Кіріспе

Уильям Райли Бернетт (25 қараша 1899 – 25 сәуір 1982) – американдық романист және сценарист. Ол ең белгілісі «Кішкентай Цезарь» криминалдық романымен танымал, оның киноға бейімделуі классикалық американдық гангстерлік фильмдердің біріншісі саналады.

Ерте өмір

Бернетт Огайо штатының Спрингфилд қаласында дүниеге келді және Огайо штатының Германтаун қаласындағы Майами әскери институтында оқыды. 28 жасқа келгенде ол Спрингфилдтегі мемлекеттік қызметін тастап, Чикагоға көшіп кетті. Ол кезде ол 100-ден астам қысқа әңгіме және бес роман жазған, бірақ ешқайсысы жарияланбаған еді.

Жазушылық мансап

Чикагода Бернетт Northmere қонақ үйінде түнгі кезекші болып жұмысқа орналасты. Ол боксшылармен, қарапайым қылмыскерлермен, алаяқтармен және саяқындармен араласа бастады. Олар "Кішкентай Цезарь" (1929 жылғы роман, 1931 жылғы фильм) тууына ықпал етті. Романның бірден табысқа ие болуы оған Голливудта сценарист болып жұмыс табуға көмектесті. "Кішкентай Цезарь" First National Pictures (Warner Brothers) компаниясымен шығарылған және сол кезде көп танылмаған Эдвард Г. Робинсонның ойнаған классикалық фильмге айналды. 1932 жылы Бернетт "Шарлы бет" туындысымен Аль Капоне тақырыбына қайта оралды. Ол 1929 жылғы қарашада Harper's Magazine журналында жарияланған "Dressing Up" атты әңгімесі үшін 1930 жылғы О. Генри сыйлығын жеңіп алды. Бернетт жылына бір немесе одан да көп роман жариялап, олардың көпшілігін сценарийлерге айналдырды (кейбіреулерін тіпті үш рет қайта жазды). Тақырыптық тұрғыдан Бернетт Дашиэлл Хэммет пен Джеймс М. Кейнге ұқсас болды, бірақ қаланың жемқорлығы мен құлдырауы оның кейіпкерлерінің армандаған жақсы өмірмен зерттесіп тұрды. Ол түрлі себептермен қылмыстық жолға түсіп, одан шығуға мүмкіндік таппаған кейіпкерлерді бейнеледі. Олар әдетте құтқарылуға соңғы мүмкіндік алады, бірақ қатал жүйе оларды құтқарудан бас тартады.

Кинодағы жұмысы

Бернетт көптеген ұлы актерлер мен режиссерлерге, соның ішінде Рауль Уолш, Джон Хьюстон, Джон Форд, Говард Хоукс, Николас Рэй, Дуглас Сирк және Майкл Симино, Джон Уэйн ("Қараңғы команда"), Хамфри Богарт, Ида Лупино, Пол Муни, Франк Синатра, Мэрилин Монро, Стив Маккуин және Клинт Иствудқа сценарийлер жазды. Ол "Уэйк Айленд" (1942) сценарийі үшін Оскарға ұсынылып, "Ұлы қашу" сценарийі үшін Жазушылар гильдиясының сыйлығына ие болды. Фильмдерден бөлек, ол теледидар мен радиоға да сценарийлер жазды. "Жоғары Сьерра" (1941) фильмінде Хамфри Богарт Рой Эрл рөлінде ойнайды, ол өзінің қылмыстық өмірін тастап, әдемі мүгедек қызға көмектесуге тырысады. "Асфальт джунгли" (1949) фильмінде ең ұқыпты жоспарланған схема әрбір кейіпкердің кемшіліктерін көрсету арқылы күйрейді. Уолтер Хьюстонның "Қала жыртқышы" (1932) фильмінде полиция қылмыскерлер заңды құрылыстардың кінәсінен босатылғанда, өз қолдарымен заңды орнатуға мәжбүр болады.

Кейінгі жылдар

Кейінгі жылдары көру қабілеті нашарлаған соң, ол жазуды тоқтатып, бұрынғы туындыларын насихаттауға көшті. 1982 жылы Калифорния штатының Санта-Моника қаласында дүниеден өткен Бернетт Калифорния штатының Глендейл қаласындағы Forest Lawn Memorial Park зиратына қойылды.

Сыни қабылдау

Хейвуд Браун Бернеттің "Өткенге қош сауын" романын "Шағын Цезарь романының барлық қызығушылығымен және он есе артық шеберлікпен жазылған" деп сипаттады.