Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тайландтағы ұлттық парк
National park in Thailand
Хао Яй ұлттық паркі (อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่, ,) – Таиландтағы ұлттық парк. 1962 жылы Таиландтың алғашқы ұлттық паркі ретінде құрылған, ол Таиландтағы үшінші ең ірі ұлттық парк болып табылады.
Khao Yai National Park (อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่, , ) is a national park in Thailand. Established in 1962 as Thailand's first national park, it is the third largest national park in Thailand.
Сипаттама
Хао Яй ұлттық паркі Санкамфенг тау жотасының батыс бөлігінде, Хорат үстіртінің оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Парк аумағындағы ең биік тау – Хао Ром. Бұл саябақ негізінен Нахон-Ратчасима провинциясында (Хорат) орналасқан, сонымен қатар Сарабури, Прачинбури және Нахон-Найок провинцияларының бөліктерін қамтиды. Бұл парк Таиландтағы үшінші ірі саябақ. Оның аумағы 1,353,472 рай, тропикалық маусымдық ормандар мен далаларды қамтиды. Биіктіктер көбінесе ... аралығында өзгереді. Паркте 3000 түрлі өсімдік, 320 түрлі құс, мысалы, қызыл джунгли тауығы және мүрделік тоқылдақ, сондай-ақ 66 түрлі сүтқоректілер, оның ішінде азиялық қара аю, үнді пілі, гаур, гиббон, үнді самбар елігі, оңтүстік шошқа құйрықты макака, үнді мунжак, Уссури дхолі және жабайы шошқалар бар. Хао Яйда кем дегенде 20 жылдан бері жолбарыс жоқ. Оның көрікті жерлері – Хео Нарок (เหวนรก) және "Жар" фильмімен танымал болған Хео Суват (หวสุวัต) сарқырамалары. Жақында жүргізілген жануарлар дүниесін зерттеулер көрсеткендей, жануарлардың қоныстану ареалдары, әсіресе, ондағы азазды жолбарыстар, парк орталығына жақын адамдардың әрекетіне ұшырауда.
Khao Yai National Park is in the western part of the Sankamphaeng Mountain Range, at the southwestern boundary of the Khorat Plateau. The highest mountain in the area of the park is high Khao Rom. This park lies largely in Nakhon Ratchasima Province (Khorat), but also includes parts of Saraburi, Prachinburi and Nakhon Nayok Provinces. The park is the third largest in Thailand. It covers an area of 1,353,472 rai ~ , including tropical seasonal forests and grasslands. Elevations mostly range from There are 3,000 species of plants, 320 species of birds such as red junglefowl and coral billed ground cuckoo, and 66 species of mammals, including Asian black bear, Indian elephant, gaur, gibbon, Indian sambar deer, southern pig tailed macaque, Indian muntjac, Ussuri dhole and wild pigs. There have been no tigers in Khao Yai for at least 20 years. Its waterfalls include the Heo Narok (เหวนรก), and Heo Suwat (หวสุวัต) made famous by the film The Beach. Recent wildlife studies show that animal ranges, particularly the few resident tigers, are impacted by human activity near the centre of the park.
Тарих
1922 жылы Нахон-Найок провинциясының Бан-Та-Дан және Бан-Та-Чай ауылдарының бірқатар тұрғындары Санкамфаенг тауларындағы орман ішінде қоныс салған. Шамамен 30 шаңырау жерді өңдеген. Аймақ үкімет тарапынан ресми мойындалып, Пак-Фли округінің құрамында Хао Яй тамбоны деп белгіленді. Билік органдарынан шалқап жатқандықтан, ол қылмыскерлер мен іздейтін адамдарға пана болды. 1932 жылы күдіктілерді ұстауға жасалған әрекеттен кейін, ауыл тұрғындары шамамен 30 км қашықтықтағы жазыққа көшірілді және тамбон статусы жойылды. 1959 жылы премьер-министр, фельдмаршал Сарит Танарат Ауыл шаруашылығы министрлігі мен Ішкі істер министрлігіне ұлттық парктері құру жөніндегі процедураны жасауды тапсырды. Содан кейін Хао Яй ұлттық паркі 1962 жылдың 18 қыркүйегінде құрылды және Таиландтағы алғашқы ұлттық парк ретінде үкіметтік газетте (79-кітап, 89-бөлім) патшалық жарлықпен жарияланды. Оның құрылуында XX ғасырдың ең белгілі тайландтық табиғатты қорғаушысы Боонсонг Лекакул маңызды рөл атқарды. Паркке бұрынғы тамбонның аты берілді – Хао Яй. 1984 жылы парк АСЕАН мұрасы паркі мәртебесін алды, ал 2005 жылдың 14 шілдесінде парк, сол аймақтағы басқа парктерімен және солтүстіктегі Донг-Файя-Ен тауларымен бірге «Донг-Файя-Ен – Хао Яй орман кешені» деген атаумен ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Ұлттық паркке жапсарлас жерлерде сәнді қонақүйлер мен гольф алаңдары салынуда, сондықтан болашақта жабайы табиғатты қорғауға қажетті жерді алу мәселесі күрделеніп барады. Орманның қорғалатын аймағының шегінде заңсыз түрде үйлер мен коттедждер салынған. Парк аумағында заңсыз ағаш кесу де проблема болып табылады.
