Кіріспе

Фуже́р (Fougères; Gallo: Foujerr) — Францияның солтүстік-батысындағы Бретань аймағында орналасқан коммуна және Ille et Vilaine департаментінің субпрефектурасы. 2017 жылғы мәлімет бойынша, Фужереде 20 418 адам тұрады. Фужере аймағында шамамен 88 000 адам тұрады және қала орталығынан өзгеше, қазіргі таңда дамып келеді.

Топонимика

Фужере – Бретань, Мэн және Нормандияның шекарасында орналасқан қала. Оның аты папоротник атауынан (француз тілінде fougère) немесе "қашықтық" деген мағына беретін "фоссе" сөзінен ("fous" сөзінен) шыққан. Фужере қаласы Жиль Серваттың "La Blanche Hermine" әнінің қосымшасында еске алынады. Автор оны бретондық қарсылықтың символы ретінде пайдаланады, себебі ол Атлантикалық Луар департаментіндегі Клисон қаласына жақын орналасқан. Фужере тарихи тұрғыдан, латын тілі Арморикаға келгеннен бері галло тілінде сөйлейтін аймақ болып табылады. Галло тілінде Фужере – Фужерр, ал бретон тілінде – Фелгер деп аударылады. Бірнеше жылдан бері агломерацияға кіреберістегі жол белгілерінде бретонша атауы қолданылып келеді. Қаланың екі бағадының бірі осы атауды алып жүреді, ал 2013 жылы ашылған Диван мектебі де Skol Diwan bro Felger деп аталады.

Тарихқа дейінгі дәуір

Көптеген мегалитикалық ескерткіштердің болуы, әсіресе Фужере орман аймағында, бұл жердің неолит дәуірінде (б.з.д. 5000-2000 жылдар аралығында) қоныстанғандығын көрсетеді.

Орта ғасырлар

Фужере қаласының тарихы орта ғасырларға дейін жетеді. Фужере сарайы алғаш рет 10 ғасырдың соңында айтылады. Ол кезде бұл қарапайым ағаштан жасалған бекініс, тасты тіктеудің үстінде орналасқан еді, оның орны аңғар мен төңіректегі батпақтарға тиімді бақылау жасауға мүмкіндік берді. Фужере екі римдік жолдың тоғысқан жерінде жатқан: біреуі Шартрдан Кархеске, екіншісі Аванштан Нантқа дейін созылған. 12 ғасырдан бастап халық Нансон өзенінің жағалауынан алыстап, қаланың аумағы кеңейді, екі шіркеуге бөлінді: төменгі қала үшін Сен-Сюльпис, ал жоғарғы қала үшін Сен-Леонар. Орта ғасырлардан бастап, төменгі қалада тері өңдеу, тоқыма және мата жасау сияқты қолөнерлер дамыды. 11 ғасырда Фужере иелері салған, Рауль II (1130–1194) қорғаған алғашқы бекініс 1166 жылы Англияның Генрих II-сі тарапынан басылып алынып, қиратылды. Рауль II жаңадан, одан да мықты құрылыс салды, ол Мон-Сен-Мишельден Нантқа дейінгі Бретань шекарасын қорғайтын бекініске айналды. Дегенмен, географиялық орны мен Фужере иелерінің мүдделері көбінесе Франция Корольдігінің пайдасына бұрылды. Рауль III иелігін Францияның Людовик IX-ына ұсынғанда, бретондық ханзада Пьер Моклерк 1231 жылы қаланы басып алды, бірақ оны патша қайтадан тартып алды. Рауль III-нің қызы Жанна де Фужере, Люзиньянның Хью XII-сіне үйленген, жаңа бекініс салу жұмыстарын бастап, қаланы әдеміледі. 13 ғасырдың соңы Фужере үшін бейбітшілік пен гүлдену дәуірі болды. 1307 жылы Франция королі Филипп IV осы аймақты сатып алды, бірақ Франция Корольдігі оған қызығушылық танытпады және күтпеді. Әртүрлі шайқастар мен одақтардың бұзылуынан кейін, Бертран дю Гесклен 1373 жылы қалаға кірді, бірақ жағдай жақсармады. Қолдаусыз қалған және қарақшылардың шабуылына ұшыраған Фужере халқы Бретань герцогтігінен көмек сұрады, ал қала 1428 жылы герцогтіктің құрамына кірді, оны Джон II Альенсон сатып алды. Алайда, 1449 жылы ағылшыздардың қызметіндегі арагондық жалдамалы әскер Франсуа де Суриенн қаланы басып алып, тонады, Бретаньді Англиямен одақтасуға мәжбүрлеуге тырысты. Көптеген қырғындар болды, бұл Бретань герцогы Франциск I-нің ағылшыздардан құтылуға бел бууына себеп болды. Бретань герцогы Франция королі Карл VII-мен одақтасып, Нормандияның оңтүстігіне шабуыл жасап, Фужереге қоршау салды. Дегенмен, Суриен мен оның әскері қарсылық көрсетіп, еркін кетуге рұқсат алып берілді. Бұл оқиға Форминь шайқасының басталуын хабарлады. Соңында, француз генералы Ла Тремойль 1488 жылы "Ақымақ соғысы" кезінде Фужерені басып алды.

