Шри-Ланканың жаңа ашылған сұңқар құсы (Serendib scops owl)

Кіріспе

Құс түрлері

Серендиб шұңқырлы соу (Otus thilohoffmanni) – Шри-Ланканың ең соңғы ашылған құсы. Ол алғаш рет Китулгала тропикалық орманында белгілі шри-ланкалық орнитолог Дипал Варакагодаға белгісіз «пуу ууу» дауысы арқылы танылды. Алты жылдан кейін, 2001 жылдың 23 қаңтарында ол Синхараджада оны көріп, 2004 жылы ғылым үшін жаңа түр деп ресми түрде сипаттады. Синхараджа мен Китулгаладан басқа, ол Морапитиядағы Рунаканда қорығында және Эратна Гилималеде де табылған. Сингал тілінде «падуван басса» деп аталады. Бұл 1868 жылдан бері Шри-Ланкада ашылған алғашқы жаңа құс, ол кезде Шри-Ланканың сыбызғы құсы (кейін Цейлонның сыбызғы құсы – Myophonus blighi) ашылған. Сондай-ақ, бұл Шри-Ланкаға ендемиялық 24-ші (кейбір мамандардың пікірінше 27-ші) құс түрі болып табылады. Серендиб шұңқырлы соуының мекендеу ортасы Шри-Ланканың оңтүстік жаңбырлы ормандары. Биіктігі 30-ден 50 метрге дейін жетеді. Бұл соудың түнгі құстармен бәсекелестігі жоқ, себебі олардың аумақтары мүлдем бөлек. Бұл түрдің популяциясы өте аз: 2006 жылдың қаңтар айының соңында олардың саны 80-ге жетеді деп белгілі болды. Оны табуға болатын жерлер – орман қорықтары немесе Шри-Ланканың ұсынылып отырған қорықтары сияқты бес қорғалған аймақ. Олардың саны мекендеу ортасының жойылуы және нашарлауы салдарынан азайып бара жатқан сияқты. Соу, қараңғылықтың алғашқы екі сағатында тамақ іздейді. Бұл сирек кездесетін түр Шри-Ланканың оңтүстік-батыс бөлігіндегі жаңбырлы ормандарда мекендейді. Басқа көптеген соулар сияқты, ол да қатаң түрде түнгі өмір салтын ұстанады және жәндіктерді (мысалы, қоңыздар мен көбелектерді) жерге жақын аулайды. Ол көктемінде дауыстай бастайды, содан кейін таңға дейін екі сағат бұрын дауысының жиілігі артады. Шри-Ланкадағы басқа екі шұңқырлы соу түрінен – үнділік шұңқырлы соу (Otus bakkamoena) және шығыс шұңқырлы соу (Otus sunia) – естің құлақтарындағы шошақтары жоқ, ал оның бет дискісі нашар көрінеді. Бұл ұзын, қысқа құйрықты соудың жалпы түсі – қызғылт қоңыр, құрсағы ақшыл, бүкіл денесі ұсақ қара дақтармен жабылған. Көздің ірісі сары (еркекте апельсин түсіне жақын), ал аяқтары – ақшыл ет тәрізді. Тарсығының жартысынан азырақ бөлігі қауырсынмен жабылған. Тырнақтары мен тұмсығы – ақшыл піл сүйегі түсінде.

The Serendib scops owl (Otus thilohoffmanni) is the most recently discovered bird of Sri Lanka. It was originally located by its unfamiliar poo ooo call in the Kitulgala rainforest by prominent Sri Lankan ornithologist Deepal Warakagoda. Six years later, it was finally seen by him on 23 January 2001 in Sinharaja, and formally described as a species new to science in 2004. Apart from Sinharaja and Kitulgala, it has also been found at Runakanda Reserve in Morapitiya and Eratna Gilimale. It is known as පඩුවන් බස්සා in Sinhala. It is the first new bird to be discovered in Sri Lanka since 1868, when the Sri Lanka whistling thrush—then Ceylon whistling thrush—(Myophonus blighi) was discovered. It is also the 24th (according to some authorities the 27th) endemic bird species for Sri Lanka. The habitat of the Serendib scops owl is in the southern rainforests of Sri Lanka. There is an altitudinal range from 30 to 50 metres. This owl has no competition from other nocturnal birds, as the territories are completely different. This species has a very small population: at the end of January 2006 only 80 of them were known to exist. The places that it is expected to be found are in five protected areas, like the Forest Reserve or the Proposed Reserve of Sri Lanka. They seem to be declining because of the loss of habitat and the degradation. The first two hours of darkness are when the owl hunts for its food. This rare species inhabits the rainforests in the southwestern part of Sri Lanka. Like most owls, it is strictly nocturnal and hunts insects (e. g. beetles and moths) close to the ground. It begins calling at dusk, then its frequency rises again some two hours before dawn. Unlike the other two species of scops owl in Sri Lanka, Indian scops owl (Otus bakkamoena) and oriental scops owl (Otus sunia), it does not have ear tufts and its facial disc is only weakly defined. The general colour of this long, short tailed owl is reddish brown with paler underparts, spotted all over with fine black markings. The irides are tawny yellow (more orangish in male) and the feet are a pale fleshy colour. Tarsi are feathered for less than half their length. The claws and bill are a pale ivory colour.

Мәдениетте

Бұл құс 20 шри-ланкалық рупия банкнотасында (2010 жылғы серия) көрсетілген.