Кіріспе
Грек тілі ағылшын тілінің сөздігіне бес негізгі арнамен үлес қосты: халықтық қарыздар, жалпы латын тілі арқылы тікелей ескі ағылшын тіліне ауызша берілген, мысалы, 'май' (butere, латынша butyrum < βούτυρον), немесе француз тілі арқылы, мысалы, 'охр'; классикалық грек мәтіндерінен алынған қарыздар, көбінесе латын тілі арқылы, мысалы, 'физика' (< латынша physica < τὰ φυσικά); басқа тілдер арқылы берілген бірнеше қарыздар, әсіресе араб ғылыми және философиялық еңбектері арқылы, мысалы, 'алхимия' (< χημεία); қазіргі грек тілінен тікелей алынған қарыздар, мысалы, 'узо' (ούζο); постклассикалық латын немесе қазіргі тілдерде классикалық грек түбірлерін пайдалана отырып жасалған жаңа сөздер, мысалы, 'телефон' (< τῆλε + φωνή) немесе грек және басқа түбірлердің қоспасы, мысалы, 'телевидение' (< грекше τῆλε + ағылшынша vision < латынша visio); мұндай жаңа сөздер қазіргі еуропалық тілдердің, соның ішінде қазіргі грек тілінің арасында жиі кездеседі. Олардың ішінде жаңа сөздер ең көп.
The Greek language has contributed to the English lexicon in five main ways:
vernacular borrowings, transmitted orally through Vulgar Latin directly into Old English, e. g., 'butter' (butere, from Latin butyrum < βούτυρον), or through French, e. g., 'ochre';
learned borrowings from classical Greek texts, often via Latin, e. g., 'physics' (< Latin physica < τὰ φυσικά);
a few borrowings transmitted through other languages, notably Arabic scientific and philosophical writing, e. g., 'alchemy' (< χημεία);
direct borrowings from Modern Greek, e. g., 'ouzo' (ούζο);
neologisms (coinages) in post classical Latin or modern languages using classical Greek roots, e. g., 'telephone' (< τῆλε + φωνή) or a mixture of Greek and other roots, e. g., 'television' (< Greek τῆλε + English vision < Latin visio); these are often shared among the modern European languages, including Modern Greek. Of these, the neologisms are by far the most numerous.
Тікелей және жанама қарыздар
Қазіргі грек және ағылшын тілдері заманауи кезеңге дейін тікелей қарым-қатынаста болмағандықтан, сөздердің қарызына алу әрі қарай болды, яғни латын тілі (мәтіндер арқылы немесе француз және басқа халық тілдері арқылы) немесе ежелгі грек мәтіндерінен, ағымдағы тілдегі сөйлеу тілінен емес, алынды.
Басқа
Ескі ағылшын тілінде шіркеу сөзі ерекше жағдайда батыс герман тілінен "cirice, circe" түрінде келген. Грек тілінде бұл сөз "kȳriakḗ [oikía]" (κυριακή [οἰκία] – 'Тәңірдің үйі') болған деп саналады. Ал роман тілдерінде грек тілінен алынған латын сөздері, яғни "ecclēsia" (француз тілінде église, итальян тілінде chiesa, испан тілінде iglesia) немесе "basilica" (румын тілінде biserica) көбінесе қолданылған.
Айтуға
Ағылшын фонотактикасына рұқсат етілмеген ps, pn және gn сияқты кластерлерде, әдеттегі ағылшын тіліндегі айтылу сөздің басында бірінші дауыссызды (мысалы, психология) жіберіп алады; гностик [nɒstɪk] және агностик [ægnɒstɪk] салыстырыңыз; бірнеше ерекшеліктер бар: tmesis [t(ə)miːsɪs]. Бастапқы х әрпі z деп айтылады. Ch әрпі "шіркеу" емес, k сияқты айтылады: мысалы, мінез, хаос. Бірінен соң бірі келетін 'ea' дауысты әріптері грек тіліндегі εα дыбысын транскрипциялағанда, бір дауысты дыбыс құрамай, әдетте бөлек айтылады. Бұл диграф емес, жай ғана екі дауыстының тізбегі, генеалогия немесе бүйрек безі (сағ., бірақ мұхит, ωκεανός); құлшыныс (бұрынғы zele) ζήλος-тағы η әрпінен бұрыс дамиды. Ағылшын тіліндегі кейбір дыбыс тізбектері тек грек тілінен алынған сөздерде кездеседі, атап айтқанда, екі фрикативтің бастапқы тізбектері, мысалы, сферада. Латын тілінен алынып, латынша формасын сақтаған сөздердің басымдығын анықтауда, дәстүрлі ағылшын тіліндегі латын тілінің айтылуы қолданылады, ол грек тіліндегі емес, латын тіліндегі буын құрылымына байланысты. Мысалы, грек тілінде ὑπόθεσις (гипотеза) және ἐξήγησις (экзегезис) екеуі де үшінші соңғы буынға басымдық қояды, және шындығында экзегезисте соңғы буынның дауыстысы ұзын; бірақ латын тіліндегі exegēsis-тің соңғы буыны латын ережелері бойынша ауыр болғандықтан, латын тілінде және демек ағылшын тілінде соңғы буынға басымдық беріледі.