Ерте заманауи

XVI ғасырда қала қорғаныс маңызын жоғалтты. Қолөнер, оның ішінде қалайы шеберлігі (Ру де ла Пинтерьеде) дамуын жалғастырды. Діни соғыстар кезінде қала католик дінін сақтап қалды, ал Витре гугеноттармен болған қақтығыстардың салдарынан қиындықтарға тап болды. 1775 жылға дейін Фужере туралы көп айтылмады. Жоғары танымал Маркиз де Ла Руэри жас шағында Америка Құрама Штаттарына көшіп, американдық көтерілісшілермен бірге күресті. Францияға қайтқаннан кейін, бретондық қастандыққа қатысқандығы үшін бір ай түрмеде отырған соң, ол туған жерінде қаһарман ретінде күшті қарсы алуға ие болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыста Франция үшін күрескен Фужер қаласының жауынгерлерінің қазасына арналған монументке 640 есім мөрленген. Фужер қаласы соғыста жараланған көптеген әскерлерді қабылдады және монументте Фужерде қайтыс болған, бірақ қаланың өзінен емес, басқа жерден келген 148 жауынгердің есімдері де көрсетілген.

Соңғы спорттық оқиғалар

2013 жылдың 11 шілдесінде Фужере қаласы "Тур де Франс" веложарысының басталу орны болды. 2015 жылдың 10 шілдесінде "Тур де Франс" қайта келгенде, Фужере 7-ші кезеңнің (Ливарот – Фужере) аяқталу қаласы болды. Бұл британдық велошабандоз Марк Кавендиштің кезеңдік жеңісі еді. Велоспорт 2016 жылдың 4 шілдесінде қалаға қайта оралды, Фужере Гранвиль – Анжерс кезеңінде қала ішіндегі жарысқа ұйымдастырылды. Фужере "Париж-Брест-Париж" (PBP) велосипед жарысының бақылау пункттерінің бірі болып табылады. PBP – бұл велосипедшілердің 90 сағаттан кем уақытта қашықтықты еңсеруі тиіс ультрамарафондық жарыс, ол жазғы Олимпиададан бір жыл бұрын өтеді. Фужере Брестке баратын және Парижге қайтатын бақылау пунктерінің екеуінде де орналасқан.

Мұралық

Фуже қаласы 1985 жылдан бері өнер және тарих қаласы ретінде танылған. Онда 24 тарихи ескерткіш және 87 ғимарат тіркелген. Фуже қаласы 2011 жылдың шілде айынан бастап «туризм және мүгедектік» таңбасына ие.

