Көне гректердің дорий тайпасы

Кіріспе

Дұриялықтар (/d/ɔr/i/ə/n/z/; Δωριεῖς, Dōrieîs, жекеше Δωριεύς, Dōrieús) – ежегі грек халқының төрт негізгі этникалық тобының бірі (эолиялықтар, ахейлер және иониялықтармен бірге), классикалық Грекияның эллиндері (немесе гректер) өздерін осы топтарға бөлген. Олар көбінесе жай ғана «дұриялықтар» деп аталады, бұл атау олар туралы ең алғашқы әдеби деректерде, яғни «Одиссеяда» кездеседі, онда олар Крит аралында қоныстанғандығы айтылады. Дұриялықтар өмір салты мен әлеуметтік құрылысы жағынан алуан түрлі болды: көркем өнер мен сәулетте әсемдігімен танымал Коринф қаласының дамыған сауда орталығынан бастап, Спартаның оқшауланған, әскери мемлекетіне дейін. Дегенмен, барлық гректер қай аймақтар дұриялықтарға, ал қайсысы басқа тайпаларға жататынын білген. Соғыс кезінде дұриялық мемлекеттер көбінесе, бірақ әрдайым емес, басқа дұриялық мемлекеттердің көмегіне сене алатын. Дұриялықтар грек тілінің дұриялық диалектісімен және ерекше әлеуметтік және тарихи дәстүрлерімен ерекшеленді. Б.з.б. 5 ғасырында дұриялықтар мен иониялықтар екі саяси тұрғыдан маңызды грек этникалық тобы болды, олардың арасындағы соңғы қақтығыс Пелопоннес соғысына әкелді. Бесінші ғасырдағы гректердің өздерін «иониялық» немесе «дұриялық» деп тану дәрежесі де пікір таласына түскен. Бір жағынан, Эдуард Уилл афиналық пропагандадағы антидұриялық элементтерге қарамастан, бесінші ғасырдағы грек мәдениетінде нақты этникалық құрамдас бөлік болмағанын айтады. Екінші жағынан, Джон Алти дереккөздерді қайта қарастырып, этникалық фактор бесінші ғасырғы әрекеттердің қозғаушы күші болғанын тұжырымдайды. Б.з.б. 5 және 4 ғасырлардағы әдеби дәстүр арқылы осы этникалық идентификацияларды қарастыратын қазіргі заманғы зерттеушілер өздерінің әлеуметтік-саяси көзқарастарына қатты тәуелді. Сондай-ақ, Э.Н. Тайгерштедттің сөзіне сәйкес, 19 ғасырдағы еуропалықтар «дұриялықтарға» тән деп есептеген қасиеттерге құрмет көрсетіп, өздерін «лаконофилдер» деп атады және өз заманындағы мәдениетте де осыған ұқсас белгілерді байқады; олардың бұл көзқарастары «дұриялықтар» туралы дәстүрлі қазіргі заманғы түсініктерге әсер етті.

Ancient ethnic group of Greek people
the population of ancient Greece

The Dorians ('/d//ɔr//i//ə//n//z/; Δωριεῖς, Dōrieîs, singular Δωριεύς, Dōrieús) were one of the four major ethnic groups into which the Hellenes (or Greeks) of Classical Greece divided themselves (along with the Aeolians, Achaeans, and Ionians). They are almost always referred to as just "the Dorians", as they are called in the earliest literary mention of them in the Odyssey, where they already can be found inhabiting the island of Crete. They were diverse in way of life and social organization, varying from the populous trade center of the city of Corinth, known for its ornate style in art and architecture, to the isolationist, military state of Sparta; and yet, all Hellenes knew which localities were Dorian and which were not. Dorian states at war could more likely, but not always, count on the assistance of other Dorian states. Dorians were distinguished by the Doric Greek dialect and by characteristic social and historical traditions. In the 5th century BC, Dorians and Ionians were the two most politically important Greek [[Ethnic group, whose ultimate clash resulted in the Peloponnesian War. The degree to which fifth century Hellenes self identified as "Ionian" or "Dorian" has itself been disputed. At one extreme Édouard Will concludes that there was no true ethnic component in fifth century Greek culture, in spite of anti Dorian elements in Athenian propaganda. At the other extreme John Alty reinterprets the sources to conclude that ethnicity did motivate fifth century actions. Moderns viewing these ethnic identifications through the 5th and 4th century BC literary tradition have been profoundly influenced by their own social politics. Also, according to E. N. Tigerstedt, nineteenth century European admirers of virtues they considered "Dorian" identified themselves as "Laconophile" and found responsive parallels in the culture of their day as well; their biases contribute to the traditional modern interpretation of "Dorians".

Шығу тегі

Дориандықтардың шығу тегі туралы әртүрлі пікірлер бар. Ежелгі заманда кеңінен қабылданған бір теория бойынша, олар Грекияның таулы аймақтарында, мысалы Македония мен Эпирде пайда болған, ал белгісіз жағдайлар оларды оңтүстікке, Пелопоннеске және кейбір Эгей аралдарына жеткізген.

