Кіріспе

Адам аурулары

Ла Кросс энцефалиті – бұл маса тасымалдайтын (Ochlerotatus triseriatus, синонимі Aedes triseriatus) арбовирустан (Ла Кросс вирусы) туындайтын энцефалит. Ла Кросс энцефалит вирусы (LACV) – мидың қабынуына, яғни энцефалитке әкелуі мүмкін, маса арқылы берілетін вирустар тобының бірі. LAC энцефалиті сирек кездеседі; АҚШ-та жыл сайын шамамен 80-100 LACV жағдайы тіркеледі, бірақ көптеген науас шағын симптомдарды ғана сезетін болғандықтан, нақтырақ мәліметтер жеткіліксіз деп саналады.

Белгілері мен симптомдары

Лакома вирусы жұқтырған маса шаққаннан кейін ЛАКВ ауруының белгілері даму үшін 5-15 күн қажет. Вирусты жұқтырған адамдардың көпшілігінде ешқандай белгі байқалмайды. Жеңіл жағдайларда симптомдарға жүрек ауруы, бас ауруы, құсу және қызба секілділер жатады. Ауыр жағдайлар көбінесе 16 жасқа дейінгі балаларда кездеседі және ұстамалар, кома, паралич, мидың қанағаттандырмайтын зақымдануы және жазылғаннан кейін түрлі неврологиялық салдарлармен сипатталады. ЛАК энцефалитінен өлім клиникалық жағдайлардың 1%-дан кемінде болады. Көптеген клиникалық жағдайларда орталық нерв жүйесіне қатысты белгілермен келетін балалар герпес симплексі немесе энтеровирустық инфекцияларға тексеріледі. ЛАК энцефалитіне ерекше ем жоқ болғандықтан, дәрігерлер көбінесе ЛАК вирусын анықтауға қажетті зерттеулерді сұрамайды, ал жағдайлар асептикалық менингит немесе себебі белгісіз вирустық энцефалит ретінде тіркеледі. Көптеген инфекциялардағыдай, өте жас, өте қарт және иммундық жүйесі әлсіреген адамдарда ауыр симптомдар даму қаупі жоғары.

Себеп

Ла Кросс энцефалиті вирусы – буниявирус тобына жататын арбовирустың бір түрі. Бунявирустардың көпшілігі арбовирустар болып табылады. Ла Кросс энцефалитінің көптеген жағдайлары 16 жасқа дейінгі балаларда кездеседі. Ла Кросс вирусы – күндіз тістейтін ағаш қуысындағы маса, Aedes triseriatus, және омыртқалы жануарлар-таратушылар (дала тышқандары, ағаш қасқырлары) арасында жапырақты орманды жерлерде тарайтын зооноздық патоген. Вирус қыс айларында маса жұмыртқалары арқылы транс-овариалдық жолмен сақталады. Егер маса ұрғашысы жұқтырылса, ол вирусты тасымалдайтын жұмыртқалар туады, ал осы жұмыртқалардан шыққан ересек масалар вирусты дала тышқандарына және адамдарға жұқтыруы мүмкін. Вирус таралған аймақта маса шаққан кез келген адам Ла Кросс вирусына жұқтығуы мүмкін. Орманды жерлерде тұратын, жұмыс істейтін немесе демалатын адамдар үшін қауіп жоғары, себебі олар жұқтырылған масалармен жиірек қарым-қатынас жасайды.

Алдын алу

Адамдар маса шағудан сақтану арқылы ЛАКВ жұқтыру қаупін азайтады. Емдеу немесе алдын алуға арналған дәрі жоқ. ЛАКВ-ға қарсы алдын алу шаралары маса шағу мүмкіндігін азайтуды қамтиды. Сыртта, әсіресе күндіз, таңнан кешке дейін DEET және пикаридин сияқты репелленттерді қолданыңыз. (LACV) тарататын Aedes triseriatus масалары күндіз ең белсенді болады. Сыртта ұзын жеңді киім, шалбар және шұлық киіңіз. Барлық торлардың жақсы жағдайда екеніне көз жеткізіңіз, бұл масалардың үйіңізге кіруіне кедерес жасайды. Aedes triseriatus жұмыртқа салу үшін ағаш қуыстарын жақсы көреді. Сонымен қатар, ескі шиналар, құс ванналары, гүл тостағандары және бөшкелер сияқты тұрып қалған суды жойыңыз.

