Кіріспе
Британдықтар үшін Гималайды зерттеген пундит Наин Сингх (21 қазан 1830 – 1 ақпан 1882). Ол Кумаондағы Джохар аңғарынан шыққан. Ол Ладак арқылы Тибетке дейінгі сауда жолын зерттеп, Тибеттегі Лхаса қаласының орналасқан жерін және биіктігін анықтады, сондай-ақ Брахмапутраның үлкен бөлігін картографиялық тұрғыдан зерттеді. Ол "1,580 миль, яғни 3,160,000 қадамды санап басып өтті".
Nain Singh (21 October 18301 February 1882), He came from the Johar Valley in Kumaon. He surveyed the trade route through Ladakh to Tibet, determined the location and altitude of Lhasa in Tibet, and surveyed a large section of Brahmaputra. He walked "1,580 miles, or 3,160,000 paces, each counted."
Ерте өмір
Пундит Наин Сингх 1830 жылы Үндістанның қазіргі Уттаракханд штатындағы Үндістан-Қытай шекарасында, Милам мұздығының етегінде орналасқан Ботия ауылы Миламда Лата Бурханың ұлы ретінде дүниеге келді. Милам – Гориганга өзенінің бастауы болған Кумаон бөліміндегі Бхотиялардың мекендерінің бірі, Жохар аңғарында орналасқан. Раваттар Чанд әулетінің Кумаондағы билігі кезінде Жохар аңғарына билік етті, одан кейін Горха билігі орнады. 1816 жылы британдықтар горктарды жеңіске жеткізді, бірақ Жохар Бхотияларына қатысусыздық және достық саясатын сақтап қалды. Белгілі Бхотия саяхатшыларының көпшілігі Жохар ауылдарынан шыққан. Мектепті бітіргеннен кейін Наин Сингх әкесіне көмектесті. Ол Тибеттегі әртүрлі орталықтарға сапар шекті, тибет тілін, әдет-ғұрыптарын үйренді және тибет халқымен танысты. Тибет тілін, жергілікті әдет-ғұрыптарды және протоколды білу Наин Сингхке "жасырын саяхатшы" ретінде жұмыс істегенде өте пайдалы болды. Милам және Жохар аңғарының жоғарғы бөлігіндегі басқа ауылдардағы қатал суық климатқа байланысты маусым айынан қазан айына дейін ғана адамдар тұрады. Осы уақыт ішінде олар Ғя'нима, Гарток және Батыс Тибеттегі басқа да базарларға баратын.
Шлагинтвейттің экспедициясы
1856 жылы Сингх Ладакқа отбасы мүшелері Мани және Долфа Сингхпен бірге, Герман, Адольф және Роберт Шлагинтвейттің экспедициясына қосылып сапар шекті. Ол осы экспедиция барысында геодезиялық құралдарды пайдалануды үйренді. Шлагинтвейт ағайындары Наин мен Мани Сингхті де Лхасаға жіберуді ниеттенген, бірақ аталған экспедиция өткізілмеді. Олар Сингхті Еуропаға алып кетуді ұсынды, бірақ ол одан бас тартты. Адольф Шлагинтвейт Наин мен Маниге ұсыныс хат жазып берді, олар оны кейін британдық геодезия қызметкерлеріне көрсетті.
Контекст
Шығыс Үндістан компаниясы, кейіннен Британ империясы, Тибетпен сауда қатынастарын орнатуға ұмтылды. Сонымен қатар, Үндістанның Ұлы тригонометриялық зерттеуі кезінде Орталық Азия мен Тибетті зерттеуге ерекше қызығушылық болды, себебі олардың географиясы британдықтарға көбінесе белгісіз еді. Дегенмен, 1791 жылғы Қытай-Непал соғысынан кейін Тибеттің ішкі саясатына елеулі бақылау орнатып алған Цинь Қытайы Тибеттің шекарасын жапты. Келесі жүз жылда бірнеше еуропалықтар Үндістаннан Лхасаға жетуге тырысты; алайда, олардың ішінде жеткендердің саны аз болды, ал жергілікті шенеуніктер көптеген әрекеттерді кері қайтарды. 1861 жылы Янцзы өзені арқылы шығыстан Тибетке өтуге жасалған британдық әрекет сәтсіз аяқталды, ал Эдмунд Смиттің 1861 және 1863 жылдар аралығында батыстан Тибетке кіруге жасаған тыңдаулары да нәтижесіз болды. Ұлы тригонометриялық зерттеудің бұрынғы жергілікті зерттеушілермен жұмыс істеудегі табысынан кейін, Томас Монтгомери (зерттеудің астрономиялық көмекшісі) Орталық Азия мен Тибетті зерттеу үшін жергілікті зерттеушілерді тартуды ұсынды. Монтгомеридің жоспары 1862 жылы бекітілді, ал оның алғашқы тағайындалғандары – Яркандқа экспедиция үшін Абдул Хамид, содан кейін Лхасаға экспедиция үшін Наин Сингх және оның туысы Мани Сингх болды.