Пелопоннес диалектісін ауыстыру

Дориандықтардың тегі – көп қырлы ұғым. Қазіргі заманғы ғылымда бұл термин көбінесе дорийлік грек диалектісін протогрек тілінде сөйлейтін халықтың таралу аймағын білдіреді. Диалект классикалық солтүстік-батыс Грекия, Пелопоннес, Крит және кейбір аралдар туралы мәліметтерден белгілі. Батыс әдебиетінің ең ерте туындысы – "Илиада" дағы географиялық және этникалық ақпарат, сондай-ақ бұрынғы микендік мемлекеттердің әкімшілік жазбалары, шығыс грек (иондық) тілінде сөйлейтіндердің Пелопоннесте бір кезде үстемдік құрғанын, бірақ содан кейін шегініс тапқанын және ресми айналымда батыс грек (дорийлік) тілінде сөйлейтіндермен алмастырылғанын нақтылайды. Осы төңкеріске байланысты тарихи оқиға бар, ол ежелгі заманда Гераклидтердің оралуы деп, ал қазіргі заманда дорийлік шабуыл деп аталады. Бұл теория батыс грек тілінде сөйлейтіндердің солтүстік-батыс Грекияда тұрғанын және Пелопоннеске басып кіріп, ондағы шығыс грек тілін өз диалектісімен алмастырғанын болжайды. Қола дәуірінен басқа жазбалар белгілі болмағандықтан, сол кездегі және сол жердегі батыс грек тілінің болуын не дәлелдеуге, не жоққа шығаруға болмайды. Батыс грек тілінде сөйлейтіндер классикалық дәуірде Грекияның батысында болған. Шығыс гректерінен айырмашылығы, олар қандай да бір көші-қон оқиғаларымен байланысты емес. Бұл гректер арасында дорийлік диалектінің таралуына куәлік етеді, ол таулы және біршама оқшауланған солтүстік-батыс Грекия аймағында қалыптасқан.

Дориандардың көшіп-қонудан кейінгі таралуы

Дориялықтардың көпшілігі Пелопоннеске қоныстанғанмен, олар Родос пен Сицилияға, сондай-ақ қазіргі Оңтүстік Италияға да қоныстанды. Кіші Азияда Дориандық гексаполис (алты ірі Дориандық қала) болды: Кіші Азиядағы Халикарнасс (Халикарнасс) және Книдос (Книдос), ал Родос аралында Кос, Линдос, Камейрос және Иалисос орналасқан. Бұл алты қала кейіннен Кіші Азиядағы Иония қалаларымен бәсекелестікке түсті. Дориялықтар Критке де қоныстанды. Тектес туралы әңгімелер классикалық дәуірге дейін сақталды: Фукидид Пелопоннес соғысын «иониялықтардың дориялықтарға қарсы күресі» ретінде қарастырды және Сицилиядағы Сиракуз халқының дориялық тегінен тарағаны туралы хабарлады. Коринф, Мегара және Дориан аралдарынан шыққан басқа да «дориялық» колониялар Сиракуздан Селинусқа дейін Сицилияның оңтүстік жағалауында шашырап жатты. Тарас та Спартаның отаршысы болды.

Қола дәуірі Пилосының Дориан

Бір адамның аты, Дорий, Пиллостағы Сызықтық В тақташаларында кездеседі, бұл аймақтардың бірі кейін дориандықтар шапқындап, бағындырды. Пилостың Fn867 тақташасында бұл сөздің dative case-де do ri je we, *Dōriēwei түрінде жазылған, бұл w әрпімен аяқталатын үшінші немесе дауыссыз сөздердің жіктелуі. *Dōriēwes болжамды көпше түрі, w әрпін жоғалтып және қысқарту арқылы Dōrieis болып айналуы мүмкін. Тақташада "дін қызметкерлерінің" қызметшілеріне берілген астық мөлшері туралы мәлімет бар, олар Потнияның, ана құдайының діни мерекесін тойлаған. Dōrieus есімдік жекеше түрі классикалық кезеңде де өзгеріссіз қалды. Көптеген Сызықтық В есімдері қызметшілердің туған жерлерінен немесе микендіктерге қарасты жерлерден жасалған. Карл Дарлинг Бак eus жұрнағын өте өнімді деп санайды. Оның бір қолданылуы – топонимді антропонимге айналдыру, мысалы, Мегареус, "Мегариялық", Мегара қаласынан. Дорьевтер Дорьиден шыққан, ал Дорьи – дориандықтардың атына негіз болған жалғыз классикалық грек мемлекеті. Бұл мемлекет Грекияның батыс-орталық таулы аймағындағы шағын ел болды. Дегенмен, классикалық Дорис Микендік Дориспен толықтай сәйкес келмеуі мүмкін.

Дорис таулықтары

Белгілі ғалымдар бірнеше сенімді этимологиялар ұсынды. Юлиус Покорный Δωριεύς, Dōrieus сөзін δωρίς, dōris, "орман" (сонымен қатар жота, биік жерді білдіреді) сөзінен тудырады. "Дори" бөлігі прото-индоевропалық *deru, "ағаш" сөзінің "o" дәрежесінен (яғни "ō" немесе "o") шыққан, және бұл Гомердің Δούρειος Ἵππος (Doureios Hippos, "Ағаштан жасалған жылқы") сөзіне де бастау берген. Бұл тудырылымның артықшылығы – халықты олардың орманды, таулы елдерімен байланыстырып атау мүмкіндігі.

