Кіріспе

Португалиялық медиа және саяси қайраткер Паулу де Сакадура Кабрал Портас (12 қыркүйек 1962 жылы туған, ˈpawlu ˈpɔɾtɐʃ) – 1990 жылдардан бері Португалияның жетекші консервативті саясаткерлерінің бірі. Ол 1998 жылдан 2005 жылға дейін және 2007–2016 жылдар аралығында Португалияның оңшыл партияларының бірі – Халық партиясы (CDS PP) басшысы болды. Ол 1995 жылдан 2015 жылға дейінгі барлық парламенттік сайлауларда осы партияның тізімі бойынша Португалия Парламентіне сайланды. 2013 жылдан 2015 жылға дейін Португалия Премьер-министрінің орынбасары, 2011 жылдан 2013 жылға дейін Мемлекеттік хатшы және Сыртқы істер министрі, ал 2002 жылдан 2005 жылға дейін Қорғаныс министрі қызметтерін атқарды. Барлық үш рет PSD және CDS PP коалициялық үкіметтерінде болды. Портас 2016 жылы саясаттан шықты.

Ерте өмір

Пауло Портас Лиссабонда дүниеге келіп, Вила Вичосада өсті. Оның әкесі Нуно Портас прогрессивті католик көзқарасын ұстанған, ықпалды постмодернист сәулетші болды. Оның анасы, Хелена Сакадура Кабрал (ұшқыш-изоташ Артур Сакадура Кабралдың немересі) – экономист, журналист және автор, ол көбінесе консервативті көзқарастарды ұстанды, бұл көзқарастар Пауло Портасқа жеткен сияқты, ата-анасы ажырасқаннан кейін ол анасымен бірге тұрды. Ал ағасы Мигель Портас әкесімен бірге болып, коммунист, кейіннен солшыл болды. Олардың жарты қарындасы – белгілі португалдық журналист, кәсіпкер және медиа тұлға Катарина Портас. 1974 жылғы Гвоздика революциясынан кейін Пауло Портас қысқа мерзімге Францияда оқыды, бірақ 1975 жылы Лиссабонның ең жақсы жекеменшік мектебінде (Colégio S. João de Brito) оқуын жалғастырды. 1984 жылы Португалия католик университетін заңгер мамандығы бойынша бітірді, сол жерде ол Мануэль Монтейромен танысты, ол 10 жылдан кейін Портастың CDS PP партиясына және ұлттық саясатқа жол ашатын адамы болды. Ол шіркеуге барып, діншіл католик екені айтылады.

Баспасөз қызметі

12 жасында орта мектепте Пауло Портас "Күлкі мен күлімдеу" (Risos e Sorrisos) деп аталатын мектеп газетін шығарған деген аңыз бар; оның қанша уақытқа созылғаны белгісіз. Өспірім шағында (1974–75) PSD жастар қанатының ресми газетіне (сол кезде Partido Popular Democrático, 'PPD' деп аталған) үн қоса бастады. Газет "Социализм үшін" (Pelo Socialismo) деп аталды, ал Портас оның бас редакторы болды. Жастығында ол консервативті күндізгі "A Tarde" және апталық "O Tempo" газеттерінде де жұмыс істеді.

1987 жылы Мигель Эстевес Кардосомен бірге "O Independente" апталық газетін құрды, ол 1988 жылдың мамырында жарық көре бастады және инновациялық редакциялық концепцияларымен, сондай-ақ саяси жанжалдарды әшкерелеуімен танымал болды, көбінесе негізінен әңгіме-дүмілдерге сүйенді. Мұндай жанжалдарды жариялау кезінде Портас сол кездегі премьер-министр Анибал Кавако Силва мен оның көптеген министрлерін (1985–1995) жеке нысанаға алды, осылайша PSD-де өзіне көп жаугершілік тудырды. 1990 жылдары газет өте жақсы таралым деңгейіне жеткенімен, "O Independente" Портастың Португалияның жетекші апталық газеті "Expresso"дан озып кету мақсатына толыққанды жете алмады және 2006 жылы жабылды. 1990 жылдары Портас бірнеше португал телеарналарында саяси комментатор ретінде жиі пайда болатын телетұлғаға айналды. Ол танымал кешкі ток-шоуда ("Raios e Coriscos") және "Crossfire" бағдарламасының португалдық нұсқасында эпизодтық қатысушы болды. 2006 жылы үкіметтегі алғашқы қызметінен кейін ол теледидарға өзінің екі апталық шоуымен ("O Estado da Arte") оралды, онда ол өзекті мәселелерге пікір білдірді.