Around 1922 some people from Ban Tha Dan and Ban Tha Chai villages in Nakhon Nayok Province built a settlement within the forest in the Sankamphaeng mountains. Up to 30 households cultivated the land. The area was formally recognized by the government and classified as Tambon Khao Yai within Pak Phli District. Due to its remoteness from the authorities it became a refuge for criminals and fugitives. After an attempt to capture the suspects in the area, in 1932 the villagers were relocated into the plains some 30 km away and the tambon status was cancelled. In 1959 the prime minister, Field Marshal Sarit Thanarat, instructed the Ministry of Agriculture and the Ministry of the Interior to create a process whereby national parks could be established. Khao Yai National Park was then established on 18 September 1962, declared by royal proclamation in the Government Gazette (Book 79, Section 89) as the first national park in Thailand. A major role in its establishment was played by Boonsong Lekakul, one of the 20th century's most famous Thai conservationists. It was named after the defunct tambon, Khao Yai. In 1984 the park was made an ASEAN Heritage Park, and on 14 July 2005 the park, together with other parks in the same range and in the Dong Phaya Yen Mountains further north, was proclaimed a UNESCO World Heritage Site under the name "Dong Phaya Yen–Khao Yai Forest Complex". As the lands adjacent to the national park are becoming increasingly developed into luxury hotels and golf courses, acquiring land for future wildlife conservation efforts is becoming problematic. Homes and residential villas have been built illegally within the limits of the protected area of the forest. Illegal logging is also a problem in the area of the park.
Хао Лэм (เขาแหลม)
Бұл тау спираль тәрізді болғандықтан, Хао Лэм (เขาแหลม; Lit: Тікенді тау) деп аталады. Хао Лэм парктегі екінші биік тау, ал ең биігі – Хао Ром. Хао Ром сияқты, осы таудың шыңына да тек жаяу ғана жету мүмкін. Таудың шыңына жетуге кемінде 7 сағат уақыт керек. Абсолютті шыңға жеткеннен кейін, арқанмен көтерілу қажет. Тауға көтерілудің мұндай қиындықтарына байланысты, лотерея клубы бір кезде таудың шыңына көтерілген әйелге 60 000 бат сыйлық берген. Бұл сыйлықты Кэтрин Б. Бури 1972 жылы таудың шыңын бағындырғанда алды. Таудың шыңына дейінгі жол жануарлар үшін де дәліз ретінде қолданылады, сондықтан мұнда көптеген жануарлардың іздері табылады. Тауға көтерілу кезінде түрлі жануарларды кездестіруге мүмкіндік туады.
Since this mountain is spiral shaped, it is called Khao Laem (เขาแหลม; Lit: Spiky Mountain). Khao Laem is the park's 2nd highest mountain, the highest being Khao Rom. Similar to Khao Rom, reaching the peak of the mountain is also only possible on foot. Reaching the peak of the mountain takes no less than 7 hours. Before reaching the absolute summit, one must also climb up a rope. With such difficult challenges climbing the mountain, The Lottery Club once awarded a 60,000 baht prize to a woman who would conquer the summit of the peak. The recipient of the award, Catherine B. Buri, conquered the summit in 1972. The path used to travel to the summit of the mountain is also used as a wildlife corridor by animals, therefore many animal tracks are found here. Ascending the mountain also affords the opportunity of seeing various forms of wildlife.
Хаев Нарок су тасқыны (น้ําตกเหวนรก)
Хаев Нарок – Та Дан каналынан пайда болған сарқырама. Ол Хао Яй ұлттық паркіндегі ең биік және ең әдемі сарқырамалардың бірі ретінде танымал. Бастапқыда, Прачин Бури – Хао Яй тас жолы салынбағанша, оған тек жаяу жетуге болатын, сонда да кем дегенде 6 сағат уақыт керек болатын. Бірақ Прачин Бури – Хао Яй тас жолы салынысымен, Хаев Нарок сарқырамасына көлікпен оңай жетіп баруға болады, себебі жол сарқыраманың жанынан өтеді. Сарқырамаға дейін 1 шақырымдай жерде тұрақ орналасқан. Сарқырамаға жеткен соң, шамамен 50 метрлік қабатты баспалдақ төменге түседі, ол өте тар және тік. Жаңбырлы маусымда көп су ағып тұрады, ал құрғақ маусымда жартасқа су тамшыламай немесе азайып кетеді.