Ұңғышылар

Екінші танымал түзілісті француз лингвисті Эмиль Буасак берді, сол түбірден, бірақ грек тілінен δόρυ (doru) 'найза сабы' (ағаштан жасалған); яғни "найза ұстаған халық" немесе "найзагерлер". Бұл жағдайда елге халықтың аты берілген, мысалы, саксондықтардан Саксония. Алайда, Р. С. П. Бикес бұл түзілістің дұрыстығына күмән келтірді және жақсы этимологияның жоқтығын айтты.

Таңдалған гректер

Кейде бір Үнді-Еуропа тіліндегі сөздің әртүрлі туындылары ұқсас дыбысталатын Үнді-Еуропа түбірлерін пайдаланады. Грекше дору, "найза", Үнді-Еуропа тіліндегі *deru, "қатты", ағашқа қатысты мағынасындағы "o" сатысынан шыққан. Бұл *dō, (беру) сөзінің *dō ro ұзартылған түріне ұқсас, қазіргі грек тіліндегі императив δώσε (dose, "бер [бірлікте]!") сөзі грек тілінде δῶρον (dōron, "сыйлық") деп аталады. Джонатан Холл осы жолмен жүрді, ол "Гераклидтердің оралуы" мифінен алынған элементтерге сүйенді. Холл, ақын Тиртайдың бір фрагментіне негізделген дәстүрді келтіреді, онда "Спарта – Зевс пен Гера Гераклидтерге берген құдайлық сыйлық" делінеді. Басқа нұсқада Тиндарей Гераклге таққа қайта отырғаны үшін алғыс айтып, өзінің патшалығын сыйға береді, бірақ Геракл "спарталық патшадан оның ұрпақтары талап еткенше сыйлықты сақтап тұруын сұрайды". Сондықтан Холл Дориандарды сыйлықтың иелері деп санайды. Олар Лакедемонды басып алғанда осы атты алған, ал кейін Дорис олардың құрметіне аталған. Холл спартандықтарды Құдаймен өзара келісімді сақтайтын және қасиетті жер алған таңдалған халық ретінде еврейлермен салыстырады. Бұл қорытындыға жету үшін Холл Геродоттың мифтің нұсқасына сүйенеді (төменде қараңыз), онда Дорус басшылығындағы гректер Пелопоннеске жеткенше өз атын қабылдамаған. Басқа нұсқаларда Гераклидтер Дориан көршілерінен көмек сұраған. Холл Дориандардың Лакедемонды Дорис деп атамауы, бірақ осы атты киелі емес және алыс жатқан жерлерге беру мәселесін қарастырмайды. Сондай-ақ, ол Пилостағы Дориан қызметшісі туралы айтпайды, егер оның сыйлығы қасиетті болса, онда ол әлі де Лакедемондағы Ахеялық Атрид әулетімен басқарылып келген. Ғылым тарихындағы шағын, және мүмкін ұмытылған эпизод – "Дорон" сөзінің этимологиясын "қол" мағынасымен көрсетуге жасалған әрекет. Бұл өз кезегінде спарталық қалқандардағы белгілі ламбданың түсіндірілуімен байланысты, ол Лакедемонның бас әрпінен гөрі үлкен бас бармағы бар қолды білдіретін болды. Алайда, спарталық қалқандағы ламбда аңызының афиналық комедия ақыны Евполистің фрагментіне сәйкес шығу тегін ескере отырып, әріп пен қол бейнесі арасындағы комедиялық шатасудың мақсатты болғанын ұсынуға тырысу болды.

It sometimes happens that different derivations of an Indo European word exploit similar sounding Indo European roots. Greek doru, "lance," is from the o grade of Indo European *deru, "solid," in the sense of wood. It is similar to an extended form, *dō ro , of *dō , (give), as can be seen in the modern Greek imperative δώσε (dose, "give [sing.]!") appearing in Greek as δῶρον (dōron, "gift"). This is the path taken by Jonathan Hall, relying on elements taken from the myth of the Return of the Herakleidai. Hall cites the tradition, based on a fragment of the poet, Tyrtaeus, that "Sparta is a divine gift granted by Zeus and Hera" to the Heracleidae. In another version, Tyndareus gives his kingdom to Heracles in gratitude for restoring him to the throne, but Heracles "asks the Spartan king to safeguard the gift until his descendants might claim it." Hall, therefore, proposes that the Dorians are the people of the gift. They assumed the name on taking possession of Lacedaemon. Doris was subsequently named after them. Hall makes comparisons of Spartans to Hebrews as a chosen people maintaining a covenant with God and being assigned a Holy Land. To arrive at this conclusion, Hall relies on Herodotus' version of the myth (see below) that the Hellenes under Dorus did not take his name until reaching the Peloponnesus. In other versions the Heracleidae enlisted the help of their Dorian neighbors. Hall does not address the problem of the Dorians not calling Lacedaemon Doris, but assigning that name to some less holy and remoter land. Similarly, he does not mention the Dorian servant at Pylos, whose sacred gift, if such it was, was still being ruled by the Achaean Atreid family at Lacedaemon. A minor, and perhaps regrettably forgotten, episode in the history of scholarship was the attempt to emphasize the etymology of Doron with the meaning of 'hand'. This in turn was connected to an interpretation of the famous lambda on Spartan shields, which was to rather stand for a hand with outstanding thumb than the initial letter of Lacedaimon. Given the origin of the Spartan shield lambda legend, however, in a fragment by Eupolis, an Athenian comic poet, there has been a recent attempt to suggest that a comic confusion between the letter and the hand image may yet have been intended.

