Сириус: Адамнан озған иттің толғанысы

Кіріспе

1944 жылы Олаф Степлдонның романы. «Сириус» – британдық философ және жазушы Олаф Степлдонның 1944 жылы жазылған ғылыми фантастикалық романы. Романның басты кейіпкері – адам сияқты ой-сезімі бар Сириус есімді ит. Кітаптың мазмұнында өмірлік мәселелерге қатысты терең ойлар кездеседі, автор Сириус психологиясының әртүрлі жақтарын зерттейді. Романда Сириус және оның өмірі, ерекше қасиеттері, идеялары мен адамдармен арақатынасы арқылы көптеген адамзаттық мәселелер талқыланады. Кейіпкерлер Сириустың циркке айналып, көрер көзге ғажайып итке айналуына жол бермей, оның мінезін адам баласын тәрбиелегендей дамытуға тырысады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Сириусты Солтүстік Уэльстегі Траусфайндр маңында ғалым Томас Трелоун тәрбиелейді. Томас иттердің танымдық қабілетін жылдам дамыту үшін стероидтар мен басқа да химиялық заттарды қолдану бағдарламасын бастайды, нәтижесінде супер қойшы иттер пайда болады. Алайда, Сириус иттерге тән ақыл-ойымен, адам сияқты сөйлей алады, бірақ адамдар оның иттік айтылуын түсінуге біраз уақыт керек болады. Ол өзінің жаратушысының қызы Плэксимен бір уақытта дүниеге келеді, екеуі аға-іні, апа-сіңлі ретінде бірге өседі. Балалық шақта Сириус пен Плэкси бір-біріне тығыз байланысады. Олардың физикалық және интеллектуалдық өсуі бәсекелестікке ұласады, Сириус өзінің қол жеткізген әпкесіне теңесуге тырысады. Бірақ өскен сайын олардың қарым-қатынасы шиеленісе бастайды, себебі Сириус иттерге тән дыбысқа сезімталдық дамытады, бұл бірегей музыкалық қабілетке ие болуына себеп болады, ал Плэксиде күшті визуалды эстетика қалыптасады. Олардың әртүрлі сезімдік тәжірибелері бір-бірінің әлемді қабылдауына қызығушылықты азайтады. Көп ұзамай Плэкси бастауыш мектепке бара бастайды, бірақ Сириусқа барарға рұқсат берілмейді. Оның оқуға деген өтініштеріне қарамастан, Плэкси мектептегі және әлеуметтік өміріндегі тәжірибелерін ортақтасуға тартынады. Олардың өмірлері біртіндеп алшақтап кетеді. Плэкси интернатқа барған кезде Томас Сириусты Мистер Пью фермасына апаруды жоспарлайды, онда ол қалаға қайтар алдында «қойшы ит шәкірті» ретінде жұмыс істейді, бұл тәжірибе оның мінез-құлқына пайдалы болады деп сенді. Алайда Томас Сириустың адамдық ақыл-ойының көп бөлігін құпия ұстауын қалайды, Пью оны тек «супер қойшы ит» деп күдіктенеді. Бірнеше уақыттан кейін Сириус қатты жалғыздыққа ұшырап, отбасын, әсіресе Плэксиді сағына бастайды. Ол оған хат жазуды аңсайды, апталар бойы қиындықтар мен сәтсіздіктерге ұшырағаннан кейін, бірақ біртіндеп жетістіктерін арттыра отырып, ол адам қолынан көмексіз хат жазып жібереді. Бір жыл бойы тыныш қойшы ит болғаннан кейін, Томас пен Плэксимен демалыс өткізгеннен кейін, Сириус Томасқа басынан өткен психологиялық жарақаттарын айтады, оны таң қалдырады. Томас өзінің бағдарламасының сезімсіздігін түсініп, Сириусты университетке апаруға шешім қабылдайды, ол таңғалады. Сириус өзінің жаратушысының ең сенімді әріптестерімен және ғалымдарымен танысады. Олар оның ақыл-ойы мен денесін зерттей бастайды. Айлар өте келе, оның жаңа зертханалық жануар ретінде өмір сүруі оның физикалық және психикалық денсаулығына кері әсер етеді, ол артық салмаққа ие болып, алаңдап жүреді. Оның күйі нашарлап бара жатқанын түсінгеннен кейін ол қазір университет студенті болған Плэксимен кездесуді ұйымдастырады. Алайда Плэкси оның сезімдерін басаңдата алмайды. Оның суықтығын және онымен ыңғайсыздығын сезінгеннен кейін, Сириус өзін жаман сезінеді. Олар түнгі сапарға шыққанда, ашулы және көңілсіз