Haew Narok is a waterfall formed from Tha Dan canal. It is known as one of the tallest and most beautiful waterfalls of Khao Yai National Park. Originally, before the Prachin Buri Khao Yai road was cut, it is only accessible on foot and would take at least 6 hours to make it there, but after the finishing of the Prachin Buri Khao Yai road, it is easily accessible by cars since the road passes near Haew Narok Waterfall. There is a parking lot just 1 kilometer away from the waterfall. Upon reaching the waterfall, there is a staircase going down about 50 meters, which is quite narrow and steep. In the rainy season, there will be a lot of rain water but in the dry season, there will be few to no water falling down the cliff.
Фа Клуай Май сарқырамасы (น้ําตกผากล้วยไม้)
Pha Kluai Mai шарлауының суы Huai Lam Takhong көзінен бастау алады. Оған жету үшін Pha Kluai Mai шатыр алаңына көлігіңізді тоқтап, әрі қарай жүру керек. Бұл шарлау атын сол жерде көптеп өсетін орхидеялардың болуынан алған.
Pha Kluai Mai Waterfall gets its water source from Huai Lam Takhong. To get there, you have to park your car at Pha Kluai Mai tent yard and walk on. The waterfall gets its name from the abundance of orchids present there.
Хаеу Су Ват сарқырамасы (น้ําตกเหวสุวัต)
Бұл шарлауық Хуай Лам Тахонг өзенінен басталады, ол 25 метрлік жардан құлайды. Шарлауықтың алабы жүзуге қолайлы, бірақ ұлттық саябақ күшті су тасқынынан қауіптеніп жүзуге тыйым салады. Жаңбыр маусымында құлайтын су буланып, шашыраңқы тұманды жасайды. Құрғақ маусымда шарлауық тартылып, шарлауықтың жанындағы кішкентай үңгірге қарай қысқа жол ашылады. Бір халық әңгімесінде Хаев Су Ват шарлауықтың аты Суват есімді ұрыдан шыққан делінеді, ол үкімет билігінен қашу үшін алапқа секірген. Алайда, бұл оқиғаның рас екенін растайтын ешқандай дәлел жоқ, сондықтан атаудың шығу тегі әзірге белгісіз.
This waterfall gets its source from the Huai Lam Takhong flowing through a 25 meter high cliff. The basin of the waterfall is suitable for swimming, however, the national park prohibits swimming due to fear of turbulent flood waters. In the rainy season, the falling water will make a scattered mist of water vapor. In the dry season, the waterfall will recede, revealing a shortcut into a small cave under the waterfall cliff. One urban legend reports that Haew Su Wat was named after a thief named Suwat who, in order escape government authority, jumped into the basin. However, there's no verifiable proof of this actually happening so the origin of the name is currently unknown.
Қонақтар
Ұлттық парктер департаментінің (DNP) мәліметінше, паркті басқаратын ведомство, Хао Яиге келушілер саны 2008 жылы 671 569 адамды құраса, 2016 қаржы жылында 1,2 миллионнан асты. 2015 жылдың қазан айынан 2016 жылдың қыркүйегіне дейін паркке 471 514 көлік кірді. Тығынның салдарынан паркке жеке көліктердің кіруіне шектеу қою туралы талаптар туды. Парктің ең қарбалас кезеңдерінің бірі – 2016 жылғы 30 желтоқсан мен 3 қаңтар аралығындағы Жаңа жыл аптасы, онда паркке 156 574 келуші келді. Олар 23 тоннадан астам қоқыс қалдырды. Паркте қоқыс мәселесі өте өткір болғандықтан, 2020 жылы парк қоқысты паркте қалдырған келушілердің үйлеріне жіберіп бастады.
According to the Department of National Parks (DNP), which manages the park, visitors to Khao Yai have risen from 671,569 in 2008 to more than 1.2 million in FY2016. From October 2015 to September 2016, 471,514 vehicles entered the park. The congestion has led to demands to close the park to private vehicles. During one of its busiest periods, New Year's week from 30 December – 3 January 2016, the park received 156,574 visitors. They left in excess of 23 tonnes of waste behind. As litter was a serious problem at the park, in 2020 the park started mailing litter to the homes of visitors who left it there.
Климат
Хао Яй ұлттық паркінде үш негізгі маусым бар, жылдық орташа температурасы 23 °C, бірақ бұл температура маусымға қарай күрт өзгереді. Жаңбырлы маусым (мамыр – қазан): Көп күндері жауын-шашын мөлшері жоғары болады. Ауа ылғалды, күндізгі орташа температура 27 °C, ал түнде 13 °C-қа дейін төмендейді. Өзендердің су деңгейі ең жоғары шағына жетеді. Салқын маусым (қараша – ақпан): Аспан ашық, күн шуақты және салқын. Күндізгі орташа температура 22 °C, түнде 10 °C. Жайау серуендеуге қолайлы уақыт. Ыстық маусым (наурыз – сәуір): Ауа ылғалды, күндізгі температура 20–30 °C, түнде 17 °C.