Әлеуметтік құрылым

Дориандық әлеуметтік құрылым қауымдық құрылыммен және жыныстардың бөлінуімен сипатталды. Бос адамдардың өмірі әскери жорықтарға ортақтасты. Елден шықпаған кезде, ерлер некеде болғандарына қарамастан, 30 жасқа дейін әскери жаттығуларға бағытталған, тек ерлерден тұратын үйлерде тұрды. Дориялық әйелдер басқа грек этностарының әйелдеріне қарағанда көбірек еркіндікке және экономикалық күшке ие болды. Басқа эллиндерден айырмашылығы, дориялық әйелдер мүлікке ие бола алатын, күйеулерінің мүлкін басқара алатын және көптеген шаруашылық жұмыстарын құлдарға жүктете алатын. Ежелгі Спартадағы әйелдер ең жоғары ықпал мен экономикалық күшке ие болды, бұл әскери жорықтар кезінде ерлердің ұзақ болмауынан туындаған болуы мүмкін. Дориялық әйелдер пеплос киетін, ол бір кезде барлық эллиндерге ортақ болған. Бұл көйлек иықтарға брошьтармен бекітіліп, тігістері ашық болған, бұл жамбасқа қарағанда еркін қозғалуға мүмкіндік берді.

Тілдің ерекшеліктері

Дориялық диалект Грекияның солтүстік-батысында, Пелопоннес, Крит, Кіші Азияның оңтүстік-батысы, Эгей теңізінің ең оңтүстік аралдары және Оңтүстік Италия мен Сицилиядағы Магна Грецияның түрлі дориялық колонияларында қолданылған. Классикалық кезеңнен кейін, ол негізінен аттикалық диалектімен ысталды, оған эллинистік кезеңдегі койне немесе "ортақ" грек тілі негізделген. Дориялық тілдің басты ерекшелігі – прото-индоевропалық тілдегі ұзын дауыссыздықтың сақталуы, ол аттикалық-иониялық тілде өзгерген. Мысалы, спарталық аналары ұлдарын соғысқа жібермес бұрын айтқан қоштасу сөзі: ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς (ḕ tàn ḕ epì tâs, сөзбе-сөз "онымен немесе оның үстінде": қалқаныңмен тірі қайт немесе оның үстінде – өлген күйде) аттикалық-иониялық диалектте ἢ τὴν ἢ ἐπὶ τῆς (ḕ tḕn ḕ epì tês) болар еді. Цакония тілі, дориялық грек тілінің ұрпағы, Пелопоннес жағалауының оңтүстік бөлігіндегі Арголид аймағындағы кейбір жерлерде, қазіргі Аркадия префектурасында әлі де қолданылады.

Басқа да мәдени ерекшеліктер

Мәдени тұрғыдан алғанда, грек тілінің дори диалектісінен өзге, дори колониялары ерекше дори күнтізбесін сақтап келді, ол мерекелер циклымен байланысты болды, оның ішінде гиацинтия және карнея ерекше маңызға ие болды.

Ежелгі дәстүрлер

Грек тарихнамасында дорийлер туралы көптеген авторлар айтады. Олардың тегін баяндаған негізгі классикалық авторлар – Геродот, Фукидид және Паузания. Дегенмен, ең көп мәлімет берген авторлар грек және рим дәуірінде, негізгі оқиғалардан ұзақ уақыт өткен соң өмір сүрген. Бұл көрінетін қайшылық кейінірек жазған авторлардың сенімділігін автоматты түрде төмендетпейді, өйткені олар бұрынғы, сақталмаған еңбектерге сүйенген. Спарта мемлекетінің салты мен оның көрнекті тұлғалары Плутарх және Диодор Сицилий сияқты авторларда кеңінен сипатталған.