Жұмысқа қабылдау және оқыту
1861 жылы Смит Сингті Уолкерге геодезист ретінде ұсынды. Уолкер Сингхпен және оның туысы Манимен кездесу үшін сапар шегіп, оларды жұмысқа алды. Екеуі Дехрадунға, Геодезия бас штабына жіберіліп, Монтгомеридің басшылығына берілді. Олар екі жыл бойы экспедицияларға дайындық жасап, бірнеше геодезиялық техникаларды үйренді. Геодезиялық жұмыс құпиялы болуы керек болғандықтан, оны жасыру үшін түрлі әдістер ойлап табылды. Термометрлерге арналған сынап ыдыстың түбіне, жазбалар дұға дөңгелегінің ішіне, ал геодезиялық құралдар багажға жасырылды. Әдетте 108 дәннен тұратын тізбек тәсбіх 100 дәнге дейін қысқартылды; панджилер әр жүз қадам сайын бір дәнды жылжытып, қадамдарын санауға үйретілді. Сонымен қатар, олар түрлі жерде 33 дюймдік қадам ұзындығын сақтауға дайындалды.
Бірінші экспедиция
Сингтің алғашқы экспедициясы 1865 жылы басталды. Ол мен Мани зерттеу барысында айырылысты, Мани батыс Тибет арқылы саяхат етсе, Наин Лхасаға қарай жол тартты. Наин Сингх 1866 жылдың 10 қаңтарында Лхасаға жетті. Үндістанға оралуға дейін ол Лхасада есепші-оқытушы болып жұмыс істеді. Осы экспедиция кезінде Наин Сингх суды қайнату арқылы Лхасаның биіктігін 3420 метр деп бағалады, бұл нақты 3540 метрге жақын болды. Ол сонымен қатар астрономиялық бақылаулар арқылы Лхасаның орналасқан жерін анықтады.
Екінші экспедиция
1867 жылы Сингхтың екінші экспедициясы Батыс Тибетті зерттеді. Наин мен Маниге Наиннің інісі Калиан Сингх қосылып, олар үш еуі Башахри саудагерлері кейпінде саяхаттады. Экспедиция Ток Джалунгтағы алтын кен орынына жетіп, Сутледж өзенін картаға түсірді, 850 мильдік маршрутты сараптап, Гартоктың орнын нақтылады.
Үшінші экспедиция
Сингхтің үшінші және соңғы экспедициясы оның алғашқы экспедициясынан солтүстікке қарай өзге маршрутпен Лхасаға қайтып келді және 1873-1875 жылдар аралығында жүргізілді.
Сауалнамалар
Тибетті құпия зерттеу барысында Наин Сингх 1867 жылғы 26 тамызда Тибеттің көптеген аңызға толы аймақтарына, оның ішінде Ток Джалунг алтын кендеріне сапар шеккен алғашқы тибеттік емес адам болды. Кейін ол Ток Джалунгта өмірінде көрген ең суық жерде болғанын айтты. Наин Сингх тағы бір белгілі зерттеуші-ғалым Кишен Сингхтің туысы еді.
Мұра
1877 жылы мамыр айында Сингх Корольдік географиялық қоғамның меценаты медалімен марапатталды, «Тибет және Жоғарғы Брахмапутрадағы ұлы саяхаттары мен зерттеулері үшін, ол Лхасаның орнын анықтады және Азия картасы туралы нақты білім берді» деп. Генри Юл Сингхтің атынан марапатты қабылдады және қабылдау сөзінде: «Сингхтің байқаулары Азия картасына кез келген басқа тірі адамнан гөрі көбірек маңызды білім қосты» деді. 2004 жылдың 27 маусымында Наин Сингхтің суреті бар Үндістан пошта маркасы, оның Үндістанның Ұлы тригонометриялық зерттеуіне қосқан үлесін еске алу үшін шығарылды. 2006 жылы Шекхар Патак пен Ума Бхатт Наин Сингхтің өмірбаянын, оның үш күнделігін және оның саяхаттары туралы RGS мақалаларын «Азия ки Пит Пар» атты үш томдық кітапта жариялады. Пангонг көлінен оңтүстікке қарай орналасқан Наин Сингх таулары, Наиннің құрметіне аталған. 2017 жылдың 21 қазанында Google Наин Сингх Раваттың 187 жылдығын Google Doodle арқылы тойлады.