Іс-әрекеттер
Ағылшын тіліндегі бірнеше ондаған етістік сәйкес грек етістіктерінен туындаған; мысалдар: шомылдыру, кінәлау және құдайды жамандау, айыптау, оқшаулау және қайнатып емдеу. Сонымен қатар, грек тіліндегі -ize жұрнағы латын, роман тілдерінде және ағылшын тілінде жемісті: метаболизмдеу сияқты сөздер, грек түбірі мен грек жұрнағынан құралған болса да, заманауи қосылыстар болып табылады. Олардың кейбіреулері, мысалы, кристалдау, сипаттау және демократияландыру, ежелгі грек тілінде де болған, бірақ қазіргі тілдерде тәуелсіз түрде жасалған болуы мүмкін. Бұл әсіресе аллегориялау және синергиялау сияқты жағдайларда анық көрінеді, онда грек етістіктері ἀλληγορεῖν және συνεργεῖν -ize жұрнағымен аяқталмайды. Кейбір грек этимологиясы бар ағылшын етістіктері, мысалы, тоқтату және цикл жасау, ағылшын тілінде есімдерден туындаған етістіктер ретінде қалыптасқан, тіпті сәйкес грек етістіктері παῦειν/παυσ және κυκλεῖν болғанмен.
Қарыздар және туысқандар
Грек және ағылшын тілдері көптеген үнді-еуропалық туыс сөздермен ортақ. Кейбір жағдайларда туыс сөздерді қарыз сөздермен шатастыру мүмкін. Мысалы, ағылшын тіліндегі "mouse" грек тіліндегі μῦς /mys/ және латын тіліндегі mūs сөздерімен туыс, барлығы *mūs индоевропалық сөзінен тараған; олардың ешқайсысы екіншісінен қарыз алынбаған. Сол сияқты, "acre" латын тіліндегі ager және грек тіліндегі αγρός сөздерімен туыс, бірақ қарыз емес; "agro" префиксі грек тілінен, ал "agri" префиксі латын тілінен қарыз.
Статистика
Грек тілінің ағылшын тілінің сөздік қорына қосқан үлесін екі тәсілмен – типтік және қолданыс жиілігі арқылы бағалауға болады: типтік жиілік – бұл ерекше сөздердің үлесі, ал қолданыс жиілігі – нақты мәтіндердегі сөздердің үлесі. Грек тілінен шыққан көптеген сөздер мамандандырылған техникалық және ғылыми терминдер болғандықтан, типтік жиілік қолданыс жиілігінен айтарлықтай жоғары. Сондай-ақ, үлкен сөз тізіміндегі типтік жиілік кішкентай сөз тізіміндегіден артық болады. 80 000 сөзден тұратын әдеттегі ағылшын тілінің сөздігінде, яғни білімді ағылшын тілінде сөйлейтін адамның сөздік қорына шамамен сай келетін сөздікте, сөздердің шамамен 5% грек тілінен алынған.
Ең жиі кездесетін
Ағылшын тіліндегі ең көп қолданылатын 500 сөздің 18-і (3,6%) грек тілінен келген: орын (115-орын), мәселе (121-орын), мектеп (147-орын), жүйе (180-орын), бағдарлама (241-орын), идея (252-орын), әңгіме (307-орын), негіз (328-орын), орталық (335-орын), кезең (383-орын), тарих (386-орын), түр (390-орын), музыка (393-орын), саяси (395-орын), саясат (400-орын), қағаз (426-орын), телефон (480-орын), экономикалық (494-орын).