Құрылыс жылдары, 1974-1985

Пауло Портас саясатқа ерте қызығушылық танытты және бала кезінде үлкендерімен қызу саяси пікірталастар жүргізді. Бірақ кейіннен оның, керісінше, Португалияның жетекші консервативті саясаткері болуға толыққанды бет бұрғаны анық болды. Ол бұрынғы университетіндегі әріптесі Мануэль Монтейроға 1992 жылы Centro Democrático Social (CDS) партиясының төрағалығына қол жеткізуге көмектескені үшін және бірнеше маңызды еуропалық консервативті партиялармен үйлестіре отырып, CDS партиясын Халық партиясы (CDS PP) деп қайта брендтеу сияқты жаңа стратегияларды ұсынғаны үшін мақталады.

Партия басшысы ретінде бекітілді, 1998-2001

1998 жылы 1997 жылғы жергілікті сайлауда CDS PP нашар нәтиже көрсеткеннен кейін, Портас партияны бақылауға алуға кірісті. Ол бастапқыда Мануэль Монтейроның отставкаға кетуіне жағдай жасап, содан кейін Портасты Микки Маусқа теңеп, оның мүмкіндіктерін төмен бағалаған, өзі таңдаған ізбасарынан жеңіске жетті. 1998 жылдың 22 наурызында Портас CDS PP президенті болды. Бұл оның ақылды саясаткер ретіндегі беделін қалыптастырды, ол бұрынғы достары немесе одақтастары болса да, өзінің жолына тосқандарды жоюдан тартынбайды. CDS PP-ді басқаруды қолға алғаннан кейін ол партияны жандандыруға және өзін танытуға бірден кірісті, бұқаралық ақпарат құралдарында жағымды бейне жасап үгіт жүргізді. Көп ұзамай ол қоғамдық шаралардағы қатысуы арқылы "Базар жәрмеңкелерінің Паули" (португал тілінде: "Paulinho das Feiras") деген лақап атын алды. Ол сондай-ақ өзінің және партияның имиджін жақсарту үшін саяси маркетинг сарапшыларын шақырды. 1999 жылы ол Еуропалық парламентке CDS PP тізімімен жетекшілік етіп сайланды, бірақ Брюссельде алты айдан кем уақыт қалды. 2001 жылы Лиссабон қаласының мэрі лауазымына кандидат болып, ауыр жеңіліске ұшырады, бірақ қалалық кеңеске сайлану үшін жеткілікті дауыс жинады. "Мен қаламын" (португал тілінде: "Eu fico") деген ұранмен сайлауға қатысқанына қарамастан, ол 2002 жылғы сайлауға дайындалу үшін көп ұзамай қалалық кеңестен кетті. Кейін Марсело Ребело де Соуза 1999 жылы Португалияның Социал-демократиялық партиясының (PSD) басшысы болған кезде Пауло Портастың CDS PP партиясымен сайлау одағы құруға тырысты, бұл бастапқыда келісілді, бірақ кейін күшін жойды. Осыдан кейін Марсело PSD басшылығынан кетуге мәжбүр болды.

Қорғаныс министрі, 2002-2005 жылдар

2002 жылғы заң шығарушы сайлауда CDS PP 8,7 пайыз дауыс алып, 14 парламенттік орынға ие болды, бұл сайлауда жеңіске жеткен PSD партиясымен бірге үкіметтік көпшілікті құруға жеткілікті болды. CDS PP 2002 жылдың сәуірінен 2005 жылдың наурызына дейін екі коалициялық үкіметке қатысты, ал Портас бірінші үкіметте (Дурао Баррозу) Мемлекеттік және Ұлттық қорғаныс министрі, екінші үкіметте (Педро Сантана Лопес) Мемлекеттік қорғаныс және Теңіз істері министрі болды. Қорғаныс министрі ретінде ол әскерге шақыруды жою сияқты әскери саланың маңызды реформаларын жүргізді, бірақ оның ең маңызды жетістігі 2003 жылғы «Әскери бағдарламалау заңы» аясындағы әскери техниканы жаңарту болды. Бұл заң әскери техникаға жұмсалатын қаражатты 5,341 миллион еуроға дейін, оның ішінде екі суасты кемесі мен 260 жауынгерлік машинасына дейін арттыруды көздеді, бұл кейін оның қызметтен кеткеннен кейін көптеген дауларға себеп болды. Қорғаныс министрі ретінде Пауло Портас Португалияның Джордж Буштың 2003 жылғы Иракқа басып кіруіне қолдау көрсетуде маңызды рөл атқарды. Ол Вашингтонға жасаған ресми сапарында «жаппай қырып-жою қаруларының жоққа шығаруға келмейтін дәлелдерін жеке көзімен көргенін» мәлімдеді. Содан кейін ол АҚШ Қорғаныс министрлігінен «Ерекше мемлекеттік қызметі үшін» медалімен марапатталды.