Қалқа

Фужере қаласының ең танымал көрнекті орны – гранитті тік жардың үстіне салынған ортағасырлық Шэто-де-Фужере қамалы. Ол Бретань герцогтігінің француз агрессиясына қарсы күресінің сәтсіз аяқталған бөлігі және Витре қамалымен үшжақты одақты құрады. Бұл қамал Франциядағы ең әсерлі қамалдардың бірі болып саналады, оның ауданы 100 000 шаршы метрді құрайды, ал кейбір деректер бойынша – «Еуропаның ең ірі ортағасырлық бекінісі». Ол үш қоршаудан тұрады, олардың қабырғалары сақталған. Иелік етушілердің ғимараты қирағанмен, он үш мұнарасы әлі де мәнерлеп тұр. Осы мұнаралардың ішінде (Халлей мұнарасы және Гаага мұнарасы (12 ғасыр), Рауль мұнарасы (15 ғасыр) және 1242 жылы Люсиньянның Хьюгі салған Мелузин мұнарасы) саяхалап көруге болады. Кіреберісте үш қабатты су диірмені орналасқан. Батыс қабырғасына кіру арқылы жоғарғы қаланы көруге мүмкіндік ашылады. Қала және оның төңірегі 1862 жылғы тізімге, 1928 жылғы 4 шілдедегі және 1953 жылғы 26 ақпандағы жарлыққа сәйкес тарихи ескерткіш ретінде жарияланды. 1960 жылы 18 қаңтарда қаланың суреті бейнеленген Францияның почта маркасы шығарылды.

Қалқалы үй

Бұл 1397 жылы Бретаньде салынған алғашқы мұнара және Бретаньдегі үш мұнараның бірі. Бұл орын демалыс күнгі базардың орталығы болып табылады. Ол – тәуелсіздікке ұмтылған шағын азаматтық қоғамның сергектігінің символы. Жергілікті саудагерлердің қаржысымен салынған бұл мұнара, бұрын тек шіркеу мен ақсүйектерге ғана тиесілі болған уақытты білуге қарапайым халыққа да мүмкіндік берді. Оның архитектурасы Фландрияға саяхат жасаған Фужерестің су жақтаушылары (драпировкашылары) көрген фламанд үлгілерінен шабыт алды. Қоңырауға мына жазу қашалған: "1397 жылы Фужерестің базар қаласы мені жасады, менің атым Роланд Шапель". Мұнара 1922 жылдың 1 қыркүйегіндегі жарлық бойынша тарихи ескерткіш ретінде тіркелді.

Нотр-Дам ғибадатханасының қақпасы

Қала қабырғасының үлкен бөлігі сақталған, төменгі қаладағы шатодан басталып, жоғарғы қаланы қоршау үшін төбеге дейін созылады. Орта ғасырларда төменгі қала тұрғындары қамалдан тыс жерде тұрды және қиын жағдайларда қамалға шегінуге мәжбүр болды. 15 ғасырға жататын, қос көпірлі қақпа орлар, бойыңдар, мачиколяциялар және т.б. сияқты көптеген қорғаныс құрылыстарын ұсынады, сондай-ақ сыртқа қарап тұрған қорғаушы Әйел мүсіні де бар. Бұл – қалған жалғыз бекінілген қала қақпасы. Нотр-Дам қақпасы (Фуже) 9 желтоқсан 1946 жылғы жарлық бойынша тарихи ескерткіш ретінде тіркелді, қала қабырғаларының оңтүстік және батыс бөліктерімен бірге.

Сен-Сулпиц шіркеуі

Сент-Сулпис-де-Фужере шіркеуінің бір бөлігі 15 ғасырға дейін сақталып келген. Мұнда ою-өрнектелген монументалды граниттен жасалған екі керемет ортағасырлық құрбандық үстелі бар: Тері өңдеушілердің құрбандық үстелі және Нотр-Дам-де-Мараи құрбандық үстелі.

Сен-Леонард шіркеуі

Сент-Леонард шіркеуі де 15 ғасырда салынған. Жоғарғы қаланың ең биік жерінде орналасқандықтан, қаланың панорамалық көрінісін ұсынады.

Экономика

Бұрын маңызды аяқ киім жасау өнеркәсібі болған, бірақ қазір ол дерлік жойылып кетті. Шыны жасау өнеркәсібі де маңызды болды. Орта ғасырларда тұзға ауыр салық салынып, Бретань аймақтарынан Францияның қалған бөліктеріне тасымалданды. Фужере қаласы "тұз контрабандистерінің" бекінісіне айналды, олар қала қабырғаларымен жасырын түрде жүріп, тәркіленген тұзды басқа аймақтарда сатуға тырысты. Қазіргі Фужереде осы қызықты және көпке белгісіз фактіні еске түсіретін қоғамдық бақ бар. 2011 жылға дейін Фужере Фужер аймағының сауда-өнеркәсіп палатасының орталығы болды, кейін бұл палаталар біріккеннен кейін Сент-Мало-Фужере сауда-өнеркәсіп палатасының өкілдігі оны алмастырды. 2008 жылы Фужередегі ірі жұмыс берушілер: Centre hospitalier de Fougères, Sagem Safran Group, Фужере қаласы, Transports Gélin, Carrefour (Sofodis), Жан Баптист Ле Тайландье қауымдастығы (AREP және Notre Dame des Marais, Edmond Michelet, Saint Joseph және Beau сайт мектептері), Жан Гвехенно қалалық мектебі, Groom, сондай-ақ Otima болды.