Сириус қалада серуендейді. Оның санасы өзінің жалғыздығы туралы ойларға толы, адамзаттың қатыгездігі мен екіжүзділігін, ғаламның барлық тірі жаратылыстарға деген қаталдығын талдайды. Ол қатты күйзеліп, жалғыздыққа ұшырап, көңілі қалады. Ол өзінің «рухын» білдіруге арналған жол іздейді. Ол өзінің дамыған иіс сезу қабілетімен байланысты, мінсіз аңшылық туралы мистикалық идеяны дамытады. Ол іздеп жүрген иіс, ол аңдып жүрген олжа – Құдай. Сириус рухани аян алып, әлемді жаңаша көре бастайды. Ол бірден адам дініне қызығады, ол ғылымның қатаң шекарасынан тыс іздеген жауаптарын табады. Оның асырап алған анасы Елизавета Сириусты діни қызметкерге, пастор Джеффри Адамсқа апаруға келіседі, ол кедейліктегі Ист-Энд қаласында қызмет етеді. Бірнеше уақыттан кейін Сириус Джеффримен рухани шындық пен сүйіспеншіліктің мәнін табуға үміттеніп, әңгімелеседі, бірақ адам діні өзінің ілімі мен мифологиясында жоғалып кеткенін білгенде көңілі қалды. Бақытымызға орай, ол өзінің рухын, сезімдерін және өмірлік тәжірибесін білдіруге мүмкіндік алады. Көптен бері өзін-өзі білдіруге көндіргеннен кейін, Джеффри Сириустың шіркеуінде, таңғалысқа толы тыңшылар алдында ән айтуына рұқсат береді. Сириус үйге оралғанда, ол көбінесе күрделі қойшы ит ретінде жұмыс істейді. Бірақ соғыстың қиратуы, өлім-жұлым және адамзаттың ақымақтығын көргеннен кейін, оның бірегей табиғаты, оны оқшаулайтын жағдай, рухани күйзеліске ұшыратады және ол өзінің «қасқырлық көңіл-күйіне» көбірек беріле бастайды, ол ақылға қонымсыз және кісі өлтіруге ұқсайды. Әңгіменің соңғы бөлігі оның адамдарға және өзіне деген жеккөрушілігімен, зорлық-зомбылық әрекеттерімен байланысты. Сондай-ақ, ол Сириустың дамыған табиғатының жынның ісі екендігі туралы ауылдық қауымдастықтың қауесеттері мен Плэксинің Сириуспен жыныстық қарым-қатынаста болуы мүмкін екендігі туралы дабыл туралы айтылады, бұл туралы романның баяндаушысы, Плэксидің адам сүйіккесі, олардың махаббатының физикалық сипаты бар екенін тікелей айтпайды. Плэкси мен Сириус бүкіл әңгіме бойында саяси және жеке мәселелермен күреседі, сонымен қатар ерекше байланысқа ие болады, бұл мистикалық немесе метафизикалық қарым-қатынасқа алып келеді, бұл қалыпты махаббат пен түсініктен асып түседі, Плэкси оны «Plaxy Sirius» деп атайды. Соңында Плэкси Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскерге шақырылады. Адамдар Сириустың қудалауын жалғастырады, ол терең уайымға түседі. Соғысқа байланысты қорқыныштары мен наразылықтарын оңай нысанаға алған, дінге берілген халық Сириусты күшейе түсетін зорлық-зомбылықпен қудалайды, бұл Сириустың зорлық-зомбылыққа жауап беруіне әкеледі. «Тиран түр» деп атап кеткен адамдарға деген көңілсіздігі оны гуманистік ізденістерінен бас тартып, жабайы өмірге жетеледі, ол фермалардағы көптеген жануарларды өлтіреді. Бір фермер мен оның қойшы иті оны аулауға шығады, бірақ Сириус өзін қорғау үшін фермерді өлтіреді. Қаланың қорқынышы мен ашуы күшейеді, оны жоюға бекінеді. Плэкси аяусыз іздеуден кейін, қала тұрғындарынан жасырынып, қорқып, жабайы Сириусты табады. Плэкси Сириустың адамдық санасын қайта оятуға және оны жұбатуға тырысады. Бірақ Сириус өзін кінәлі сезінеді, өзіне орын жоқ екенін түсінеді, өйткені оның адамдық қажеттіліктері мен жабайы қасқырлық жаратылысы оның мінезін түбегейлі түрде үйлесімсіз және жарылған етеді. Шотландияға қашуды жоспарлағанда, Сириус қауымдастықпен ауланып, соңында атып тасталады. Ол Плэксиге деген махаббатын білдіре отырып, өледі, олардың бірге өткен өмірі мен уақыты барлық қиындықтарға қарамастан құнды болғанын айтады.

