Кіріспе

Неміс австралиялық ботаник (1825–1896)

Барон Сэр Фердинанд Якоб Генрих фон Мюллер (Мюллер; 30 маусым 1825 – 10 қазан 1896) – неміс австралиялық дәрігер, географ және, ең бастысы, ботаник. 1853 жылы губернатор Чарльз Ла Тробе оны Австралияның Виктория колониясының мемлекеттік ботанигі, ал кейіннен Мельбурндағы Корольдік ботаникалық бақтың директоры етіп тағайындады. Ол сонымен қатар Викторияның Ұлттық гербарийін құрды. Ол көптеген австралиялық өсімдіктерге есім берді.

1855-1856 жылдар

Мюллер сол кезде Аугуст Грегори басқарған Солтүстік Австралияны зерттеу экспедициясына (1855–1856) ботаник ретінде шақырылды және бастапқы тартыншалықтарына қарамастан, оған қосылуға шешім қабылдады. Ол Виктория өзенін және Солтүстік Австралияның басқа аймақтарын зерттеді, 1856 жылы Терминация көліне жеткен төрт адамның бірі болды және Грегоридің экспедициясымен құрлық арқылы Moreton Bay-ге (Мортон шығанағына) дейін бірге жол жүрді. Мюллер Австралияда ғылымға жаңа 800-ге жуық түрді тапты, мысалы, Macadamia ternifolia (оның досы және әріптесі Джон Макадамның құрметіне аталған). Ол осы жылы сирек кездесетін немесе бұрын сипатталмаған австралиялық өсімдіктердің анықтамаларын жариялады.

1854-1872 жылдар

1854 жылдан 1872 жылға дейін Мюллер Виктория ғылымды дамыту институтының мүшесі болды, кейін ол Виктория философиялық институтына айналды. Ол 1859 жылы Философиялық институттың президенті болды, сол жылы институт корольдік жарғы алып, Виктория Корольдік қоғамы болып құрылды. Мюллер 1860 жылы Берк пен Уиллс экспедициясын ұйымдастырған қоғамның "Зерттеу комитетінің" белсенді мүшесі болды. Мюллер Австралияны зерттеуді қолдады, және зерттеу комитетінің зерттеу тәжірибесі бар жалғыз екі мүшесінің бірі ретінде, ол осы тақырыпта қоғам алдында бірнеше дәріс оқыды. Ол Берктің жетекші етіп таңдалуына қарсы болды, бірақ комитеттегі топтардың салдарынан, зерттеу тобының құрылуына, жабдықталуына немесе құрамына көп әсер ете алмады.

1857-1873 жылдар

1857-1873 жылдары ол Мельбурн Корольдік ботаникалық бағының директоры болды. Ол Викторияға көптеген өсімдіктерді енгізіп қана қоймай, сонымен қатар эвкалипт глобулустың (Eucalyptus globulus) тамаша қасиеттерін бүкіл әлемге таныстырды және оны Еуропаның оңтүстігіне, Солтүстік және Оңтүстік Африкаға, Калифорнияға және Оңтүстік Американың тропикалық белдеулерге енгізуге жетістікке жетті.

1873 жыл

1873 жылға қарай, ықпалды мельбурндықтар Мюллердің Корольдік ботаникалық бақтарға қатысты ғылыми және білім беруге бағытталған тәсілдерін сынады. Бақтарды эстетикалық тұрғыдан дамыту қажеттігі туды. Мюллер 1873 жылдың 31 мамырында Ботаникалық бақтың директоры лауазымынан босатылды. Ол қолда бар шектеулі ресурстармен бақтарды дамытуға көп еңбек сіңірді. Оның жалақысы төленді және ол үкімет ботанигі қызметін жалғастырды, бірақ лауазымын жоғалтқанына ренжігендігін ешқашан ұмытпады. 1873 жылдың сәуір айында Мюллер *Guilfoylia* туысын құрып, Уильям Гилфойлды "ұлы құштарлық танытқан ерекше коллекционер" деп сипаттап, оның коллекциялау қабілетіне үлкен үміт артып отырды. Бірақ 1873 жылдың шілдесінде Гилфойл Ботаникалық бақтың директоры болып тағайындалғаннан кейін Мюллердің пікірі өзгерді. Ол Гилфойлды "ғылыми білімі жоқ бағбандардың бірі" деп айыптап, оның жұмысқа орналасуының себебі министрдің әйелімен туыстығы екенін мәлімдеді. Кейін Мюллер 1882 жылғы ботаникалық тізімінде *Guilfoylia* туысын *Cadellia* туысының құрамына енгізіп жойды (қазір *Guilfoylia* туысы қайтадан мойындалды). Гилфойл бақтарды эстетикалық және көз тартатын стильде көркейтіп, көптеген мельбурндықтардың ризашылығын тудырды.