Гомер

"Одиссея" поэмасында дорийлер туралы бір рет айтылады: "Крит деп аталатын жер бар, шараптей қара теңіздің ортасында, сулармен қоршалған, көркем, бай жер. Онда санауға келмейтіндей көп адамдар және тоқсан қала бар. Олардың барлығы бір тілде сөйлемейді, тілдері аралас. Ахайлар, жүрекжандар криттіктер, кидондықтар, толқынды шошақтары бар дорийлер және әдемі пеласктер сонда тұрады. Бұл мәлімет микендік мемлекеттер құлағаннан кейін ғана дорийлерді Критке әкелген дорийлердің шапқыншылығымен үйлеспейді. "Одиссея" поэмасында Одиссей және оның туыстары сол мемлекеттерді аралайды. Екі мүмкіндік бар: не "Одиссея" уақытынан бұрыңғы туынды, не дорийлер микендік дәуірде Критте болған. Дорийлердің шапқыншылығының нақтылығы белгісіз болғандықтан, оның жайлы толыққанды жауап беру осы мәселе туралы қосымша мәліметтер пайда болғанға дейін кейінге шегеріледі. Сонымен қатар, Мессениядағы Дориум қаласы Кемелер тізімінде есімдері аталады. Егер оның аты дорийлерден шыққан болса, онда сол кезде Мессенияда олардың елді мекендері болған дегенді білдіреді.

Тиртеус

Тиртай, спартандық ақын, Мессендіктердің көтерілісін басу үшін VII ғасырдың ортасындағы соғыста лакедемондықтардың кеңесшісі болды. Олар "екі буын бұрын" жеңілген ахейлердің қалдығы еді, бұл Микен құлдырағаннан кейін емес, қараңғы дәуірдің соңында үстемдікке жеткенін көрсетеді. Мессен халқы жекебас құқығынан айырылып, құлдыққа түсті. Тиртайдың бес кітабынан сақталған әскери өлеңдердің тек бірнеше фрагменттері ғана бар. Дорлық үш тайпа – Памфили, Гилли, Диман туралы алғашқы дерек оның еңбектерінде кездеседі. Ол былай деді:

Эриней Дорис ауылынан шыққан адам еді. Ол спарталық конституцияны құруға көмектесті, патшалар мен ақсақалдарға, басқа да өкілеттіктермен қатар, жиналысты тарату құқығын берді. Ол жастар үшін қатаң әскери оқу бағдарламасын енгізді, оның ішінде өзі жазған әндер мен өлеңдерді де қосты, мысалы, "Эмбатерия немесе шайқасқа шабуыл әндері", оларды "Эноплия немесе қарулы әндер" деп те атайды. Бұл әндер қарулы күштердің стандартты жаттығуларының уақытын синхрондау үшін қолданылған. Ол патриотизмді қастерледі:

Геродот

Геродот Кіші Азияның оңтүстік-батыс жағалауындағы Дориандық колониясы – Халикарнасстан шыққан; ол заманның әдеби дәстүріне сәйкес иондық грек тілінде жазған, осылайша соңғы авторлардың бірі болды. Ол парсы соғыстарын сипаттап, гректер мен парсылардың қарсыластарының тарихын қысқаша баяндады. Геродот «дориандық шабуыл» деп аталатын оқиғалар туралы жалпы мәлімет береді, оларды халықтың қоныс аударуы ретінде көрсетеді. Олардың бастапқы мекені – Орталық Грекиядағы Фессалия болған. Ол мифологиялық тұрғыдан түсіндіріп, мифтің географиялық егжей-тегжейін келтіреді: 1.56.2 3 Ол зерттеу жүргізіп, лакедемондықтар мен афиналықтардың басымдыққа ие екенін анықтады, біріншісі – дориандықтар, ал екіншісі – иондық рулар. Бұл ежелгі замандағы ең көрнекті рулар еді, екіншісі – пеласгтар, ал біріншісі – эллин рулары. Олардың бірі ешқашан өз орнынан қозған жоқ, ал екіншісі көшпенділікке бейім болды. Өйткені Девкалион тұсында бұл ру Птиотисте мекендеген, ал Дорос, Эллиннің ұлы, Осса мен Олимп тауларының арасындағы Хстиаиотис жерінде тұрған. Пеласкилер Хстиаиотистен қуылғаннан кейін Пиндос тауында қоныстанды және македондықтар деп аталды. Содан кейін олар Дриописке көшіп, Дриопистен соңғы аялдамасы – Пелопоннеске келді, осыдан бастап оларды дориандықтар деп атады. 1.57.1 3 Пеласгтар қандай тілде сөйлегенін мен анық айта алмаймын. Бірақ егер Тирсендерге жақын, Крестон қаласында тұратын және бұрын дориандықтармен көрші болған, қазіргі пеласгтардың қалдықтарына қарасақ, сондай-ақ Геллеспонт айманындағы Плакия мен Скилакеде қоныстанған, бұрын афиналықтармен бірге тұрған пеласгтар мен басқа да қалалардың тумаларын ескерсек, олар атын жоғалтқанмен, пеласгтар варвар тілінде сөйлеген. Егер барлық пеласг руы осылай болса, онда аттикалық ру да, грек тіліне айналғанда, өз тілін ұмытқан болар. Өйткені Крестон халқы өздерімен бірге тұратын халықтармен бір тілде сөйлемейді, сондай-ақ Факия халқы да, бірақ олар бір-бірімен бірдей тілде сөйлейді. Бұл олардың осы жерлерге көшіп келген кезде өздерімен бірге алып келген тілді сақтап қалғанын көрсетеді. 1.58 Эллин руы алғаш пайда болғаннан бері әрқашан бір тілде сөйлегенін анық байқаймын. Бірақ ол пеласг руынан әлсіз бөлінгеннен бастап, кішкентай бастамадан өсіп, бүгін көріп отырған рулардың көп санына жетті, әсіресе көптеген варвар рулары қосылғандықтан. Сонымен қатар, менің ойымша, пеласг руы да варвар болып қалғанша үлкен өсімге жете алмады. Осылайша, Геродоттың айтуынша, дориандықтар Пелопоннеске жеткенге дейін өздерін Дорус деп атамаған. Геродот мифтің қарама-қайшылықтарын түсіндірмейді, мысалы, Пелопоннестен тыс жерде орналасқан Дорис қалай өз атын алды. Алайда, оның мақсаты, бірінші кітаптың басында баяндағандай, тек өзі естігенін ғана баяндау, үкім шығармау. Миф бойынша, Пелопоннестен қуылған ахейліктер Афина қаласында Ион басшылығымен жиналып, «иондықтар» деп аталды. Геродоттың дориандық мемлекеттердің тізімі төмендегідей: Солтүстік-Шығыс Грекиядан – Фтия, Хистия және Македония. Орталық Грекияда – Дорис (бұрынғы Дриопия), ал Оңтүстікте – Пелопоннес, атап айтқанда Лакедемон, Коринф, Сикион, Эпидавр және Троэзен мемлекеттері. Гермиона дориандық емес, бірақ дориандықтарға қосылды. Теңізден – Родос, Кос, Нисирос аралдары және Анатолиядағы Книд, Галикарнас, Фаселис және Калидна қалалары. Дориандықтар Критті де отарлап, Лато, Дрерос және Олоус сияқты қалаларды құрды. Кинурлықтар бастапқыда иондықтар болған, бірақ Аргив билеушілерінің ықпалымен дориандыққа айналды.

