Кіріспе
Италиялық жокей Ланфранко "Франки" Деттори (; 1970 жылдың 15 желтоқсанында туған) – 35 жылдан астам Англияда мансап қуған итальяндық жокей. Ол үш рет (1994, 1995 және 2004) британдық жапсарған жарыстардың чемпионы атанды және 287 топтық жарыстың жеңімпаздарына, соның ішінде 23 британдық классикалық жарыстың жеңімпаздарына мініп жеңіс тудырды. Оның ең танымал жетістігі – 1996 жылдың 28 қыркүйегінде Аскот жарыс жолында өткен Британдық жарыс күнінде жеті жеңімпазды да жеңіп алғандығы. Милан қаласында дүниеге келген Деттори – Италияның чемпионы жокей Джанфранко Детторидің ұлы. Он төрт жасында ол Англиядағы Ньюмаркетке барып, алдымен аңсар, кейін Лука Куманидің шаруашылығында жокей шәкірті және аңсар жокеюі болып жұмыс істеді. 1989 жылы ол Ұлыбританияның үздік жокей шәкірті атанды. 1994 жылы Шейх Мохаммедтің құрылған "Годольфин Ресинг" командасының жокеюі болып тағайындалды және келесі он сегіз жыл бойында Годольфиннің патша көк түстерінде көптеген әлемдік жарыстарда жеңіс тудырды. 2000 жылы Ньюмаркеттегі ұшақ апатынан аман қалды. 2012 жылдың соңында Деттори "Годольфин Ресинг" командасынан бөлініп, Франциядағы допинг-тесттен өтпегендігі үшін алты айға жарысқа қатысудан шеттетілді. 2013 жылдың маусымынан 2018 жылдың шілдесіне дейін ол Шейх Жоан Аль Танидің "Аль Шакаб" командасының ресми жокеюі болды. Содан бері оның көптеген жеңімпаздары, соның ішінде Enable және Stradivarius Джон Госденнің шаруашылығынан шықты. 2022 жылдың желтоқсанында Деттори 2023 жылдың өзінің кәсіби жокейлік мансабындағы соңғы жылы болатынын жариялады. 2023 жылдың желтоқсанында ол Калифорнияға көшіп, АҚШ және халықаралық жарыстарда өнер көрсетуін жалғастыруда. Жарыспен қатар ол телеарналарда жұмыс істеді, 2002 жылдан 2004 жылға дейін "Спорт сұрақтары" бағдарламасында команда капитаны болды және шеф-аспаз Марко Пьер Уайтпен бірлесіп бірнеше итальяндық мейрамхана ашты.
Lanfranco "Frankie" Dettori (; born 15 December 1970), is an Italian jockey who was based in England for a career spanning over 35 years. He was British flat racing Champion Jockey three times (1994, 1995 and 2004) and rode the winners of 287 Group 1 races including 23 winners of the British Classic Races. His most celebrated achievement was riding all seven winners on British Festival of Racing Day at Ascot Racecourse on 28 September 1996. Born in Milan, Dettori is the son of Italian champion jockey Gianfranco Dettori. At the age of fourteen he went to Newmarket in England to work first as a stable lad, later as apprentice jockey and stable jockey in the yard of Luca Cumani, winning the British champion apprentice jockey in 1989. He was appointed stable jockey for Sheikh Mohammed's newly founded Godolphin Racing in 1994 and during the next eighteen years rode most of his worldwide big race victories in Godolphin's royal blue colours. In 2000 he survived a light aircraft crash at Newmarket. At the end of 2012, Dettori split from Godolphin Racing, and was suspended from riding for six months after failing a drugs test in France. From June 2013 to July 2018, he was the retained rider in Britain for Sheikh Joaan Al Thani's Al Shaqab Racing. Since then, many of his winners including Enable and Stradivarius have come from the stables of John Gosden. Dettori announced in December 2022 that 2023 would be his final year of professional riding. In December 2023 he moved to California to continue to race in the United States and on the international circuit. Outside of racing he has worked in TV, appearing as a team captain on A Question of Sport from 2002 to 2004, and opened several Italian restaurants in partnership with chef Marco Pierre White.