Денсаулық

Pays de Fougères орталық ауруханасы 2013 жылы күрделі жөндеуден өтті: ол 13 емдеу қызметі, шұғыл жәрдем, босандыру, 16 мамандық және 440 төсек-орынмен қамтамасыз етілген. Егде саягөйлерге екі арнайы мекеме бар: 1987 жылы Бонабри ауданындағы Морель мен Гате фирмасының бұрынғы ғимаратында ашылған Анри Ребуффе арнаулы үйі және Коттерет арнаулы үйі.

Жоспарлау және өмір сүру ортасы

Қалада 38 Францияның керемет ағаштары бар. Олардың бірнешеуі (каштан, тюльпан ағаштары, секвойя, араукария) Сен-Жермен бульварындағы жеке саябақта көрініс тапқан.

Парктер мен жасыл желектер

Фугердің қоғамдық бағы: Жоғарғы қалада орналасқан, қаланың керемет панорамалық көрінісін ұсынады, қамал мен Сен-Сулпис шіркеуінің төңірегіндегі ортағасырлық ауданды қарап тұруға болады. Вал Нансон: Әртүрлі атмосфераны ашуға және сезінуге мүмкіндік беретін ландшафтық бақ. 2000 жылдан бері қазіргі заманғы өнер туындыларының көрмесі бар. Ориер паркі: Грослай ағысынан 1,5 км-ден астам созылып, кішкентай көлге және ойын алаңына қосылады. Сондай-ақ, спорттық жаттығу жолы да бар. Рене Галле саябағы: Жюльетта Друэ мәдени орталығының алдында орналасқан. Ла Карьер дю Рошер Купе (қиылған тас карьері), «Калифорния карьері» деп те аталады, қамалға жақын серуендеуге ерекше орын. Көл қазір 1999 жылға дейін жұмыс істеген және қаладан сатып алынған бұрынғы мүйізді тақта карьерінің орнында пайда болды. Көлдің тереңдігінде су астына түсу оқу орталығы бар. Жерде белгіленген жаяу жолдары қаланың жоғарғы және төменгі бөліктерін, сондай-ақ оның көптеген ескерткіштерін зерттеуге мүмкіндік береді. Ескі теміржол бойындағы серуен мал сою комбинатының көпірінен Фужере орманға дейін жалғасады.

Гүлдер

Фужере гүлді қалалар мен ауылдар конкурсына қатысады және Францияда марапатталған 220 қаланың ішінде төрт гүл таңбасына ие, ал Ille et Vilaine департаментінде оның көгалдандыру жоспарлау және басқару сапасы үшін бес гүл таңбасы бар. Бұл белгілер қаланың барлық кіреберісінде орналасқан.

Жол

Фужереге Кан мен Реннді байланыстыратын A84 тас жолы қызмет көрсетеді.

Теміржол

1972 жылы Фужере мен Витре арасындағы жолаушылар тасымалы тоқтатылғаннан кейін, 1991 жылға дейін Фужере станциясы жабылғанша тек жүк және кейбір арнайы пойыздар ғана қатынай берді. Содан кейін ғимарат 2001 жылға дейін, қала орталығында сауда орталығы салу үшін бұзылғанша, SNCF сату орны ретінде пайдаланылды. Біраз уақыттан бері Фужереге пойызды қайтару идеясы кейбір адамдардың ойына келгенімен, жергілікті сайланған өкілдердің көпшілігі бұл ойға қолдау көрсетпеді.

Спорт және демалыс

Бұрынғы Рехо фабрикасы, жаңартылып, Les Ateliers деп аталған, шыны фабрикасының жанында орналасқан. Мұнда көптеген қоғамдық бірлестіктер мен қоғамдық бірлестіктер үйі шоғырланған. Атап айтқанда, спорт және демалыс саласында 100-ден астам бірлестік тіркелген. Қала 2018 жылғы "Тур де Франс" веложарысының 7-ші кезеңінің басталуына төрағалық етеді.

