Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мозамбиктегі Біріккен Ұлттар Ұйымы операциясы (ONUMOZ, Operação das Nações Unidas em Moçambique) – 1992 жылдың желтоқсанында Қауіпсіздік Кеңесінің 797 қаулысымен Мозамбикте құрылған БҰҰ бейбітшілік миссиясы. Оның мақсаты – Мозамбиктің президенті Жоаким Чиссано мен Мозамбикті азат ету фронты FRELIMO, сондай-ақ Мозамбиктің ұлттық қарсыласы РЕНАМО-ның Афонсо Длакамасы қол қойған Римнің жалпы бейбіт келісімдерінің орындалуын қадағалау болды. Бұл операция БҰҰ-ның ең маңызды және кең ауқымды операцияларының бірі есептеледі және әскерлерді тарату мен қарусыздандыруға, гуманитарлық көмек көрсетуге, сондай-ақ сайлауды бақылауға бағытталған. Операция 1994 жылдың желтоқсан айында аяқталды.
The United Nations Operations in Mozambique (ONUMOZ, Operação das Nações Unidas em Moçambique) was a UN peace mission to Mozambique established in December 1992 under Security Council Resolution 797 with the assignment to monitor the implementation of the Rome General Peace Accords agreed upon by the Mozambican president Joaquim Chissano of FRELIMO, the Front for Liberation of Mozambique, and Afonso Dhlakama of RENAMO, the Mozambican National Resistance. The operation was one of the most significant and extensive UN operations and it sought to demobilize and disarm troops, provide humanitarian aid, and oversee the elections. The operation ended in December 1994.
Өмірбаян
Мозамбик Португалиядан тәуелсіздік алғаннан кейін, билікке келген Frelimo мемлекеттің рөлін қайта құруға және кеңейтуге ұмтылды. Бірақ бұл оңай болған жоқ. Сол кезде Мозамбикте білікті дәрігерлер мен мұғалімдер өте аз болды, ал халықтың 95 пайызы сауатсыз еді. Осы мақсатқа көмектесу үшін Шығыс блогы оларға медициналық қызметкерлер, мұғалімдер, үкіметтік кеңесшілер және социалистік мемлекет құруға құлшынып келген батыстық еріктілерді ұсынды. Осылайша, олар мемлекеттік әлеуметтік қызметтерді, білім беру және аурухана жүйесін кеңейту миссиясын бастады. Соңында, осы топ Ренамоны құрып, көптеген мозамбиктік азаматтарды ауылдық жерлерден және шалғай елді мекендерден өздеріне қосылуға көндірді. Бірігіп, олар елге зорлық-зомбылық пен қирату әкелді.
After Mozambique gained its independence from Portugal, Frelimo whose leaders were now in power, sought to rebuild and expand the state's role. Yet this was not an easy task. At the time, there were very few trained Mozambican doctors or teachers, and 95% of the population was illiterate. To help the mission, the Eastern Bloc supplied them with medical staff, teachers, government advisers, and Western volunteers excited to engage in socialist state building. They thus embarked on a mission to expand the state's social services, education, and hospital systems. Ultimately, this group of soldiers formed Renamo and persuaded many other Mozambicans from rural towns and the countryside to join them. Together, they introduced violence and destruction into the country.
Соғыстың аяқталуы және Жалпы бейбіт келісім
1980 жылдардың аяғында Ренамо және Фрелимо екеуі де соғысуға қызығушылық танытпады. Мозамбик үкіметі қарыздан арылып, марксистік-лениндік үкіметтік жүйеге толық бейілді болмай қалды. "Халық Республикасы" атауынан бас тартып, Мозамбик енді тек "Республика" деп аталды. Үкімет сонымен қатар сөз бостандығын орнатты және сот билігін үкіметтен бөліп шығарды. Олар көппартиялық демократияға мүмкіндік беруге және мемлекеттің толық бақылауын ұстаудан бас тартуға дайын болды. Ренамоның ішкі қолдауы да әлсіреген еді, себебі олар ағымдағы ашаршылыққа ішінара жауапты болды. Олар елдің инфрақұрылымының көп бөлігін қиратқандықтан, құрғақшылықтың елге тигізген әсері күшейді. Алғашқы кездесулерінде олар Бейра және Лимпопо дәліздеріндегі зорлық-зомбылықты тоқтатуға келісті.