Емдеу

Қазіргі уақытта Ла-Кросс энцефалитіне ерекше емдеу жоқ, емдеу симптомдарды жеңілдетумен және дене сұйықтықтары мен электролиттер деңгейін қалыпқа келтірумен шектеледі. Рибавирин ішке тамызылғанда Ла-Кросс энцефалиті вирусына қарсы зертхана жағдайында тиімді, сондай-ақ, ми биопсиясымен расталған, ауыр Ла-Кросс энцефалитіне шалдыққан пациенттер арасында бірнеше зерттеулер жүргізілуде. Ла-Кросс вирустық энцефалитіне ұққан 15 балаға рибавирин (RBV) белгілі бір кезеңдерде қолданылған зерттеу жүргізілді. RBV орташа дозада қауіпсіз деп танылды. RBV дозасын арттырғанда қолайсыз әсерлер пайда болды, нәтижесінде зерттеу тоқтатылды. Бірақ, бұл Ла-Кросс энцефалитіне қарсы вирустық емдеу бойынша жүргізілген ең ауқымды зерттеу болды.

Эпидемиология

Ла-Кросс энцефалиті 1965 жылы ашылды, вирус 1960 жылы Висконсин штатының Ла-Кросс қаласында белгісіз инфекциядан қайтыс болған баланың миы мен жұлын тінінен оқшауланды. Бұл ауру Америка Құрама Штаттарының Аппалачи және Орта-Батыс аймақтарында кездеседі. Соңғы кезде АҚШ-тың оңтүстік-шығысында ауруға шалдыққандар саны артып келеді. Мұның себебі, Aedes albopictus шыбығының Ла-Кросс вирусын тиімді тарататыны болуы мүмкін. Aedes albopictus – АҚШ-қа еніп, оңтүстік-шығыс аймағына таралып, көптеген жерлерде Aedes aegypti шыбығын ығыстырған (ал ол LAC вирусын тиімді таратпайды) түр. Тарихи тұрғыдан алғанда, LAC энцефалитінің көптеген жағдайлары Орта-Батыс штаттарында (Миннесота, Висконсин, Айова, Иллинойс, Индиана және Огайо) тіркелген. Жақында Атлантиканың орталық бөлігіндегі (Батыс Вирджиния, Вирджиния және Солтүстік Каролина) және оңтүстік-шығыс (Алабама және Миссисипи) штаттарынан да жағдайлар хабарланды. LAC энцефалитінің АҚШ-тың шығысында кеңінен таралғаны және жиі кездесетіні бұрыннан болжанып келген, бірақ ауру тудыратын фактор көбінесе анықталмайтындықтан, оның жайлы аз хабарланады. LAC энцефалиті жағдайлары көбінесе көктемнің соңынан күздің басына дейін тіркеледі, бірақ шыбын-шіркейлер таралған субтропиктік аймақтарда (мысалы, Персика шығанағы штаттарында) қыс айларында да сирек кездеседі. CDC мәліметінше, 2004 және 2013 жылдар аралығында АҚШ-та Ла-Кросс энцефалитімен 787 адам ауырған, ал 11 адам қайтыс болған. АҚШ-та штаттар бойынша аурудың таралуын қарастырғанда, 2004 және 2013 жылдар аралығында Ла-Кросс энцефалитімен аурудың ең көп жағдайлары Солтүстік Каролина штатында тіркелді. Солтүстік Каролинада 184 жағдай, ал Огайода 178 жағдай тіркелді.

Қатынасты жағдайлар

Саңырауқұлақтар арқылы таралатын ұқсас ауруларға: батыс және шығыс жылқы энцефалиті, жапон энцефалиті, Сент-Луис энцефалиті және Батыс Нил вирусы жатады.