Khao Yai National Park has three main seasons, with an annual mean temperature of 23 °C, though this varies greatly with the seasons. Rainy season (May–October): Most days have high rates of precipitation. The atmosphere is humid with average temperatures of 27 °C during the day dropping to 13 °C at night. Streams at peak flow. Cool season (November–February): Clear skies, sunny and cool. Average temperatures of 22 °C during the day and 10 °C at night. Good time for hiking. Hot season (March–April): Humid with daytime temperatures of 20–30 °C and 17 °C at night.
Геология
Дэнгрек тауларына жақын шығыс жағында әктас кездеседі. Парктің оңтүстігінде және солтүстігінде құмтас шөгінділері бар. Тақтатас және кентас та бар. Оңтүстікте гранит пен конгломераттан тұратын тік еңістерге тап болады.
Limestone is present towards the eastern end close to the Dângrêk Mountains. Sandstone outcrops exist in the south and north of the park. Shales and schist are also present. In the south, steep slopes made of granite and conglomerates are seen.
Су бұру
Паркте төрт су ағызу аймағы бар, олар төрт өзен жүйесі үшін өте маңызды. Лам Тахон өзені Хао Яйдің орталық бөлігінен басталып, солтүстік-шығысқа қарай Меконг өзеніне құяды. Сай-Яй өзені жүйесі шығыс алабынан ағып, оңтүстікке қарай су тасқынына бейім жазықтарға бұрылып, содан кейін Таиланд шығанағына жетіп ағады. Нахон-Найок өзені жүйесі оңтүстік-батыс суайдынынан Нахон-Найок облысына оңтүстікке қарай ағып құяды. Сарабури облысының су ағызу жүйесі Хао Яйдің ең батысынан батысқа қарай ағып жатыр.
There are four drainage areas in the park which are vital catchments for four river systems. The Lam Takhong River drains from the central Khao Yai area and runs in a northeasterly direction to the Mekong. The Sai Yai River system drains from the eastern basin, turning sharply into the southern floodplains and on to the Gulf of Thailand. The Nakhon Nayok River system drains from the southwest watershed into Nakhon Nayok Province to the south. The Saraburi Province drainage system drains westward from the far west of Khao Yai.
Фауна
Хао Яйда әртүрлі жануарлар мекендейді. Бұл Тайландтағы жабайы пілдер әлі де тіршілік ететін сирек орындардың бірі. Оларды жиі көруге болады және олар туристер үшін басты тартымдылықтардың бірі. Басқа ірі жануарлардың ішінде гиббондар, шошқақұйрықты макактар, мунджактар және самбар бұғылары бар. Сондай-ақ, саңырауқұлақ, кірпіқұйрық және цивет сияқты ірі жануарлар да кездеседі. Күн аюы, Азия қара аюы, гуар, сусар, доль және шақал сияқты түрлерді кейде көруге болады. 2017 жылдың басында Ұлттық парктер департаменті, Freeland қоры және Panthera корпорациясының бірлескен күш-жігерімен 2016 жылдың маусымы мен 2017 жылдың ақпанында Донг-Файя-Ен-Хао-Яй әлемдік мұра аймағында бақылау камераларымен 18 жолбарыс – бес еркек, жеті ұрғашы және алты бала – түсірілгені хабарланды. Хао Яй ұлттық паркінде жолбарыстарды соңғы рет 2002 жылы бақылау камераларымен тіркеген.
Khao Yai is home to a variety of animals. It is one of the few places in Thailand where wild elephants still survive. They are regularly seen and are a major tourist attraction. Other larger animals include gibbons, pig tailed macaques, muntjacs and sambar deer. Other large animals include barking deer, porcupine, and civet. Other species that can occasionally be seen include sun bear, Asian black bear, gaur, otter, dhole and jackal. In early 2017 it was announced that 18 tigers, including five males, seven female and six cubs, were filmed by surveillance cameras in the Dong Phaya Yen Khao Yai world heritage site in June 2016 and February 2017 in a joint effort of the Department of National Parks, the Freeland Foundation, and the Panthera Corporation. The last time that tigers were seen by surveillance cameras in Khao Yai National Park was in 2002.
Құрмет
2017 жылдың 18 қыркүйегінде Google Хао Яй ұлттық саябағының 55 жылдығын Google Doodle арқылы тойлады.
On 18 September 2017, Google celebrated the 55th anniversary of Khao Yai National Park with a Google Doodle.