Кіріспе
Үнді режиссері және сценарий авторы
Шям Бенегал (1934 жылдың 14 желтоқсанында туған) – үнді кинорежиссері, сценарий авторы және деректі фильмдер режиссері. Параллель киноның негізін қалаушысы ретінде танылған ол 1970-жылдардан кейінгі ең ұлы режиссерлердің бірі саналады. Ол он сегіз Ұлттық кино сыйлығы, Filmfare сыйлығы және Нанди сыйлығы сияқты көптеген марапаттарға ие болды. 2005 жылы Үндістанның кино саласындағы ең жоғары наградасы – Дадасаһаб Пхалке сыйлығымен марапатталды. 1976 жылы Үндістан үкіметі оны елдегі төртінші жоғары азаматтық наградасы – «Падма Шри» орденімен, ал 1991 жылы өнер саласына қосқан үлесі үшін үшінші жоғары азаматтық наградасы – «Падма Бхушан» орденімен марапаттады. Бенегал Хайдарабадта фотосурет саласында белгілі болған Шридар Б. Бенегал отбасында дүниеге келген. Мансабын копирайтер ретінде бастаған ол 1962 жылы гуджарати тілінде «Гхер Бетха Ганга» (Ганг есікте) атты алғашқы деректі фильмін түсірді. Бенегалдың алғашқы төрт көркем фильмі – «Анкур» (1973), «Нишант» (1975), «Мантан» (1976) және «Бхумика» (1977) оны сол кезеңдегі жаңа толқын кино қозғалысының алғашқыларының біріне айналдырды. Бенегалдың «Маммо» (1994), «Сардари Бегум» (1996) және «Зубейда» (2001) фильмдері, олардың барлығы хинди тіліндегі ең үздік көркем фильм үшін Ұлттық кино сыйлығын жеңіп алды, мұсылман әйелдері трилогиясын құрайды. Бенегал хинди тіліндегі ең үздік көркем фильм үшін Ұлттық кино сыйлығын жеті рет жеңіп алды. 2018 жылы ол В. Шантарамның өмірлік жетістіктері үшін сыйлығымен марапатталды.
Ерте өмір және білім
Шям Бенгель 1934 жылдың 14 желтоқсанында Хайдарабадта, Коканди тілінде сөйлейтін Читрапур Сарасват брахман отбасында Шям Сундер Бенгель деген атпен дүниеге келді. Он екі жасында ол фотограф әкесі Сридар Б. Бенегалдан алған камерамен өзінің алғашқы фильмін түсірді. Хайдарабадтың Османия университетінен экономика мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды.
Ерте мансап
1959 жылы ол Мумбайдағы Lintas Advertising жарнама агенттігінде копирайтер болып жұмыс істей бастады, онда оның мансабы тез өсіп, креативтік жетекшіге дейін жетті. Осы уақытта Бенгал 1962 жылы гуджарати тілінде «Гер Бета Ганга» (Есіктің алдындағы Ганг) атты алғашқы деректі фильмін жасады. Оның алғашқы көркем фильмі сценарий дайындалғанша тағы он жыл күтілуге тиіс болды. 1963 жылы ол ASP (Advertising, Sales and Promotion) деп аталатын тағы бір жарнама агенттігінде қысқа мерзім жұмыс істеді. Жарнама саласында жұмыс істеген жылдарында ол 900-ден астам спонсорлық деректі фильмдер мен жарнамалық роликтер түсірді. 1966-1973 жылдар аралығында Шьям Пунедегі Үндістанның кино және теледидар институтында (FTII) оқытушы болып жұмыс істеді және институт төрағасы қызметін екі рет атқарды: 1980-1983 және 1989-1992 жылдары. Ол бұл кезде-ақ деректі фильмдер түсіре бастаған еді. Оның ерте деректі фильмдерінің бірі – «Көше баласы» (1967) – оған кең танымалдылық әкелді. Барлығында ол 70-тен астам деректі және қысқаметражды фильм түсірді. Ол 1970-1972 жылдар аралығында Хоми Дж. Бабха стипендиясын алды, бұл оған Нью-Йорктегі Балалар теледидар шеберханасында, содан кейін Бостонның WGBH телеарнасында жұмыс істеуге мүмкіндік берді.