Әйелдер арасындағы халықаралық баскетбол турнирі

Фужере қаласы жыл сайын баскетбол турниріне төрт елді шақырады. Бұл турнир 17 жасқа дейінгі (U17) немесе 16 жасқа дейінгі (U16) қыздар арасында өтеді. Үш күн бойы (бейсенбі, жұма және сенбі) әр ел өзара жарысады. Матчтардан басқа, үш ұпайлық лақтыру сайысы ұйымдастырылады, онда әр елдің баскетболшылары мүмкіндігінше көп үш ұпайлық допты себетке салуға тырысады. Үш матчтан кейін ең көп ұпай жинаған ойыншы "турнирдің үздік мергені" атағын иеленеді. Алғашқы турнир 1993 жылы өткен, жеңімпазы Ресей болды. Франция ең көп жеңіске (7) қол жеткізген, одан кейін Ресей (6) және Австралия (3) орналасады.

Мәдениет

Фужере – өнер және тарих қаласы (Villes et Pays d'Art et d'Histoire), бұл атауды Франция Мәдениет және коммуникация министрлігі тарихи аймақтарға тағайындайды. 1793 жылы қала француз төңкерісіне қарсы көтеріліске қатысты. Фужере маңындағы шайқас француз суретшісі Жюльен Ле Бланттың (1851–1933) ең әйгілі туындысы – «Le Bataillon Carré, Affaire de Fougères 1793» картинасының сюжеті болды, ол 1889 жылғы Универсалды көрмеде алтын медаль жеңіп алды. Бұл ірі картина қазір Америка Құрама Штаттарында, Бригам Янг университетінің кампусындағы Ли кітапханасында орналасқан.

Халықтық білім беру және анимация қауымдастығы

Халықты оқыту және мәдени-саралық байланыс қауымдастығы (Фогер аймағының дәстүрлі мәдениетін – музыка, би және ән өнерін танып, дамытуға ниетті адамдарды біріктіру мақсатында құрылған) – 1976 жылы құрылған қауымдастық. Шамамен 200 мүшесі бар, ол жыл сайын Froger Ferron сыйлығын ұйымдастырады, оның 2011 жылғы 25 жылдығы Грейм Оллрайттың қатысуымен тойланды.

Багдад ағасы Фелгер

Фужере аймағынан шыққан дәстүрлі бретон музыкасының тобы, 2002 жылдың күзінде Фужереде құрылған. Федерация мүшесі ретінде, қазіргі уақытта Championnat national des bagadoù чемпионатының 2-ші санаттарында өнер көрсетеді және Франциядағы көптеген фестивальдерге қатысады.

Багдад Рауль II

Күні бүгінге дейін белсенді қызмет етеді. Бұл қаланың алғашқы багад клубы және 1954 жылы құрылған Бретаньдегі алғашқы клубтардың бірі. Фужере қаласын негіздеушінің құрметіне ол тез арада Рауль II аталды.

Бретон тілі

2013 жылдың қыркүйегінде Диван мектебі ашылды, онда 14 бала оқып жатыр, бұл коммунаның бастауыш мектеп оқушыларының 0,7 пайызын құрайды.

"Voix de Pays" фестивалі

Жыл сайын шілде айында "Жулиетта Друэ де Фужере" мәдени орталығы ұйымдастырған "Фестиваль де Вои де Пейс" (Ел дауыстары фестивалі) сарай қабырғаларында өтеді. Бұл шара жиырма жылдан бері жалғасып келеді.

Фужереде тұрған адамдар

Франсуа Рене де Шатобриан: ол жиі Фужереске келіп тұратын, онда оның бір әпкесі тұратын. Ол бұл жерді өте жақсы есте сақтамаған:

Балзак: 1828 жылы Фужерестің қыр-сырын білгеннен кейін, ол «Шуандар» романын жазды. (Романды француз тілінде Wikisource-та оқыңыз). Ұлттық көшедегі бір қонақ үйге оның есімі берілген. Виктор Гюго 1836 жылғы маусым айында өзінің сүйіктісі Джульетта Друэмен бірге Фужересте болды. «Жуер дю греньер» өзінің командасымен Фужереде тұрады.