Herodotus was from Halicarnassus, a Dorian colony on the southwest coast of Asia Minor; following the literary tradition of the times he wrote in Ionic Greek, being one of the last authors to do so. He described the Persian Wars, giving a thumbnail account of the histories of the antagonists, Greeks and Persians. Herodotus gives a general account of the events termed "the Dorian Invasion", presenting them as transfers of population. Their original home was in Thessaly, central Greece. He goes on to expand in mythological terms, giving some of the geographic details of the myth:1.56.2 3 And inquiring he found that the Lacedemonians and the Athenians had the pre eminence, the first of the Dorian and the others of the Ionian race. For these were the most eminent races in ancient time, the second being a Pelasgian and the first a Hellenic race: and the one never migrated from its place in any direction, while the other was very exceedingly given to wanderings; for in the reign of Deucalion this race dwelt in Pthiotis, and in the time of Doros the son of Hellen in the land lying below Ossa and Olympos, which is called Histiaiotis; and when it was driven from Histiaiotis by the sons of Cadmos, it dwelt in Pindos and was called Makednian; and thence it moved afterwards to Dryopis, and from Dryopis it came finally to Peloponnesus, and began to be called Dorian. 1.57.1 3 What language however the Pelasgians used to speak I am not able with certainty to say. But if one must pronounce judging by those that still remain of the Pelasgians who dwelt in the city of Creston above the Tyrsenians, and who were once neighbours of the race now called Dorian, dwelling then in the land which is now called Thessaliotis, and also by those that remain of the Pelasgians who settled at Plakia and Skylake in the region of the Hellespont, who before that had been settlers with the Athenians, and of the natives of the various other towns which are really Pelasgian, though they have lost the name,—if one must pronounce judging by these, the Pelasgians used to speak a Barbarian language. If therefore all the Pelasgian race was such as these, then the Attic race, being Pelasgian, at the same time when it changed and became Hellenic, unlearnt also its language. For the people of Creston do not speak the same language with any of those who dwell about them, nor yet do the people of Phakia, but they speak the same language one as the other: and by this it is proved that they still keep unchanged the form of language which they brought with them when they migrated to these places. 1.58 As for the Hellenic race, it has used ever the same language, as I clearly perceive, since it first took its rise; but since the time when it parted off feeble at first from the Pelasgian race, setting forth from a small beginning it has increased to that great number of races which we see, and chiefly because many Barbarian races have been added to it besides. Moreover it is true, as I think, of the Pelasgian race also, that so far as it remained Barbarian it never made any great increase. Thus, according to Herodotus, the Dorians did not name themselves after Dorus until they had reached Peloponnesus. Herodotus does not explain the contradictions of the myth; for example, how Doris, located outside the Peloponnesus, acquired its name. However, his goal, as he relates in the beginning of the first book, is only to report what he had heard from his sources without judgement. In the myth, the Achaeans displaced from the Peloponnesus gathered at Athens under a leader Ion and became identified as "Ionians". Herodotus' list of Dorian states is as follows. From northeastern Greece were Phthia, Histiaea and Macedon. In central Greece were Doris (the former Dryopia) and in the south Peloponnesus, specifically the states of Lacedaemon, Corinth, Sicyon, Epidaurus and Troezen. Hermione was not Dorian but had joined the Dorians. Overseas were the islands of Rhodes, Cos, Nisyrus and the Anatolian cities of Cnidus, Halicarnassus, Phaselis and Calydna. Dorians also colonised Crete including founding of such towns as Lato, Dreros and Olous. The Cynurians were originally Ionians but had become Dorian under the influence of their Argive masters.