Тану

1857 жылы Мюллер Росток университетінің медицина докторы дәрежесін алды. 1883 жылы ол Жаңа Оңтүстік Уэльстің Корольдік қоғамынан Кларк медалімен марапатталды. Мюллер Германия, Франция, Испания, Дания және Португалия сияқты көптеген шетел мемлекеттерінен наградалар алды. Ол 1861 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып тағайындалды және 1879 жылы Киелі Михаил және Киелі Георгий орденінің кавалер-командоры атанды. Оның "наградалары, лауазымдары, ұйымдық байланыстары және басқа да құрметтері" тізімі жасалды. Оның көптеген наградалары корольдік мұражайларға зоологиялық үлгілер ұсынғаны үшін берілді. Ол Амадей көлі мен Ката-Тютаға сапар шеккен зерттеуші Эрнест Джайлстың меценаты болды. Джайлз бастапқыда осы жерлерге Мюллер көлі және Фердинанд тауы деп атағысы келді, бірақ Мюллер Джайлсты Испания королі Амадейдің құрметіне Амадей көлі, ал Вюртемберг королевасы Ольганың құрметіне Ольга тауы деп атауға инабат етті; екі патша да оған құрмет көрсеткен еді. 1871 жылы Вюртемберг королі Карл оған "табиғи ғылымдар саласындағы еңбегі үшін, әсіресе біздің Корольдығымыздың табиғи тарих коллекциялары мен институттары үшін" мұрагерлік барондық титулын берді. Содан кейін ол барон сэр Фердинанд фон Мюллер деп танылды.

Жарияланымдар

Ол «Fragmenta phytographiae Australiae» (1862–1881) 11 томдық, «Plants of Victoria» (1860–1865) екі томдық және эвкалипт, Myoporaceae, Acacia және Salsolaceae туралы басқа да көптеген суреттермен толық кітаптар жариялады. Сондай-ақ, ол Джордж Бентамның «Австралия флорасы» еңбегін дайындауға қатысты. Австралияның басқа өңірлерінен ботаниктер жіберген көптеген жаңа өсімдік түрлерін сипаттады, әсіресе Солтүстік территориядан келген Морис Уильям Холцтен жіберілгендерін, сондай-ақ қоныс аударушыларды оған өсімдіктер жіберуге ынталандырды. Оның коллекциясына әйелдер де маңызды үлес қосты. Екі жүз жиырма бес әйел мен қыз, олардың ең кішісі алты жаста болған, өсімдік үлгілерін жинап, Мюллерге каталогтау үшін жіберді. Олардың арасында Луиза Аткинсон, Сара Брукс және Флора Мэри Кэмпбелл болды. Ол Австралияны зерттеуді, әсіресе континентті алғашқы болып кесіп өткен Бёрк пен Уиллс экспедициясын және отандасы Людвиг Лейххардтың (1813–1848) тағдырына байланысты құпияны ашуға жасалған әртүрлі әрекеттерді ілгерілетуде жетекші рөл атқарды.

Өлім

Мюллер Мельбурнда қайтыс болды және Сент-Килда зиратында жерленді. Одан кейін Миллисент қаласынан келген Клара Велл әпкесі қалды. Оның тағы бір әпкесі, Пеноланың жанындағы Берта Доути одан бұрын қайтыс болды. Ол үйленбеген.

Мұра

Мюллер медалі 1904 жылдан бері Австралия және Жаңа Зеландия ғылымды дамыту қауымдастығы тарапынан "антропологиялық, ботаникалық, геологиялық немесе зоологиялық ғылымға маңызды үлес қосқан, әсіресе Австралияға қатысты ерекше зерттеулер жүргізген ғалымға" табыс етіледі. Виктория темір жолының S класындағы дизельді-электрлік локомотиві S311 Мюллердің құрметіне аталған.

Мюллер есімімен аталған жерлер

Мюллер есімімен бірнеше географиялық нысандар аталды: Мюллер жоталары (Батыс Австралия), Мюллер жотасы (Квинсленд), Мюллер тауы (Батыс Австралия, Солтүстік территория, Тасмания және Виктория штаттарында) және фон Мюллер тауы (Батыс Австралия), Мюллер шыңы (Жаңа Оңтүстік Уэльс), Мюллер өзені (Жаңа Зеландия), Мюллер арнасы (Оңтүстік Австралия) және Мюллер арнасы (Солтүстік территория), сондай-ақ фон Мюллер арнасы (Виктория), Мюллер көлі (Квинсленд) және Жаңа Зеландиядағы Мюллер мұздығының жанындағы Мюллер үйі. Мюллер паркі, Субиако (Батыс Австралия) да оның құрметіне аталған.

Мюллер бойынша жасалған суреттер

Махаббат, өлім, музыка және өсімдіктер – Мулердің өмірінен алынған көріністер негізінде жазылған музыкалық театр туындысы, авторы Брайан Липсон (жазушы), композиторы Мэтью Хиндсон. 2003 жылдың 18-30 қараша аралығында Виктория Ұлттық гербариясындағы Мулер залында екі апталық қойылым өтті. Виктория Ұлттық гербариясының алдында Марк Кларк жасаған Мулердің бюсті орналасқан.

Мюллер есімімен аталған өсімдіктер

Мюллердің құрметіне аталған түрлер әдетте "-и" немесе "-ана" жалғауларымен аяқталады. Мысалдарға Мюллер (Loranthaceae) туысы, Callitris muelleri, Persoonia muelleri, Verticordia muelleriana, Allocasuarina muelleriana, Eucalyptus muelleriana және Terminalia ferdinandiana кіреді.

Мюллер есімімен аталған жануарлар

Оның құрметіне австралиялық кесіртке түрі, Lerista muelleri, және бірнеше балық және жұмырқалы жануарлар аталған.

Мюллер есімімен аталған журналдар

Викторияның Ұлттық гербариумының ішкі журналы, «Мюллерия», Мюллерге арналған.