Кіріспе

Жол жарысы велосипедшісінің түрі

Жол велосипеді жарысында "доместик" – жарысты жеңуге емес, өз командасының және көшбасшысының мүддесі үшін жұмыс істейтін велосипедші. Француз тілінде "доместик" сөзі "қызметші" деп аударылады. Бұл термин 1911 жылдан бері қолданылып келеді, бірақ осы сипаттағы велосипедшілер бұрын да болған.

Бірінші үй жануарлары

Алғашқы басшыға көмектесу үшін жұмысқа алынған шабандоздар Жан Даргасси мен Анри Гобан болды. Олар 1907 жылғы «Тур де Франс» жарысына Анри Пепин үшін қатысты, ол оларға мейрамханадан мейрамханаға дейін оны серпілістің алдымен алып жүрсе, бірінші жүлдеге тең сыйлық беруге уәде берді. Үшеуі де асықпады. Олар Рубеден Метцке дейінгі кезеңде Эмиль Жоржеттен 12 сағат 20 минутқа қалып қойды, бірақ соңғы орында болған жоқ. Төрешілердің де шарасы болмады, себебі жарыс уақыт емес, ұпайлар бойынша шешілді. Шабандоздардың қандай жылдамдықпен жүргенінен гөрі, олардың финиш сызығын қандай ретпен кесіп өтуі маңыздырақ болды. Шабандоздардың бір-бірінен сағаттап қашықтықта кете алатын дәуірде, қолға түсіре алмайтын қарсылас шабандоздың артынан асығудың қажеті болмады. Төрешілер барлығын күтуге мәжбүр болды. «Турдың» алғашқы онжылдықтарында командалық жүруге тыйым салынған, бірақ Пепин нәтижеге әсер етуге көп әрекет етпеді. Ол бесінші кезеңде жарыстан шығып қалды.

Терминологияның шығу тегі

Бұл сөз алғаш рет 1911 жылы велосипед спортында Морис Броккоға, «Коко» деп танылғанға, қарапайым қорлық ретінде қолданылды. Брокко 1908 және 1914 жылдар аралығында алты «Тур де Франс» жарысына қатысты, бірақ олардың ешқайсысын аяқтамады. Дегенмен, 1911 жылы ол жеңген кезең «доместик» терминінің пайда болуына себеп болды. Брокконың 1911 жылғы үміттері Шамониге дейінгі күні уақыт жоғалтумен аяқталды. Жеңіске жете алмай, келесі күні ол өзге велошабандыздарға көмек көрсетуді ұсынды, ол үшін оның жақсы беделі болған. «Ол жазаға лайық», - деп жазды Дегранж, «дер кезінде дисквалификациялау керек». Доместиктер бұрыннан басқа жарыстарда қабылданған еді. Дегранж «Тур» жеке адамдардың жарысы болуы керек деп сенді және оны басқаша қарастырған демеушілермен, велосипед фабрикаларымен үнемі күресті. Дегранж 1930 жылы «Турды» ұлттық командалар үшін қайта ұйымдастыру арқылы ғана фабрикалардың ықпалынан құтылды, соның нәтижесінде ол командалық жұмысты, демек доместиктерді мойындады.

Үй жануарлары

1950 жылдардың басты альпинисі Шарли Галлдың ізінен Люксембургтік Марсель Эрнцер тығырынан шықпады. Екеуінің бойы шамамен бірдей болғанмен, велосипедтерінің де өлшемдері бірдей еді, бірақ бұл Эрнзердің отырғышын сәл төмендетіп жіберді. Ол әрқашан Галлға велосипедін қажет болғанда беруге дайын тұрды. Андреа Карреа Фаусто Коппидің көмекшісі болды. Журналист Жан-Люк Гателье: "Ол – нағыз gregario, жеке мүддеден мүлдем безген, жеке құрбандыққа барудың жарқын үлгісі. Ол тіпті ең кішкентай даңққа да құмар емес еді", – деді. Жеңіске жеткен кезде ол көздерінен жас шығарып, жол бойына қарап, өзінің жетекшісі бар негізгі топты іздеді. Жан Поль Оливье: "Карреа аспан құлап түскендей сезінді. Фаусто бұған қалай қарайды?" Чемпион бірнеше минуттан кейін келгенде, Карреа оған көз жасымен кешірім сұрады. "Фаусто, сен түсінуің керек, маған бұл жейде керек емес. Мен оған лайық емеспін. Мен сияқты кедей адам сары жейде кие ме?" Коппи: "Мен Карреаның, осынша ұялшақ және сезімтал адамның, бұған қалай ден қоятынын ойладым. Лозаннадағы жарыс жолында оны құттықтауға барғанда, ол қандай мінез таныту керектігін білмеді" деді. Хосе Луис Арриэта Мигель Индурайнның көмекшісі болды. L'Équipe газеті: "Ол енді сағаттарды, жылдарды санамайды, тек желге қарсы мұрынын тіктеп, өзінің жетекшісін қорғауға тырысып бақты", – деп жазды. Арриэта: "Егер сіз осынша үлкен командада, Индурайн сияқты ұлы чемпионның қасында карьераңызды бастауға мүмкіндік алсаңыз, сіз құрбандыққа қызмет ету арқылы өсесіз. Мен шағымданбаймын. Керісінше, мен керемет сәттерді басымнан өткердім. Индурайн жеңгенде немесе біз жұмыс істеуге шешім қабылдаған басқа да шабандоздар жеңгенде, бұл команданың барлық мүшелері үшін жеңіс болды".