Парламентке қайта оралу, 200611

2005 жылғы мерзімінен бұрын өткен сайлауда екі үкіметтік коалициялық партия ауыр жеңіліске ұшырады, CDS PP 60 000 дауыс және Парламенттегі он төрт орынның екеуінен айырылды. Пауло Портас жеңіліске жауапкершілікті өз мойнына алып, партия төрағалығынан, бірақ парламенттегі мандатынан бас тартқан жоқ. Ол өзінің таңдаған ізбасары (Телмо Корреа) сайланбады, бірақ оның ең жақын партиялық одақтастары партияның Директоратын ("Ұлттық Конгресс") басқаруды сақтап қалды, бұл Пауло Портастың 2007 жылы оның қысқа мерзімді ізбасары Хосе Рибейро э Кастро "мемлекеттік төңкеріс" деп атаған оқиғаның негізін қалады. Пауло Портас Рибейро Кастроны тиімсіз, қатыспайтын басшылық жасады деп айыптады (Еуропалық парламенттегі лауазымын сақтап қалғаны үшін) және барлық CDS PP қолдаушылары үшін ашық партиялық сайлау өткізуді ұсынды, партияның белсенді емес мүшелерінің қолдауын алуға үміттене отырып. Рибейро э Кастро Портастың наразылығының заңдылығына күдік келтірді, бірақ 2007 жылдың сәуірінде ол Портасқа қарсы ұтылып, сайлаушылардың 70% дауысын алды және 2016 жылға дейін CDS PP президенті болып қалды. Келесі алты жыл бойы Пауло Портас партиясын биліктегі Социалистік партияға (ПС) қарсы оппозициялық қозғалыс ретінде жетектеді. Партия үшін оның жаңа стратегиясы – ауыл шаруашылығы, салықты төмендету, жанармай бағасы сияқты бірнеше маңызды мәселелерге назар аудару болды, бұл CDS PP-ға консервативті дауыс берушілерді сақтап қалуға мүмкіндік берді, олар бұрын CDS PP-ны қолдаған, бірақ сайлау кезінде PSD-ға дауыс берген. 2009 жылы ол жеке өзі Аруканың кішкентай муниципалитетінде (халық саны: 20 000) жергілікті билікке үміткер болып, муниципалитет ассамблеясына сайланды, бұл аймақта CDS PP-ның дауыстарын айтарлықтай арттырды. 2006-2007 жылдары партия төрағалығын қайта иеленуге асыққан кезде Пауло Портас Португалияда 2007 жылы өткен референдумда абортты заңдастыруға қарсы "Жоқ!" деп дауыс берушілердің басты қарсыласы болды, онда "Иә!" дауысы жеңіске жетіп, 1998 жылғы референдумның "Жоқ!" нәтижесін кері қайтарды.