Sirius is raised by scientist Thomas Trelone in North Wales, near Trawsfynydd. Thomas embarks on a program of using steroids and other chemicals to rapidly develop cognitive power of dogs, resulting in super sheep dogs. Sirius, however, proves to possess a dog intelligence comparable to a normal human being, as he is able to communicate with English words, although it takes some time for the humans to understand his canine pronunciation. He is born at the same time as his creator's human daughter, Plaxy, and the two of them are raised together as brother and sister. During childhood, Sirius and Plaxy develop an intense bond for each other. Their physical and intellectual growth become a sort of competition, with Sirius striving to equal his handed sister. But as they grew, their relationship comes under strain, as Sirius develops a dog like sensitivity to sound leading to a unique musicality, while Plaxy had a strong visual aesthetic. Their different sensory experiences afforded less interest in each other's experience of the world. Soon it was time for Plaxy to attend primary school, but Sirius could not attend. Despite his pleas to learn, Plaxy became reluctant to share her school and social life experiences with him. Their lives drifted further apart. When Plaxy departed to attend boarding school, Thomas wanted to bring Sirius to Mr. Pugh's farm, where he would work as a "sheep dog apprentice" before taking him to the city, believing the experience would be beneficial to his character. However, Thomas wanted Sirius to keep most of his human intelligence a secret, with Pugh only suspecting him to be a "Super super sheep dog." After a period of time, Sirius became desperately lonely and longed for his family, Plaxy especially. He yearned to write to her, and after weeks of difficulty and strings of failure, but gradually building upon his successes, he managed to write and send out a letter to her, without the aid of human hands. After a year being a silent sheep dog, save for the holidays with Thomas and Plaxy, Sirius surprises Thomas by describing the psychological trauma he has experienced. Sorely realizing the insensitivity of his program, Thomas decides to show Sirius the university, where he marvels in awe. Sirius is acquainted with his creator's most trusted colleagues and scientists. They soon begin to study his mind and body. Months pass, and his new life as a pampered laboratory animal takes a toll on his physical and mental well being, becoming overweight and agitated. After realizing his declining state, he arranges a meeting with Plaxy, now a university student. Plaxy, however, does little to console his feelings. After sensing her coldness and discomfort with him, Sirius is left feeling nauseated. As they part for the night, an embittered and dispirited Sirius strolls through town. His mind floods with brooding thoughts of his own loneliness, analyzing the cruelty and hypocrisy of humankind, and the harshness of the universe towards all living things. Miserably depressed, lonely, and frustrated, he sought for an outlet to express the "spirit" within him. He develops a mystical idea of the perfect hunting, which is associated with his sophisticated sense of smell. The scent he pursues, the prey he's looking for is God. Sirius experiences a spiritual epiphany, seeing and sensing the world in a new light. He becomes instantly fascinated by human religion, realizing it had the answers he sought for, beyond the strict boundaries of science. His foster mother, Elizabeth, agrees to take Sirius to a priest, Rev. Geoffrey Adams, who serves in the impoverished East End. Over a period of time, Sirius converses with Geoffrey, hoping to find the heart of spiritual truth and love, but is disappointed to learn that human religion has become lost in its doctrine and mythology. Fortunately, he discovers one outlet for his spirit, his feelings and life experience. After great persuasion to express himself, Geoffrey, with caution, allows Sirius to sing in his church — in front of an astounded audience. When Sirius returns home, he mostly works as a sophisticated sheep dog. But after seeing the destruction, death and misery of war, and mankind's stupidity, combined with his unique nature, which makes him isolated, he has a spiritual breakdown, and begins to indulge more and more his "wolf mood" which is irrational and murderously destructive. The final part of the story deals with his hatred towards humans and towards himself, and his violent acts. It also deals with the rumors of the rural community about Sirius' advanced nature being the work of the devil, and the scandal of Plaxy possibly having a sexual relationship with Sirius — which the novel's narrator, Plaxy's human lover, indirectly suggests that their love has a physical nature, but not directly sexual. Plaxy and Sirius have, during the whole tale, their political and personal issues, but also a very special bond, which leads to the idea of a mystical or metaphysical relationship, transcending ordinary love and understanding, which Plaxy refers to as a unique double being, a 'Plaxy Sirius.' Eventually, Plaxy is conscripted during the Second World War. People continued to attack Sirius, and he subsequently sinks into deep despair. The hysterically religious population, who seek to vent their own fear and frustration with the war on an easy target, persecute Sirius with increasing violence, provoking violent responses by Sirius. Depression with what he calls the "tyrant species" cause him to abandon many of his more humane pursuits and live wild, killing many animals on their farms. One farmer and his sheepdogs venture out to hunt him, but Sirius kills the farmer in self defense. Fear and rage rises in the town, solidifying their resolve to destroy him. Plaxy, after a desperate search, finds a terrified and feral Sirius, hiding from the townspeople. Plaxy manages to re awaken Sirius' human mind, and tries to console him. But Sirius laments, realizing there's no place for him in the world, insisting that his human needing spirit, and his wild wolf side, made his nature fundamentally incompatible and torn. As they planned for their escape to Scotland, Sirius is hunted and eventually shot by the community. He dies professing his love for Plaxy, stating their life and time together, despite all the hardship, was worthwhile.