Жеке даңқ

Кейде команданың көмекші балуандары кезеңдік жарыстарда этаптарды жеңіп алу мүмкіндігіне ие болады. Әдетте, мұндай жағдай кезеңдік жарыстың соңына қарай орын алады. Егер олардың турнирдегі көрсеткіштері көшбасшыларға қауіп төндірмесе, олардың қашқандарын қууға тырыспайды. Көмекші балуандар өздерінің қабілеттерін көрсетсе, жоғарырақ лауазымдарға өте алады. Мысалы, 2012 жылғы "Тур де Франс" жарысында BMC Racing Team командасының балуаны Тежей ван Гардерен 2011 жылғы жеңімпаз Кадел Эванстың көмекшісі ретінде жарысқа қатысты, бірақ Эванстың қиындықтарына байланысты кейін команданың көшбасшысы атанды және ақырында жас балуандар классификациясында жеңіске жетті. Team Sky командасының Крис Фрум да жеңімпаз Брэдли Виггинске қолдау көрсету кезінде бір этапты жеңіп алды, ал келесі жылы команданың көшбасшысы болып, соңында жалпы классификацияда жеңіске жетті. Команданың тағайындалған рөлдері жарысқа қатысушы команда мүшелері, олардың қазіргі физикалық жағдайы және тіпті коммерциялық факторлар сияқты түрлі факторларға байланысты жарыстан жарысқа өзгереді. Мысалы, "Леопард Трек" командасының тәжірибелі балуаны Стюарт О'Грэйди 2008 жылғы "Тур де Франс" жарысында Карлос Састреге көмекші ретінде қызмет етті. Ал 2008 жылғы Herald Sun Tour-да, Састре (және команданың басқа да белгілі мүшелері) қатыспаған, бұл жарысқа қарағанда әлдеқайда маңызды емес болды, австралиялық О'Грэйди команданың көшбасшысы болды және оған екі этапты және жалпы классификацияны жеңуге командаластары көмектесті.

Үй жануарларының дамуы

UCI баллдық жүйесі үй шаруашылық қызметкерлері мен көшбасшылар арақатынасын өзгертті. Бұрын үй шаруашылық қызметкерлерінің фиништік орнына қатысы болмаған. Алайда, қазіргі таңда жорықшылар финиш бойынша ұпай жинайды. Бұл үй шаруашылық қызметкерлерін көшбасшының нәтижесінен өзге, өздерінің өнімділігін де ескеруге итермелейді. 1990 жылдары радиобайланыс енгізіліп, менеджерлерге үй шаруашылық қызметкерлеріне жол бойында кез келген жерде тапсырма беруге мүмкіндік берді. Радионың жарыс тактикасына тигізетін әсері велоспорт қауымдастығы арасында талқыланып жүр, кейбіреулер 1990 жылдары радионың пайдауы жеке спортшылардың тактикалық білімін төмендетіп, жарыстың қызықтылығын азайта түсті деп санайды. 2009 жылдың қыркүйегінде Халықаралық велосипед федерациясы (UCI) ерлердің элиталық жол жарысында командалық радио қолдануға қатысты шектеулерді кезең-кезеңімен енгізуге дауыс берді. Соңында радио велопелотон ішінде өз орнын тапты және радиоға тыйым салынған кейбір жарыстар көрсеткендей, тыйым салу жарыс тактикасына ешқандай өзгеріс енгізбеді.

Жолдағы велосипедтерде

Жолдағы велосипед спортындағы командалық қуғын-сүргін жарысында төрт велосипедшіден тұратын команда 4 км-ді аяқтауы тиіс, ал үшінші велосипедші уақытты тоқтату үшін есептеледі. Сондықтан, бір велосипедші көбінесе әріптестерін жетелеу үшін финиш сызығына қарқынмен бет алады.