Ерте өмір
Деттори 1970 жылдың 15 желтоқсанында Италияның Милан қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Джанфранко Деттори 13 рет Италия чемпионы атанды, ол 1975 жылы Генри Сесилдің жаттықтырушысы болған Болконски атты жылқысымен және 1976 жылы Сесилдің жаттықтырушысы болған Волоу атты жылқысымен британдық 2,000 Гвинея жүйрісінде жеңіске жетті. Оның анасы Мара цирк артисі болған. Деттори дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай ата-анасы ажырасты. Бес жасқа дейін Деттори және оның әпкесі анасымен бірге тұрды, содан кейін әкесімен және әкесінің әйелімен бірге тұрды. Бала кезінде Деттори жарысқа қарағанда футболға көбірек қызығушылық танытты, бірақ ол сегіз жасқа келгенде өзгерді, өйткені әкесі оған Сильвия есімді паломино пони сатып алды. Тоғыз жасында ол Сан-Сиро жарыс жолында Сильвиямен Пони Дербисіне қатысып, соңғы орынды иеленді және финиш сызығынан кейін құлады. Деттори он үш жасында мектепті тастап, жарыс шаруашылықтарында жұмыс істеді және 1985 жылдың шілдесінде Италиядан Англияға, Ньюмаркет, Суффолк қаласындағы Лука Куманидің жаттығу орталығына жұмыс істеуге кетті. Жаңа тілге бейімделуге тура келгендіктен, ол бастапқыда мәдени шокқа ұшырады, сондай-ақ Хайнц консервіленген равиоли және апельсин шырыны сияқты таңғажайып тағамдар мен сусындарды татып көрді. Деттори 1986/87 жылғы қыста Италияға оралды және оның алғашқы жеңісі 1986 жылдың қарашасында Турин жарыс жолында болды. Маркофдистинкшн 1990 жылдың маусымында Royal Ascot-та оның алғашқы жеңісін, ал қыркүйекте 1-топтағы алғашқы жеңісін сыйлады. 1991 және 1992 жылдардағы маусымда жеңімпаздар саны азайды, өйткені Кумани өзінің көптеген жақсы жылқыларын жоғалтты, өйткені ірі жылқы иесі Ага Хан өзінің жылқыларын Англиядағы жаттығудан алып тастады. 1992 жылы Деттори Францияда Антонио Спанудың жаттығуымен Polytain атты жылқысымен Prix du Jockey Club жүйрісінде жеңіске жетті және Лорд Хантингдонның жаттығуымен Drum Taps атты жылқысымен Ascot Gold Cup жүйрісінде жеңіске жетті. 1995 жылы Деттори тағы да чемпион атанды. Годольфин атты жылқылары оған тағы екі британдық классикалық жүйрісте жеңіс сыйлады, Сент-Легердегі Муншелл және Классик Клише жеңімпаздары, ал Ламмтарра Король Георг VI және Королева Елизавета жүйрісінде және Prix de l'Arc de Triomphe жүйрісінде жеңіске жетті. 20 жыл өткен соң ол бұл жарысты өзінің ең үлкен спорттық жетістігі деп атады. 2000 жылдың 1 маусымында Деттори және оның әріптесі Рэй Кокрейн Суссекстегі Гудвудқа бара жатқанда Ньюмаркетте құлаған Piper Seneca ұшағында болды. Кокрейн Детториді қирандылардан құтқарып алды, бірақ ұшқыш Патрик Маккиді құтқара алмады. Деттори білезігі сынды және бетінде кесулар болды, содан кейін бірнеше күн Адденбрук ауруханасында жатты. Ұшақ апатынан кейін Деттори жарысқа аз уақыт арнап, "Спорт мәселесі" телешоуына көбірек уақыт арнады. Ол әлі де үлкен жарыстарда табысты болса да, өзінің сөзімен айтқанда, жартылай уақыт жұмыс істейтін болды. 2004 жылы ол жокейлер чемпионатында үшінші рет жеңіске жетті. 2012 жылы Деттори мен Годольфиннің қарым-қатынасы шиеленісе бастады. Сол жылдың көктемінде Годольфин үлкен жарыстарда "жокейден шығарылған" Детторимен бірге жүруге екі жас жокей Микаэль Барзалона мен Сильвестр де Соузаны жалдады. Қазан айында Деттори Камелот атты жылқысымен Годольфиннің бәсекелесі Coolmore Stud үшін Prix de l'Arc de Triomphe жүйрісіне қатысты, ал сол айда Годольфин келесі жылы Детторидің келісімшартын жаңартпайтынын мәлімдеді. Алты айлық тыйымнан кейін Деттори 2013 жылдың 31 мамырында Эпсомда жарысқа оралды. Бір аптадан кейін ол Сандаунда "Азия трейдері" атты жылқысымен өзінің тыйымнан кейінгі алғашқы жүйрісінде жеңіске жетті. Сол айда ол Шейх Жоан Аль Танидің Al Shaqab Racing командасымен Ұлыбританиядағы ресми жокей ретінде келісімшарт жасады. 2016 жылы Деттори Al Shaqab Racing командасы үшін "Галилео Голд" атты жылқысымен "2000 Гвинея" жүйрісінде жеңіске жетті. Ол Juddmonte иелігіндегі Enable атты жылқысын 1-топтағы жүйрістерде жеңіске жеткізді, соның ішінде Prix de l'Arc de Triomphe жүйрісінде тағы бір жеңіске жетті. Сондай-ақ, Juddmonte түстерінде, Stadivarius атты жылқысы Детториге 2018 және 2020 жылдары Ascot Gold Cup жүйрісінде үш рет жеңіске жеткізді. 2022 жылдың 17 желтоқсанында ITV Racing телеарнасына берген сұхбатында Деттори келесі маусымның соңында зейнеткерлікке шығатынын, оның соңғы жүйрістері 2023 жылдың қарашасында Калифорниядағы Санта-Анита паркіндегі Breeders' Cup жүйрісінде болатындығын мәлімдеді. Ол 52 жасқа толғандықтан, әлі де үлкен жарыстарда жақсы жылқыларға отыруға мүмкіндігі бар кезде зейнеткерлікке шығуды қалайтынын айтты. Ол зейнеткерлікке шығуын жариялаған кезде, ол әлем бойынша 282 топтық/1-сыныпты жүйрісте жеңіске жеткен, соның ішінде 21 британдық классикалық жүйрісте жеңіске жеткен. Наурыз айында Дубайға оралғанда, Country Grammer Дубай әлем чемпионатында тек жетінші орынға ие болды, бірақ сол күні кешке Деттори Госденнің жаттығушысы болған Лорд Норт атты жылқысымен Дубай Turf жүйрісінде жеңіске жетті. Ұлыбританиядағы соңғы жарыс күнінде Деттори Trawlerman атты жылқысымен Long Distance Cup жүйрісінде жеңіске жетті, содан кейін 2023 жылдың 21 қазанында Ascot-тағы British Champions' Day жүйрісінде King of Steel атты жылқысымен қос жеңіске жетті. Ол сондай-ақ Королева Камилланың оның ескерткішін ашқанын көрді. 2023 жылдың желтоқсанында ол Калифорнияға көшіп, екі апта ішінде алты жеңіске жетті. Калифорниядағы тұруының алғашқы 1-сыныпты жеңісі 2024 жылдың наурыз айында болды, ол Baffert-тің жаттығушысы болған Newgate атты жылқысымен Санта-Анита Хэндикапында жеңіске жетті.
