Итальяндық саяхатшы Витторио Боттего және Африка саяхаттары

Кіріспе

Витторио Боттего (; Парма, 29 шілде 1860 – Дага Роба, 17 наурыз 1897) – итальяндық әскери офицер және Африка мүйізіндегі Джубаландты алғаш зерттеген еуропалықтардың бірі (қазіргі Эфиопияның Батыс Веллега аймағындағы Гидами бөлігі), ол екі экспедиция ұйымдастырды. Ол Италия армиясында артиллерия капитаны болған.

Экспедициялар

Алғашқы экспедициясында Ботего Италия биологы Джакомо Дорианың есімімен аталатын Ганале-Дорианың салаларының арналарын іздеуге ден қойды. Капитан Маттео Гриксонимен бірге Ботего 1892 жылдың 30 қыркүйегінде Бардерадан жүз жиырма төрт адаммен аттанды. Олар 7 қарашада Имидегі Шебели өзеніне жетті. Сегіз күннен кейін олар өзеннен өтіп, Ботегоға қарсы болған Арси Оромо тайпасының жеріне кірді. Аркебладан өтіп, 11 желтоқсанда Ганале Гурачаға ("Қара Ганале") жетті, және оның жағалауымен бойымен 20 күн бойы адамын жоғары қарай жетеледі. Бұл өзеннің басты арнасы емес екенін түсінген Ботего, 1893 жылдың 16 қаңтарында Ганале Дориаға, яғни Ганаленің басты саласына жеткенге дейін батыс-оңтүстік-батыс бағытта өзенді тастап кетті. Қызуға шалдыққан Ботегоны Гриксони 15 ақпанда 30 адаммен жағалауға қарай аттанды. Гриксони кеткеннен кейін төрт күн өткен соң, Ботего Факс тауына дейін ішке қарай жылжыды, бірақ эфиопиялық шабуылшыларға кездесуден қашып, Гриксони оны тастап кеткен лагерьге қайтып келді. Содан кейін Ботего Давадан бөліп тұрған аймақты кесіп өтіп, өзенге дейін көтерілді, бірақ азық-түлік жетіспеушілігі салдарынан кері қайтуға мәжбүр болды. Оның тобы алты күндік шаршаңқы сапардан кейін Ганале Дориаға қайта жетті, осы сапарда он бір адам аштықтан көз жұмды. Тағы екеуі лагерде шаршап қайтыс болды, ал екеуі бегемоттерді аулау кезінде суға батып кетті. Екінші экспедициясында (1895–1897) Ботего сол кезде беймәлім болған Юба, Рудольф көлі және Собат аймақтарына баруға бел буды. Ол Омо өзенінің төменгі ағысын Түркана көлімен қосылған жеріне дейін іздеген алғашқы еуропалық саяхатшы болды. Ол алғаш рет Абая көлін тауып, Италия королі I Гумберттің әйелі, Савойя королевасы Маргаританың құрметіне оны Маргарита көлі деп атады. Содан кейін ол Эфиопия арқылы қайтуға тырысты, бірақ ел Италиямен соғыста екенін, тіпті Эфиопия Адвада жақында жеңіске жеткенін білмеді. Ол Дага Робаның жанындағы Ахмар тауларында Оромо тайпасының шабуылынан қаза тапты. Оның денесі табылған жоқ, ал оның қазасы туралы әңгіме бірнеше жылдан кейін оның серіктері Ваннутелли мен Цитерни айтты, олар аман қалды, бірақ Эфиопия императоры Менелик II оларды екі жылға түрмеге қамады.

In his first expedition Bottego concentrated on tracing the channels of the tributaries of the Ganale Doria, that he named after the Italian biologist Giacomo Doria. With Captain Matteo Grixoni, Bottego left Bardera on 30 September 1892, with one hundred and twenty four men. They reached the Shebeli River at Imi on 7 November. After eight days they crossed the river, entering the country of the Arsi Oromo, who proved hostile to Bottego. He passed through Arkebla and reached the Ganale Guracha ("Black Ganale") on 11 December, along whose banks he led his men upstream for 20 days. Concluding that this was not the main stream of the river, Bottego left the river in a west south western direction until he reached the Ganale Doria, or the main fork of the Ganale, on 16 January 1893. Sick with fever, here Bottego was left by Grixoni who marched for the coast on 15 February with 30 men. Four days after Grixoni left, Bottego pushed inland as far as Mount Fakes, but unwilling to encounter raiding parties of the Ethiopians, he returned to the camp where Grixoni had left him. Bottego then crossed the tract separating him from the Dawa, and ascended that river until lack of provisions compelled him to retrace his steps. His party reached the Ganale Doria once more after six forced marches, in the course of which eleven men died of hunger. Two more died in camp from exhaustion, and two were drowned while hunting hippopotamuses. In his second expedition (1895–1897), Bottego ventured into the then unknown region of the upper Juba, Lake Rudolf and the Sobat. He was the first European explorer to follow the course of the lower Omo River to its confluence with Lake Turkana. He reached and first found Lake Abaya, which he renamed Lake Margherita after Queen Margherita of Savoy wife of King Humbert I of Italy. He then tried to return through Ethiopia, unaware that the country was at war with Italy, let alone that there had been a recent Ethiopian victory at Adwa. He was killed in the Ahmar Mountains near Daga Roba when he was attacked by an Oromo tribe. His body was never recovered, and the account of his demise was told years later by two of his companions, Vannutelli and Citerni, who survived but were kept in prison for two years by Menelik II, emperor of Ethiopia.

Bottego есімімен аталған түрлер

Боттегоның есімі екі түрлі кесіртке және бір тасбақаның бір түрінің ғылыми атауларында сақталып қалған: Agama bottegi, Chalcides bottegi және Pelusios sinuatus bottegi. Боттего екі балық түрінің ғылыми атауларында да еске алынған: Neobola bottegoi және Labeo bottegi.

Таңдалған жазбалар

Африканың тереңдігіне саяхаттар (1895). Жұба өңірін зерттеу (1895).