Фукидид

Тюсидид Троя соғысына дейінгі Грекия туралы аз айтады, тек ол варварлармен толы екенін және варварлар мен гректер арасында ешқандай айырмашылық болмағанын айтады. Геллендер Фтиотис жерінен шыққан. Бүкіл ел пираттыққа ұшырап, зардап шекті және қоныстанбады. Троя соғысынан кейін "Геллас әлі де көшіп-қонып, қоныстандырумен айналысты". Троя соғысынан кейін 60 жыл өткен соң, тесалиялықтар бооттарды Арнадан Беотияға қуды, ал 20 жылдан кейін "дориялықтар мен Гераклидтер Пелопоннеске ие болды". Коркира, Коринф және Эпидамн, Левкадия, Амбракия, Потидея, Родос, Китера, Аргос, Сиракуза, Гела, Акрагас (кейін Агригент), Акраи, Касмена. Ол Термопиль шайқасында грек мемлекеттерінің біртігінен кейін этникалық соғысқа не себеп болғанын үлкен қайғымен түсіндіреді. Оған дейін құрылған Қорынт конгресі "екіге жарылды". Афина бірін, ал Лакедемон екіншісін басқарды: Лига қысқа уақытқа ғана бірікті, содан кейін Лакедемондықтар мен афиналықтар араздасып, одақтастарымен бірге соғыс бастады, оған барлық гректер ерте не кеш тартылды. Ол былай деп қосты: "Менің ойымша, нағыз себеп – Афинаның күшінің өсуі және бұл Лакедемонды қорқытты".

Платон

Платонның "Заңдар" еңбегінде Троя соғысына қатысқан ахаистер Троядан оралғанда, жас тұрғындар оларды үйлерінен және қалаларынан қуды, сондықтан олар Дорий есімді басшының жетекшілігімен көшіп кетті де, осыдан оларды "дорийлер" деп атады. Осы он жылдық қоршау барысында, жастардың наразылық тудыратын әрекеттерінен қоршауға қатысқандардың өз үйлеріндегі жағдай нашарлады. Сол жауынгерлер өз қалалары мен үйлеріне қайтқанда, бұл жастар оларды лайықты және әділ күтіп алмады, оның орнына көптеген өлім-жұлым, қырғын мен жер аудару оқиғалары орын алды. Содан олар тағы да қуылды, теңіз арқылы көшіп кетті. Дорьеус осы кезде жер аударылғандарды біріктіргендіктен, олар "ахаистер" есімінен "дорийлер" деген жаңа ат алды. Ал осыдан кейінгі оқиғалардың бәрін сіздер, лакедониялықтар, өз дәстүрлеріңізде толыққанды баяндайсыздар.

Паузания

Паузанийдің Грекия сипаттамасында ахаилықтар Тесалиямен шектес Оэта таулы аймағынан келген дориандықтар тарапынан өз жерлерінен қуылғаны айтылады. Оларды Гераклдың ұлы Гилл басқарды, бірақ олар ахаилықтардан жеңіліске ұшырады. Басқа басшылардың жетекшілігімен олар ахаилықтарды жеңіп, Пелопоннесде қалды, бұл "Гераклидтердің қайтысы" деп аталатын мифтік оқиға. Олар Наупакт қаласында кемелер салып, Қорынт шығанағын кесіп өтті. Паузаний дәстүрінде бұл шабуыл дориандықтардың Пелопоннеске қайта оралуы ретінде қарастырылады, яғни Этолия мен Солтүстік Грекияда билік еткен әулеттердің бұрынғы иелігіне қайта оралуы. Қайтыс туралы егжей-тегжейлі мәлімет берілген: Аркадиядан басқа Пелопоннес аймағында "көтерілістер" болды және жаңа дориандық қоныс аударушылар келді. Паузаний Лакония, Мессения, Аргос және басқа жерлердің жаулануы мен қайта қоныстануын, содан кейін одан Критке және Кіші Азия жағалауына көшіп кетуін сипаттайды.