1980 жылдар
Жаңа кино режиссерлерінің көпшілігінен айырмашылығы, Бенегал көптеген фильмдері үшін жеке демеушілерге және кейбіреулері үшін институционалдық қолдауға ие болды, соның ішінде «Мантан» (Гуджарат кооперативтік сүт сату федерациясы) және «Сусман» (1987) (қол өнер кооперативтері). Дегенмен, оның фильмдері кеңінен көрсетілмеді. Ол теледидарға жүз бұрып, Үндістан темір жолы үшін «Ятра» (1986) сериалын, ал Үндістан теледидарындағы ең ірі жобалардың бірі – Джавахарлал Нерудің «Үндістанды ашу» кітабы негізінде «Бхарат Эқ Ходж» (1988) 53 бөлімді телесериалын түсірді. Бұл оған қосымша мүмкіндік берді, себебі ол 1980-жылдардың соңында қаржы тапшылығынан құлаған Жаңа кино қозғалысынан аман қалды, нәтижесінде көптеген неореалистік режиссерлерді жоғалтты. Бенегал келесі екі онжылдық бойы фильмдерін жасауын жалғастырды. Сондай-ақ, ол 1980-1986 жылдары Ұлттық киноны Дамыту Корпорациясының (NFDC) директоры болып қызмет етті. Осы жанрдағы алғашқы жұмысы – 1985 жылы Сатьяжит Райдың өміріне арналған деректі фильм. Одан кейін «Сардари Бегум» (1996) және кинорежиссер және сыншы Халид Мохамед жазған «Зубейdaa» шығармалары жарық көрді. 1985 жылы ол 14-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. Ал 1988 жылы ол 1987 жылғы 35-ші Ұлттық кино сыйлығының төрағасы болды.
1990 жылдар мен одан кейінгі жылдар
1990 жылдары Шям Бенегал үнді мұсылман әйелдері туралы трилогия жасады, ол "Маммо" (1994), "Сардари Бегум" (1996) және "Зубейда" (2001) фильмдерімен басталды. "Зубейда" фильмімен ол Болливудтың басты жұлдызы Каришма Капурдың қатысуымен және А. Р. Рахманның музыкасымен негізгі Болливудқа енді. 1992 жылы ол Дхармавир Бхаратидің романы негізінде "Күннің жетінші аты" ("Suraj Ka Satvan Ghoda") фильмін түсірді, ол 1993 жылы хинди тіліндегі үздік көркем фильм үшін Ұлттық кино сыйлығын жеңіп алды. 1996 жылы ол Фатима Мирдің "Махатманың шәкірттігі" кітабы негізінде "Махатманың жасалуы" фильмін түсірді. Биографиялық материалға назар аударудың нәтижесінде 2005 жылы ағылшын тілінде "Нетажи Субхас Чандра Бос: Ұмытылған батыр" фильмі жарық көрді. Ол "Самар" (1999) фильмінде үнді касталық жүйесін сынады, ол үздік көркем фильм үшін Ұлттық кино сыйлығын жеңіп алды. Бенегал қазір Үндістанның кино қоғамдары федерациясының президенті. Оның "Сахьядри Филмс" атты өндіріс компаниясы бар. Ол өзінің фильмдеріне негізделген үш кітаптың авторы: "Мантан" фильмі бойынша "Виджай Тендулкармен бірге" (1984); "Сатьяжит Рэй" (1988), оның тарихи фильмі "Сатьяжит Рэй" негізінде; және "Манди" фильмі бойынша "Базар" (1989). 2009 жылы ол 31-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды.
Соңғы жобалар
2008 жылы Шрейас Талпаде мен Амрита Рао қатысқан "Сажанпурға қош келдіңіз" фильмі жақсы қабылданып, сәтті шықты. Фильмнің музыкасын Шантану Моитра жазды, ал өндірушісі – Четан Мотивалла. Шям Бенегал Жорж Бизенің классикалық испан операсы "Кармен" шығармасынан шабыттанған "Чамки Шамели" атты эпикалық мюзиклді түсіруге кірісіп келеді. Сюжеті қызу мінезді, әдемі цыган қызы Чамкинің өміріне арналған, ал сценарийін Шама Заиди жазған. Музыкасын А.Р. Рахман, әнін Жавед Актар жазған. 2010 жылдың наурыз айында Бенгал "Well Done Abba" атты саяси сатиралық фильмін шығарды. Бенгалдың болашақ жобаларының бірі – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық тыңшы қызметін атқарған Инайат Ханның қызы, Типу Сұлтанның ұрпағы Нұр Инайат Ханның өміріне арналған фильм. Бенгал "Самвидан" атты 10 бөлімді мини-сериалмен кішкентай экранға оралды, ол Үндістан Конституциясының жасалу тарихын көрсетеді және 2014 жылдың 2 наурызынан бастап Rajya Sabha TV телеарнасында көрсетіледі. Бенгалмен бірге Том Альтер, Далип Тахил, Сачин Кхедекар, Дивия Дютта, Раджендра Гупта, К.К. Раина және Ила Арун телесериалдың баспасөз конференциясына қатысты. Бангладеш үкіметі Бенгалдың Шейх Мүжибұр Рахманның өмірбаянына арналған "Мүжиб: Ұлт құру" фильмін түсіретінін растады. Фильмнің 2022 жылға дейін шығуы күтілуде.
Жеке өмір
Шям Бенегал Нира Бенегалға үйленген және Пиа Бенегал есімді қызы бар, ол костюм дизайнері және көптеген фильмдерде жұмыс істеген.