Кіріспе

Үнді-американдық режиссер Мира Наир (15 қазан 1957 жылы туған) – Нью-Йорк қаласындағы үнді-американдық режиссер. Оның Mirabai Films атты туынды компаниясы үнді қоғамын экономикалық, әлеуметтік және мәдени салаларда халықаралық көрерменге арналған фильмдерге маманданған. Оның ең белгілі фильмдері: «Миссисипи Масала», «The Namesake», «Алтын Арыстан» жүлдесін жеңіп алған «Монсундық үйлену тойы» және «Салам Бомбей!», ол «Үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» мен «Ең үздік шет тіліндегі фильм» номинациясы бойынша BAFTA сыйлығына ие болған.

Ерте өмір және білім

Мира Наир 1957 жылғы 15 қазанда Үндістанның Орисса штатындағы Руркела қаласында дүниеге келді және Бхубанешварда екі үлкен ағасы және ата-анасымен өсті. Оның әкесі Амрит Лал Наир Үнді әкімшілік қызметінің офицері болса, анасы Парвин Наяр балаларға көбінесе көмек көрсеткен әлеуметтік жұмыскер. Ол 18 жасқа дейін Бхубанешварда тұрып, монастырь мектебіне қатысты, содан кейін Ирландия католик миссионерлік мектебі – Лорето монастырының Тара Холлға, Шимлаға оқуға кетті, онда ол ағылшын әдебиетіне қызығушылық танытты. Тара Холлдан кейін Наир Дели университетінің Миранда Хаус колледжінде оқыды, онда ол әлеуметтану мамандығын таңдады. Көбірек білім алу үшін Наир батыс мектептеріне ауысуға өтініш берді және 19 жасында Кембридж университетінен толық стипендия ұсынылды, бірақ ол одан бас тартып, Гарвард университетінен толық стипендияны қабылдады.

Мансап

Кинорежиссер болғанға дейін Наир актерлік өнерге қызығушылық танытты. Бір кезде ол бенгалдық актер Бадал Саркардың пьесаларын қойды. Гарвард университетінде оқып жүргенде Наир театр бағдарламасына қатысып, Сенеканың «Эдип» трагедиясынан Джокастаның монологын орындағаны үшін Бойлстон сыйлығын жеңіп алды. Наир 2017 жылы Image Journal журналына басқа өнер саласынан режиссураны таңдағанын айтты, себебі ол бірлескен жұмысты ұнатады. "Сондықтан мен фотограф та емеспін, жазушы да емеспін", - деді ол. "Мен адамдармен жұмыс істегенді жақсы көремін, және егер күшім болса, ол осыдан. Тірі өмірмен жұмыс істеуде."

Құжаттамалық фильмдер

Кино мансабының басында Наир көбінесе үнді мәдени дәстүрін зерттейтін деректі фильмдер түсірді. 1978-1979 жылдар аралығында Гарвардтағы кино диссертациясы үшін Наир "Жама Масжид көше журналы" деген қара-ақ фильм жасады. Он сегіз минуттық фильмде Наир Ескі Дели көшелерін зерттеп, үнді жергілікті тұрғындарымен бейресми әңгімелер жүргізді.

Ұзақ метражды фильмдер

1983 жылы Найр өзінің досы Соони Тарапореваламен бірге «Салам Бомбей!» фильмін жазды. Документалды фильмдер түсіру және актерлік тәжірибесін пайдаланып, Найр нағыз балалық шағын өткізбеген, көшеде өмір сүретін балалардың өмірін шынайы бейнелеу үшін «көше балаларын» іздеді. Найр мен Тарапоревала 1991 жылы Миссисипиде қоныстанған, Угандада туған үндістердің тарихын айтатын «Миссисипи масаласы» фильмімен көрермендерді ойға қоздырды. Содан кейін Найр «Алтын глобус» жүлдесін алған «Истериялық соқырлық» (2002) фильмін, одан кейін Уильям Мейкпис Теккерейдің «Ванность ярмаркасы» (2004) фильмін түсірді. 2007 жылы Найрға «Гарри Поттер және Феникс ордені» фильмін түсіру ұсынылды, бірақ ол «Атау» фильмінде жұмыс істеу үшін бас тартты. Одан кейін Амелия Эрхарттың өмірбаяны туралы фильм түсірілді. 2012 жылы Найр Мохсин Хамидтің ең көп сатылған романы негізінде «Қорыққан фундаменталист» триллерін түсірді. Фильм 2012 жылғы Венеция кинофестивалінде сыншылардың жоғары бағасын алды және 2013 жылдың басында бүкіл әлемде көрсетілді. «Коммунальдық әдебиет журналы» Найрдың «Қорыққан фундаменталист» романын бейімдеуінің академиялық қабылдануына қатысты: «Бастапқы мәтіннің екіұштылығы мен ынталандыруы фильмге қалай аударылады және фильм форматы повестің мақсатты оқырмандарына қарағанда көрермендерге тартымдырақ әңгіме бере алады ма?» Наирдің 2016 жылғы «Катве патшайымы» фильмі, Walt Disney Pictures компаниясының туындысы, Лупита Нионго мен Дэвид Ойелово қатысқан, Угандалық шахмат дарыны Пхиона Мутесидің тарихына негізделген. Найрдің қысқаметражды фильмдеріне Нельсон Манделаның «Қиындықтар кейбір адамдарды сындырады, ал басқаларын жасайды» деген сөзінен шабыдаланған «Шанышқы, қасық және рыцарь» кіреді. Ол 11 қыркүйектегі 2001 жылғы оқиғаларға 11 режиссердің реакциясын көрсеткен «11’09”01 қыркүйек» (2002) фильміне үлес қосты. Басқа фильмдер: «Қалай болуы мүмкін?» (2008), «Миграция» (2008), «Нью-Йорк, мен сені жақсы көремін» (2009) және Эмир Кустурица мен Гильермо Арриага сияқты режиссерлермен бірлескен «Құдаймен сөздер» антологиясы.

