Швейцар саяхатшысы және жазушысы Йоханн Людвиг Буркхардттың өмірі мен саяхаттары

Кіріспе

Швейцариялық саяхатшы және жазушы Иоганн Людвиг (Джон Льюис, Жан Луис) Буркхардт (24 қараша 1784 – 15 қазан 1817) – швейцариялық саяхатшы, географ және шығыстанушы. Арабияға саяхат еткен кезде Бёркхардт шейх Ибрагим ибн Абдалла деген атпен өмір сүрді. Ол хаттарын француз тілінде Луи деген қолтаңбамен жазды. Ол әлемдегі ең танымал жартастан қашалған сәулет ескерткіштерінің – Иорданиядағы ежелгі Набатей қаласы Петраның қираған орындарын және Египеттегі Абу Симбел ғибадатханаларын қайта ашқандығымен әйгілі.

Жастық шағы мен алғашқы саяхаттары

Бёркхардт 1784 жылғы 24 қарашада Швейцарияның Лозанна қаласында, Базельдегі жібек саудагерлерінің бай отбасы – Бёркхардттар отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, Гедеон Бёркхардтың ұлы Рудольф, өрнекті жібек ленталар жасаған бай кәсіпкер еді; анасы Сара Рохнер, Базель қаласының мэрінің қызымен қысқа некеден кейін ажырасқан соң Рудольфтың екінші әйелі болды. Лейпциг және Геттинген университеттерінде оқығаннан кейін, 1806 жылдың жазында мемлекеттік қызметке орналасу мақсатымен Англияға сапар шекті. Сәттілік болмағандықтан, ол Нигер өзенінің бағытын анықтау мақсатымен Африка қауымдастығында жұмысқа тұрды. Экспедиция Қайырыдан Тимбуктуға дейін құрлықпен саяхаттауды көздеді. Сапарға дайындалу үшін Кембридж университетінде араб тілін, ғылым мен медицинаны оқыды. Сирияға келгеннен кейін, шынайы еуропалық екенін жасыру үшін шейх Ибрагим ибн Абдалла деген атпен таныстырды. Сирияда жүргенде ол жергілікті тілдерді және археологиялық ескерткіштерді зерттеді, алғашқы болып хетт және лувий иероглифтерін ашты. Сирияда болған кезінде, өзінің қауіпсіздігіне кепілдік беру үшін ақы төлеген адамдары бірнеше рет мүлкін тонады. 2 жылдан астам уақыт бойы Алеппода мұсылман ретінде өмір сүргеннен кейін, ол қауіпсіз саяхаттауға және кім екеніне сұрақтар тудырмауға болатынына сенімді болды. Өз маскировкасын сынау үшін Сирия, Ливан, Палестина және Трансиордания аймақтарында 3 сапар жасады, кедей араб болып, жерде ұйықтап, түйешілермен бірге тамақтанды. Ол қираған орындарда ұзақ тұра алмады немесе егжей-тегжейлі жазбалар жасай алмады, себебі оның қазына іздеуші бейдін деп танылуынан қорқыды. Ескерткіштердің атын анықтамағандықтан, олардың Сирияға сапарында естіген Петраның қираған орындары екенін болжады. Қызыл теңізден өтіп, 1814 жылғы 18 шілдеде Джеддаға келгеннен кейін, ол саяхаттарында алғаш рет дизентериямен ауырады. Мұнда ол мұсылман екенін дәлелдеп, Меккеге сапар жасауға рұқсат алды. Ол бірнеше ай Меккеде хаж рәсімдерін орындады, бұл еуропалықтар үшін естімеген нәрсе еді. Ол қаладағы жағдайды, жергілікті тұрғындардың мінез-құлқы мен мәдениетін егжей-тегжейлі сипаттады. Оның күнделіктері африкалық саяхатшы Ричард Бертон үшін құнды ақпарат көзі болды, ол да кейін ондаған жылдардан соң Меккеге сапар шекті. Кейін Мединаға сапар шегіп, тағы да дизентериямен ауырып, үш ай бойы емделді. Арабиядан шығып, Синай түбегіне шаршап келді, құрлықпен Қайырға сапар шекті, 1815 жылғы 24 маусымда жетті. Бёркхардт өмірінің соңғы екі жылын күнделіктерін өңдеумен және қарапайым өмір сүріп, Сахара арқылы Тимбукту мен Нигер өзеніне баратын керуенді күтіп, дайындаумен өткізді. Ол Александрияға және Синай тауына сапар шекті, онда Киелі Екатерина монастырына барды, содан кейін Қайырға оралды.

Burckhardt was born on 24 November 1784 in Lausanne, Switzerland to a wealthy Basel family of silk merchants, the Burckhardt family. His father was named Rudolf, son of Gedeon Burckhardt, an affluent silk ribbon manufacturer; his mother, Sara Rohner, was Rudolf's second wife following a brief marriage to the daughter of the mayor of Basel which ended in divorce. After studying at the universities of Leipzig and Göttingen, he travelled to England in the summer of 1806 with goal of obtaining employment in the civil service. Unsuccessful, he took employment with the African Association with the objective of resolving some of the problems of the course of the Niger River. The expedition called for an overland journey from Cairo to Timbuktu. To prepare for the journey, he attended Cambridge University and studied Arabic, science and medicine. Once in Syria, he adopted the alias Sheikh Ibrahim Ibn Abdallah to hide his true European identity. While in Syria, he investigated local languages and archaeological sites and became the first discoverer of Hittite or Luwian hieroglyphs. He suffered setbacks during his time in Syria having been robbed of his belongings more than once by people he had paid to guarantee his protection. After more than 2 years living and studying as a Muslim in Aleppo, he felt he could travel safely and not be questioned on his identity. To test his disguise, he made 3 journeys in the area of Syria, Lebanon, Palestine and Transjordan travelling as a poor Arab, sleeping on the ground and eating with camel drivers. He could not remain long at the ruins or take detailed notes due to his fears of being unmasked as a treasure seeking infidel. Seeing no evidence of the name of the ruins, he could only speculate that they were in fact the ruins of Petra which he had been informed about on his journey to Syria. After crossing the Red Sea, he entered Jeddah on 18 July 1814 and became sick with dysentery for the first time in his travels. Here he proved his credentials as a Muslim and was permitted to travel to Mecca. He spent several months in Mecca performing the various rituals associated with the Hajj which was unheard of for a European. He wrote of his detailed observations of the city and the deportment and culture of the local inhabitants. His journals were a valuable source of information for the African explorer Richard Burton who also later travelled to Mecca a few decades later. He later made a side trip to Medina where he again became sick with dysentery and spent three months recovering. Departing Arabia, he arrived in a state of great exhaustion in the Sinai peninsula and travelled overland to Cairo, arriving on 24 June 1815. Burckhardt spent the remaining two years of his life editing his journals and living modestly in Cairo while waiting and preparing for the caravan that would take him west across the Sahara to Timbuktu and the Niger river. He made a trip to Alexandria and another to Mount Sinai where he visited Saint Catherine's Monastery before returning to Cairo.