Диодор Сицилийлік

Диодор дориандардың мифологиясы және тарихы туралы дәстүрлі мәліметтердің, әсіресе «Тарих кітапханасының» мол көзі болып табылады. Ол мұндай ерекшелік жасамайды, бірақ ең ерте материалдың фантастикалық сипаты оны миф немесе аңыз ретінде көрсетеді. Мифтер кейбір дориандық әрекеттерді ақтауға тырысады, олардың ішінара саяси мақсатта болғанын ұсынады. Диодор бұрынғы тарихшы Гекатаев Абдерскийден келтіріп, Көшкен кезде көптеген израильдіктер Грекия аралдарына және басқа да жерлерге кеткенін айтады. Барлық шет елдіктер дереу қуылды, ал ең батыл және асылдары, белгілі басшылардың жетекшілігімен, Грекияға және басқа жерлерге әкелінді. Кейбір деректер бойынша, олардың ең танымал басшылары Данаус және Кадмус болды. Ал халықтың көп бөлігі Мысырдан алыс емес, қазір Яһудея деп аталатын, сол кезде толығымен қоныстанбаған жерге көшіп барды. Геракл Грекияның билеуші әулетіне жататын Персеидтерден тегін шығарды. Оның анасы Алкменде Персеидтер де, Пелопидтер де болды. Ол Зевсті Амфитрион деп ойлап қабылдады. Зевс ұлының Грекияны билеуін қалаған, бірақ мұрагерлік ережелеріне сәйкес, сәл ертерек туған Евристей осы құқыққа ие болды. Гераклды бала кезінде өлтіруге жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. Есейген соң ол Евристейдің қызметіне міндетті болды, ол оған 12 еңбек орындауды бұйырды. Геракл үйсіз саяхатшыға айналды, түрлі қиындықтармен жергілікті билеушілерге көмектеседі. Ол Аркадиялықтардың тобын өзімен бірге алып жүрді және уақыт өте келе ересек ұлдарынан тұратын Гераклидтер отбасын құрды. Ол 12 еңбекті аяқтағаннан кейін де осы өмір салтын жалғастырды. Ахаялық Спартамен байланысы болды, себебі патша Тиндарийдің отбасын Гиппокоон және оның әулеті құлатып, елден қуды, соның салдарынан Гераклдің досының ұлын өлтірді. Ол өзінің әскерімен Спартаға шабуыл жасап, оны Гиппокооннан қайтарып алды. Тиндарийді қайта шақырып, оны регенттікке тағайындады және оған патшалықты өзіне талап еткен ұрпақтарына тапсыруды бұйырды. Геракл әдеттегі өмір салтын жалғастырды, бүгінгі стандарттар бойынша ол жалдамалы сарбаз болды, өйткені оған көмек үшін ақы төленді. Кейіннен ол Этолияда, содан кейін Трахисте колония құрды. Дриоптарды қуғаннан кейін, ол Эгимий патшаның басшылығымен Хестиаотис деп аталатын жерде тұратын және сандық артықшылығы бар Лапитарларға қарсы күресіп жатқан дориандарға көмекке келді. Дориандар оған Дористің 1/3 бөлігін (олар әлі иеленбеген) уәде етті. Ол Эгимийден жер үлесін ұрпағы иеленгенге дейін «сақтауын» өтінді. Ол басқа да оқиғаларға қатысып, қызғанышпен толған әйелі Деянейраның уынан көз жұмды. Ол жауынгерлік қару-жарақпен толық киініп, өзін-өзі құрбандыққа шалып, «адамдардан құтылып, құдайлардың қатарына қосылды».

Diodorus is a rich source of traditional information concerning the mythology and history of the Dorians, especially the Library of History. He does not make any such distinction but the fantastic nature of the earliest material marks it as mythical or legendary. The myths do attempt to justify some Dorian operations, suggesting that they were in part political. Diodorus quoting from an earlier historian Hecataeus of Abdera details that during the Exodus many Israelites went into the islands of Greece and other places. All the foreigners were forthwith expelled, and the most valiant and noble among them, under some notable leaders, were brought to Greece and other places, as some relate; the most famous of their leaders were Danaus and Cadmus. But the majority of the people descended into a country not far from Egypt, which is now called Judaea and at that time was altogether uninhabited. Heracles was a Perseid, a member of the ruling family of Greece. His mother Alcmene had both Perseids and Pelopids in her ancestry. A princess of the realm, she received Zeus thinking he was Amphitryon. Zeus intended his son to rule Greece but according to the rules of succession Eurystheus, born slightly earlier, preempted the right. Attempts to kill Heracles as a child failed. On adulthood he was forced into the service of Eurystheus, who commanded him to perform 12 labors. Heracles became a warrior without a home, wandering from place to place assisting the local rulers with various problems. He took a retinue of Arcadians with him acquiring also over time a family of grown sons, the Heraclidae. He continued this mode of life even after completing the 12 labors. The legend has it that he became involved with Achaean Sparta when the family of king Tyndareus was unseated and driven into exile by Hippocoön and his family, who in the process happened to kill the son of a friend of Heracles. The latter and his retinue assaulted Sparta, taking it back from Hippocoön. He recalled Tyndareus, set him up as a guardian regent, and instructed him to turn the kingdom over to any descendants of his that should claim it. Heracles went on with the way of life to which he had become accustomed, which was by today's standards that of a mercenary, as he was being paid for his assistance. Subsequently, he founded a colony in Aetolia, then in Trachis. After displacing the Dryopes, he went to the assistance of the Dorians, who lived in a land called Hestiaeotis under king Aegimius and were campaigning against the numerically superior Lapithae. The Dorians promised him 1/3 of Doris (which they did not yet possess). He asked Aegimius to keep his share of the land "in trust" until it should be claimed by a descendant. He went on to further adventures but was poisoned by his jealous wife, Deianeira. He immolated himself in full armor dressed for combat and "passed from among men into the company of the gods."