After the plane crash, Dettori devoted less time to racing and more time to TV work on A Question of Sport. Although still riding successfully in the big races, he had in his own words become a part timer. It was his wife who encouraged him to get back to riding in the small meetings as well as the major ones, and, in 2004, he won the jockeys' championship for a third time. Dettori's relationship with Godolphin was under increasing strain by 2012. In the spring of that year, Godolphin hired two younger jockeys, Mickaël Barzalona and Silvestre de Sousa, to ride alongside Dettori who found himself "jocked off" in big races. In October, Dettori rode Camelot for Godolphin's rival Coolmore Stud in the Prix de l'Arc de Triomphe and later the same month Godolphin announced that they would not be continuing Dettori's retainer the following year. Following his six month ban, Dettori made his racing comeback at Epsom on 31 May 2013. A week later, he won his first race since the ban, riding Asian Trader at Sandown. That month he was signed as retained rider in Britain for Sheikh Joaan Al Thani's Al Shaqab Racing. In 2016, Dettori rode Galileo Gold to win the 2000 Guineas for Al Shaqab Racing. He rode the Juddmonte owned Enable to further Group 1 victories, including another win in the Prix de l'Arc de Triomphe. Also in the colours of Juddmonte, stayer Stadivarius provided Dettori with three consecutive Ascot Gold Cup wins in 2018 2020. On 17 December 2022 during an interview with ITV Racing, Dettori announced that he would be retiring at the end of the following season, with his final rides likely to come at the November 2023 Breeders' Cup meeting at Santa Anita Park in California. He said that, having just turned 52, he wanted to retire while he was still getting good horses to ride in the big races. By the time he announced his forthcoming retirement, he had ridden 282 Group/Grade 1 winners worldwide, including 21 British Classic winners. On a return to Dubai in March, Country Grammer could manage only seventh place in the Dubai World Cup, but on the same evening Dettori won the Group 1 Dubai Turf on the Gosden trained Lord North. On what was scheduled to be his final day of racing in Britain, Dettori rode Trawlerman to victory in the Long Distance Cup before completing a double on King of Steel in the Champion Stakes at Ascot on British Champions' Day on 21 October 2023. He also watched as Queen Camilla unveiled a statue of him at the racecourse. In December 2023 he moved to California and had ridden six winners within two weeks. His first Grade 1 win of his stay in California came in March 2024, when he rode Newgate, trained by Baffert, to victory in the Santa Anita Handicap.
Теледидардағы рөлдері
1998 жылы "Бұл - сіздің өміріңіз" бағдарламасында Деттори туралы айтылды. 2002 жылдың қыркүйегінен 2004 жылдың қыркүйегіне дейін ол BBC-нің "Спорт сұрағы" бағдарламасында команда капитаны болды. 2013 жылы жарыстан уақытша шеттетілген кезде Деттори "Зұлмат Үлкен Аға" телешоуының он бірінші маусымында қатысып, үйден бесінші болып шығарылды. 2023 жылдың қараша-желтоқсан айларында Деттори "Мен танымалмын, мені осыдан алып кетіңдер!" реалити-шоуының жиырма үшінші маусымында Тони Беллоумен бірге кешігіп келді. Ол лагерде 12 күн өткізіп, дауыс беру нәтижесінде бірінші болып жобадан шығарылды.
Ресторандар
2004 жылы Деттори шеф-аспаз Марко Пьер Уайтпен бірігіп, «Франкис Бар энд Грилл» деп аталған бірнеше итальяндық мейрамханалар желісін ашты. Ол сонымен қатар рецепттер жинағын жариялап, итальяндық мұздатылған тағамдардың желісін өндірді.