Мемлекеттік және сыртқы істер министрі, 201113

2011 жылғы сайлауда Портастың оппозициялық стратегиясы сәтті аяқталды және CDS PP 30 жылдағы ең жақсы нәтижесіне қол жеткізді: дауыс берушілердің жалпы санының 11,7 пайызы. Жеңімпаз партия PSD парламенттік көпшілікті құру үшін CDS PP-ге мұқтаж болды, нәтижесінде екі партия коалициялық үкімет құрды. Портас өзінің қалауынша Мемлекеттік және Сыртқы істер министрі болды және CDS PP үшін тағы екі министрлік лауазым алды, соның ішінде оның жас шәкірті Асунсао Кристасқа Ауыл шаруашылығы министрі лауазымы берілді. Ол бес жылдан кейін CDS PP партиясының басшылығына Портастың орнына келеді. Министр ретінде Портас өзін толықтай лауазымдық міндеттерін орындауға, әсіресе шетелге сапарлар жасауға арнады (және оны ұнатты). Ол өзінің басымдығын «экономикалық дипломатия» деп атады, яғни дипломатиялық жолмен португалиялық компаниялар үшін шетелде бизнес мүмкіндіктерін жасау. Осы мақсатта ол Португалияның шетелдік инвестициялар және сауда агенттігін (AICEP) Экономика министрлігінен өзіне қарасты етуді талап етті. 2013 жылы шетелдік инвестицияларды тарту үшін Пауло Портас «алтын виза» институтын енгізді, бұл Еуроодаққа мүше емес шетелдіктерге португалиялық жылжымайтын мүлікке кем дегенде 500 000 евро инвестициялаған жағдайда Португалияда тұруға рұхсат алды. Сыртқы істер министрінің міндеттерін орындау арқылы ол Португалияның экономикалық үнемдеу бағдарламасымен байланысты қиын шешімдерден де қашықтап қалды. Ол бірнеше рет үнсіз қалды немесе өзі кірген үкіметтің танымал емес шараларына келіспейтінін білдірді. 2013 жылдың 2 шілдесінде ол өзі мақұлдамаған Қаржы министрінің (Мария Луис Альбукерке) тағайындалуына наразылық білдіріп, кенеттен отставкаға кетті, бұл шешімді «кері қайтарылмайтын» деп атады, бірақ кейіннен одан бас тартты.

Премьер-Министрдің орынбасары, 201315

Пауло Портас 2013 жылдың шілдесінде үкіметтен кеткен кезде премьер-министр Пассос Коэльо өзінің коалициялық үкіметінің аяқталуынан қорқып, Пауло Портаспен экономикалық мәселелерді қадағалаумен вице-премьер ретінде жоғары лауазымға тұруын келісті. Пауло Портас сондай-ақ Экономика министрлігін де басқарып, екі жақын серіктесін: министр Антонио Пирес де Лиманы (оның балалық шақтағы жақын досы) орналастырды. Экономика, ауыл шаруашылығы, еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру министрліктерінің басқаруымен Паулу Портас 2011 жылғы сайлауда партиясының алған 12 пайыздық дауыс мөлшерінен әлдеқайда артық саяси билік иеленді. Вице-премьер ретінде Пауло Портас Португалияның ХВҚ/ЕО/ЕЕБ қолдаған бағдарламасына қатысты келіссөздерді жүргізді, оның шарттарымен ол ашық қарсы екенін мәлімдеді. 2015 жылы аяқталған мандатының қалған бөлігінде ол өзінің вице-премьер ретінде ешқандай жаңа саяси ұсыныстар немесе қарсылықтар білдірмеді, керісінше, өзінің экономикалық саясатты қадағалау позициясын сыртқы істер министрі ретінде қалыптастырған "экономикалық дипломатия" басымдылығының жалғасы ретінде португалдық компаниялар мен өнімдерді насихаттау үшін әлемді аралауды таңдады. 2015 жылы Пауло Портас өзінің CDS PP партиясы мен оның үкіметтік коалиция серіктесі PSD партиясы арасындағы сайлау альянсына келісті, бұл олардың парламенттегі сайланған мүшелерінің санын 4 қазандағы 2015 жылғы Португалияның заңнамалық сайлауында бірге ұлғайту үшін. Альянс (ПАФ, Португалияның алдыңғы қатары) сайлауда бірінші болды, бірақ парламенттік көпшілікке жетпеді. Жаңа көпшілікті иеленетін партиялардың ашық қарсылығына қарамастан, ПАФ альянсы азшылық үкімет құруды қабылдады және Паулу Портас 2015 жылдың 30 қазанында Португалияның XX Конституциялық үкіметінің вице-премьері болып қайта тағайындалды. Алайда, ол бір айдан аз уақыт билікте болды, өйткені оның үкіметтің бағдарламасы парламентте болжамды түрде қабылданбады және оның орнына солшыл партиялардың қолдауымен Социалистік партия үкіметі келді.