Басқа жұмыстар

Ұзақ жылдар бойы белсенділікпен айналысқан Найр Уганданың Кампала қаласында жыл сайынғы киношылардың зертханасы – Maisha Film Lab-ты құрды. 2005 жылдан бері Шығыс Африканың жас режиссерлері осы коммерциялық емес оқу орнында «Егер біз өзіміздің тарихымызды айтпасақ, ешкім айтпайды» деген сеніммен білім алып келеді. Қазіргі уақытта Maisha сәулетші Рауль Панталео және оның Studio Tamassociati компаниясымен бірлесіп мектеп салуда. 1998 жылы ол «Салам Бомбей!» фильмінен түскен табысты пайдаланып, Үндістандағы көше балаларымен жұмыс істейтін «Салам Баалак» трасты құрды. Наирдің режиссерлігімен «Монсондық той» музыкалық қойылымы Беркли репертуарлық театрында 2017 жылдың 5 мамырынан 16 шілдесіне дейін көрсетілді. 2015 жылдан бері ол Нью-Йорк қаласында тұрады және Колумбия университетінің Өнер мектебінің Кино бөлімінде адъюнкт-профессор болып жұмыс істейді. Университет Найрдың Maisha Film Lab-ымен ынтымақтастық орнатып, халықаралық студенттерге бірлесіп жұмыс істеуге және кино өнеріне деген қызығушылықтарын бөлісуге мүмкіндік береді. 2020 жылдың шілдесінде журналист Эллен Барри «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған және Пулитцер сыйлығына ұсынылған «Делінің джунгли ханзадасы» атты «Оудх әулеті» туралы мақаласы Amazon Studios үшін веб-сериалға бейімделетінін хабарлады. 2021 жылдың наурыз айында Наирдің Disney+ үшін он бөлімді телесериал түсіретіні, ол жаңа актерлік құрамы бар «National Treasure» сериалын қайта жаңартатыны мәлім болды.

Жеке өмір

1977 жылы Найр Гарвард университетінде фотосурет сабақтарында алғашқы күйеуі Митч Эпштейнмен танысты. Найр ондаған жылдар бойы ынталы түрде йогамен айналысады; ол фильм түсірген кезде актерлер мен түсірілім тобының күнін йогамен бастауды қалайды.

Саяси көзқарастар

2013 жылдың шілдесінде Найр Израильдің Палестинаға қатысты саясатына наразылық білдіру үшін Хайфа халықаралық кинофестиваліне "құрметті қонақ" ретінде шақырылғаннан бас тартты. Наир өзінің Twitter желісіндегі жазбаларында: "Қоршау қабырғалары құлағанда Израильге барамын. Басқыншылық аяқталғанда Израильге барамын. Бір дінді екіншісінен артық тұтатын мемлекет болмағанда Израильге барамын. Апартеид аяқталғанда Израильге барамын. Жақын арада Израильге барамын. Мен Палестинаны Израильді академиялық және мәдени бойкоттау (PACBI) және жалпы бойкот, инвестицияларды тоқтату және санкциялар (BDS) қозғалысын қолдаудамын" деді. Кейіннен PACBI Найрды мақтады, оның Израильге бойкот жариялау шешімі "колониализм мен апартеидке қарсы күресті көрнекті етуге көмектеседі" деді. Ол кейін "Жақын арада Израильге барамын" деп Twitter-ге жазды.

Марапаттар

2007 жылы ол «Үндістаннан тыс жыл адамы» наградасын алды. 2012 жылы Үндістан президенті Пратибха Патил оған Үндістанның үшінші жоғары азаматтық наградасы – «Падма-Бушан» ордені табысталды.