In the late 1980s, both Renamo and Frelimo had become uninterested in fighting. The Mozambican government was recovering from debt and no longer wholeheartedly committed to a Marxist–Leninist government framework. Instead of ‘People’s Republic,’ Mozambique was now solely named ‘Republic.’ The government also instituted freedom of speech and separated the judiciary from the government. They were willing to allow for multi party democracy and to give up total control of the state. Renamo's internal support was also waning as they were partially responsible for the ongoing famine. They had destroyed most of the country's infrastructure, which led the drought to have a greater impact on the country. During their first meeting, they agreed only to end the violence in the Beira and Limpopo corridors.
Әскери
Әскери бөлім Фрелимо мен Ренамоның белсенді әскерлерін демобилизациялауға жауапты болды және сайлаудан бұрын оны аяқтауды мақсат етті. Бұл, ұзақ тұрақты бейбітшілікті қамтамасыз ету үшін миссияның ең басты міндеті болды. Демобилизация 1993 жылдың наурызында басталуға жоспарланған, бірақ 1993 жылдың маусым және қыркүйек айлары аралығында туындаған бірнеше мәселе процесті тоқтатты. Длакама сайлау алдында демобилизацияны жүзеге асыру қажет емес деп мәлімдеді. Сонымен қатар, екі тарап та БҰҰ-ға әскерлер, қару-жарақ және базалар туралы дұрыс емес мәліметтер ұсынды, ынтымақтастық көрсетпеді. GPA-ға қол қойылғаннан кейін, елден тыс жерде тұрған немесе ел ішінде қоныс аударған көптеген мозамбик азаматтары орала бастады. БҰҰ-ның қашқын агенттігі (ҰҚА) жолдарды, денсаулық сақтау орталықтарын, мектептерді және азық-түлік өндірісін жөндеу арқылы елді адамдарды қабылдауға дайындауға көмектесті. Парламентте Фрелимо 129 орын, Ренамо 112 орын, ал Демократиялық одақ 250 орынның 9-ын алды. Демократиялық одақ парламентке өте алатын үшінші партия болып табылды. Президенттік сайлауда Чиссано 53% дауыспен жеңіске жетті, ал Длакама 33% дауыспен жеңіліске ұшырады. Жеңіліске ұшырағаннан кейін Длакама сайлауда заңбұзушылықтар болды деп мәлімдеді. Ол Фрелимо мүшелері сайлау нәтижесіне әсер еткенін және кейбір сайлаушыларға дауыс беруге кедергі келтірілгенін айтты. Алайда, Ұлттық сайлау комиссиясы сайлаудың ашық және әділ өткенін мәлімдеді, нәтижесі де қабылданды. Бұл БҰҰ-ны өз миссиясын аяқтаған деп жариялауға алып келді.
The military division was in charge of demobilizing active Frelimo and Renamo troops and aimed to do it before the elections. This was a top priority for the mission to ensure long lasting peace. Demobilization was set to begin in March 1993, but several issues arose between June and September 1993 that stalled the process. Dhlakama declared that he did not think demobilization had to be achieved before the elections. Additionally, neither side was collaborating with the UN to provide inaccurate lists of troops, weapons, and base. Once the GPA was signed, many Mozambicans living outside of the country or internally displaced began to return. The UNHCR assisted with preparing the country to receive the influx of people by repairing roads, health facilities, schools, and food production mechanisms. In parliament, Frelimo got 129 seats, Renamo got 112, and the Democratic Union got 9 seats out of 250 seats. The Democratic Union was the only third party to get enough votes to be part of parliament. As for president, Chissano won with 53% of the vote and Dhlakama lost with 33% of the vote. After losing, Dhlakama claimed the elections were frauded. He insisted that members of Frelimo had influenced the results and that certain voters were impeded from voting. However, the National Election Committee insisted that elections were free and fair and the outcome was ultimately accepted. This led the UN to declare its mission complete.
Қатысудың нәтижесі
БҰҰ-ның ресми түрде араласуы аяқталды және көптеген адамдар оны кең ауқымы мен тереңдігі үшін үлкен жетістік деп есептеді. Шенеуніктер ағымдағы жағдайға тікелей ден қойып, даладағы өзгерістерге байланысты жоспарларын үнемі жаңартып отырды.
Officially, the UN intervention came to a close and many considered it to be a largely successful operation for its breadth and depth. Officials were responding directly to what was happening on the ground and updating their plans regularly to accommodate changes in the field.