрын белгісіз аумақты зерттеді. Ол Эверест тауының айналасын толық айналып өтті, бірақ арадағы басқа таулардың кедергісінен оны көре алмады. Екінші сапарында Хари Рам Солтүстік Непалды батыстан шығысқа қарай кезіп өтті.