CDS-PP партиясының басшылығынан зейнетке шығу, 2016

2015 жылғы 26 қарашада вице-премьер қызметін тоқтатқан Паулу Портас келесі күні Парламентке Лиссабон сайлау округі 4 қазанда сайлаған лауазымына кірісу үшін келді. Бірақ, бір айдан кейін (2015 жылғы 28 желтоқсан) ол «жаңа саяси цикл және жаңа буын партия басшылығын қабылдауы керек болды» деген себеппен CDS PP партиясының төрағалығынан және Парламенттегі сайланған өкілдігінен кетіп, отставкасын жариялады. Осыған байланысты, 2016 жылғы 13 наурызда Паулу Портас CDS PP партиясының арнайы съезінде өз қызметінен бас тартты, оның орнына ұзақ жылдар бойы қолдаған және бұрынғы үкіметтегі әріптесі Асунсао Кристас келді. Содан кейін ол Португалия сауда палатасының вице-президенті болды – бұл лауазым оған үкіметте болған кезіндегідей, шетелде португалдық кәсіпорындарды насихаттау үшін саяхаттауға мүмкіндік берді. 2016 жылғы маусымда ол Парламентті тастап, TVI Португалия телеарнасында апталық бағдарлама арқылы саяси сараптамамен айналысуға қайта оралды.

Қорғаныс министрлігі

2002 жылы Портас Қорғаныс министрі болды және Сан-Жулиао-да-Баррадағы тарихи теңіз жағалауындағы бекіністі өзінің "ресми резиденциясы" деп жариялады. Пауло Портас қорғаныс министрі ретінде алғаш рет бұл бекініге көшіп келді, нәтижесінде тарихи ескерткіштің көп бөлігі жұртшылыққа жабылды және Портастың тұруына байланысты жаңа жөндеу және күтім шығындары туды. Ол бекініге көшуін "мемлекет үшін пайдалы" деп қорғады. 2002 жылы Қорғаныс министрі болған Паулу Портас, сондай-ақ, еуропалық Eurocopter Group компаниясынан тоғыз EC 635 тікұшағын сатып алу туралы бұрынғы келісімшартты, тікұшақтар белгіленген мерзімде жеткізілмегендіктен, жойды. Ол содан кейін НАТО Helicopters Industries (Eurocopter Group еншілес компаниясы) өндірген он екі NH 90 тікұшағын сатып алу туралы келісімшартты бұзуды және оның орнына американдық Blackhawk тікұшақтарын сатып алу мүмкіндігін қарастырды, бірақ ақырында 420 миллион еуроға NH 90 тікұшақтарын сатып алуға рұқсат берді. Содан кейін Паулу Портас Португалия үшін жалпы құны 300 миллион еуро болатын 12 EH101 тікұшағын AgustaWestland компаниясынан сатып алды. Дегенмен, EH101 тікұшақтарының бағасына олардың техникалық қызмет көрсетуі кірмеді, бұл кейіннен бағаға қосымша 120 миллион еуро қосты және тікұшақтармен жасалған келісімдер Португалияның мүддесінде ме, жоқ па деген сұрақтар тудырды, әсіресе олардың жоғары құны мен көптеген конфигурациялары ескерілгенде.

"Төңделмейтін" министрлік қызметінен кетуі

2013 жылы Портас "Үкіметтен" кеткен кезде, ол баспасөз хабарламасында өзінің отставкасы "кері қайтарылмайтынын" мәлімдеді, бірақ кейін вице-премьер лауазымына жоғарылап, үкіметте қалуға келісті. Портастың отставкасы – импульсивті, бірақ шын ниетпен жасалған наразылықтың белгісі, өзін халыққа ұнамайтын, қате бағытқа бұрылған үкіметтен алшақтату үшін жасалған қадам болды. Портас отставкаға кету туралы шешімінен неге бас тартығанын түсіндіріп, "жақсы болашақ үшін өзінің беделіне баға төлеуге дайынмын" және "елдің мүддесі бірінші орында" деді.

Жеке өмір

Портас өмір бойы үйленбеген, ешқашан романтикалық қарым-қатынаста болғандығын жарияламаған және көптеген ресми шараларына жалғыз немесе басқа біреулермен байланысы бар әлеуметтік өмірге бейім әйелдердің серкесінде қатысады. Оның балалары жоқ, бірақ ол "бір күні әке болғым келеді" деген ниетін білдірген. Портас белгілі электро-суинг музыканты Паров Стелардың жанкүйері және Лиссабон футбол клубы "Спортинг Клуб де Португалияны" қолдайды. Сонымен қатар, ол темекіге тәуелді, киноға құмар және тарихты жақсы біледі.