Хитлерге қарсы күрескен неміс офицері Геннинг фон Тресков

Кіріспе

Гитлерге қарсы қарсылықты ұйымдастырған неміс әскери шенеунігі (1901–1944)

Хеннинг Герман Карл Роберт фон Тресков (10 қаңтар 1901 – 21 шілде 1944) – Адольф Гитлерге қарсы неміс қарсылығын ұйымдастыруға көмектескен неміс армиясының генерал-майоры. Ол 1943 жылдың 13 наурызында Гитлерді өлтіруге талпыныс жасады және Германия үкіметіне қарсы төңкеріс үшін «Валькирия» жоспарын жасады. Гестапо оны 1944 жылдың 20 шілдесінде Гитлерді өлтіру жоспарының «басты қозғаушысы» деп сипаттады. Жоспардың сәтсіз аяқталғанын білгеннен кейін ол Шығыс майданындағы Кролов Мост қаласында өз-өзіне қол жұмсады.

Ерте өмір

Тресков Магдебургте Пруссияның Бранденбург аймағынан шыққан, 300 жылдық әскери дәстүрі бар және Пруссия армиясына 21 генерал берген асыл текті отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Леопольд Ханс Генрих Юген Герман фон Тресков, кейіннен атқыштар әскерінің генералы болды. Ол 1871 жылы Версальде император Вильгельм I-нің жаңа Герман империясының императоры ретінде таққа отыруына куә болды. Оның анасы Мари Агнес – Пруссияның білім министрі, граф Роберт фон Зедлиц-Трюцшлердің кіші қызы.

Мансап

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тресков атақты 9-постдамдық жаяу әскер полкінде қызмет етіп, 1919 жылғы қаңтарда спартакистік қозғалысты басуға қатысты, бірақ 1920 жылы Веймар республикасының рейхсвер армиясынан заң және экономиканы оқу үшін кетті. Ол банкте жұмыс істеді және 1924 жылы Ұлыбритания, Франция, Бразилия және АҚШ-тың шығысына саяхат жасады, бірақ үйге оралып, отбасылық мүліктерді басқару үшін сапарды тоқтатуға мәжбүр болды. Көптеген танымал прус отбасыларының мүшелері сияқты, Тресков те ұзақ тарихы бар әскери дәстүрі бар басқа отбасының қызына үйленді. 1926 жылы ол 1914-1916 жылдары Бас штаб бастығы болған Эрих фон Фалькенхайннің жалғыз қызы Эрика фон Фалькенхайнға үйленді және фельдмаршал Пол фон Гинденбургтің қолдауымен қайтадан әскери қызметке кірді. Дегенмен, ол қалыпты прус офицері емес еді. Ол әскери формасын қажет болған жағдайда ғана киетін және әскердегі қатаң тәртіпті ұнатпайтын. Ол Райнер Мария Рилке өлеңдерін жатқа айтатын, сондай-ақ ағылшын және француз тілдері сияқты бірнеше тілде еркін сөйлейтін. 1934 жылы Тресков әскери академияда Бас штабтық курстарды бастады және 1936 жылы түлектердің арасында үздік деп танылды. Ол Бас штабтың 1-ші бөліміне (операциялар) тағайындалды, онда генералдар Людвиг Бек, Вернер фон Фрич, Адольф Гейзингер және Эрих фон Манштейнмен тығыз байланыста жұмыс істеді. Сондай-ақ, ол Гюнтер Блюментриттің орынбасары ретінде Манштейн жоспарының жасалуына қатысқан деседі. Францияның құлауынан кейін ол Германияны қампқан эйфорияны бөліспеді және Гитлердің танымалдылығының шарына ортақтаспады. Қазан айында ол Парижде хатшыға (Альфред Йодлдың болашақ әйеліне) былай деді: "Егер Черчилль Американы соғысқа тартуға қол жеткізсе, біз материалдық артықшылықтың күшімен баяу-баяу жеңіліске ұшыраймыз. Содан кейін бізге тек Бранденбург сайлау округі ғана қалады, ал мен сарай күзетінің бастығы боламын". 1941 жылдан 1943 жылға дейін ол әйелінің туысы, фельдмаршал Федор фон Бок пен кейіннен фельдмаршал Гюнтер фон Клюгеге Германия армиясының Орталық тобының бас операциялық офицері ретінде Барбаросса операциясында, Кеңес Одағына жасалған шабуылда қызмет етті. 1943 жылғы қазан және қараша айларында ол Украинадағы Днепр өзенінің батыс жағалауын қорғаған 442-ші гренадер полкінің командирі ретінде шайқаста болды. 1943 жылғы желтоқсаннан 1944 жылы қайтыс болғанға дейін ол 2-ші армияның штаб бастығы болып қызмет етті.

After World War I, Tresckow stayed with the famed Infantry Regiment 9 Potsdam and took part in the suppression of the Spartacist movement in January 1919, but resigned from the Weimar Republic Reichswehr Army in 1920 in order to study law and economics. He worked in a banking house and embarked on a world journey visiting Britain, France, Brazil and the eastern United States in 1924 before he had to abandon it to take care of family possessions back home. Like members of many prominent Prussian families, Tresckow married into another family with long standing military traditions. In 1926, he married Erika von Falkenhayn, only daughter of Erich von Falkenhayn, the chief of the General Staff from 1914 to 1916, and returned to military service, being sponsored by Field Marshal Paul von Hindenburg. Nevertheless, he was not a typical Prussian officer. He wore his uniform only when it was absolutely required and disliked the regimentation of army life. He liked to recite Rainer Maria Rilke, and spoke several languages, including English and French. In 1934, Tresckow began General Staff training at the War Academy and graduated as the best of the class of 1936. He was assigned to the General Staff's 1st Department (Operations), where he worked in close contact with Generals Ludwig Beck, Werner von Fritsch, Adolf Heusinger and Erich von Manstein. He is also said to have worked on developing the Manstein Plan itself as Günther Blumentritt's deputy. After the fall of France, he did not share the euphoria that swept Germany and brought Hitler to the peak of his popularity. In October, he said in Paris to a secretary (the future wife of Alfred Jodl), "If Churchill can induce America to join in the war, we shall slowly but surely be crushed by material superiority. The most that will be left to us then will be the Electorate of Brandenburg, and I'll be chief of the palace guard." From 1941 to 1943, he served under Field Marshal Fedor von Bock, his wife's cousin, and later Field Marshal Günther von Kluge as chief operations officer of the German Army Group Centre in Operation Barbarossa, the invasion of the Soviet Union. Subsequently, in October and November 1943, he served in combat as the commanding officer of Grenadier Regiment 442, defending the western bank of the Dnieper River in Ukraine. From December 1943 until his death in 1944, he served as Chief of Staff of the 2nd Army.

Қатты әрекет

2-ші армияның штаб бастығы ретінде Тресков 1944 жылғы 28 маусымда Гиммлер ұсынған жоспарды іске асыру туралы бұйрыққа қол қойды. Бұл жоспарға сәйкес, 10 мен 14 жас аралығындағы 40 000 – 50 000 поляк және украин балалары, ата-анасы жоқ деп есептелген, «Heuaktion» (Шөп әрекеті) деп аталатын шара аясында ұрланды. Бұйрықтың бір бөлігінде былай делінген: «Бандаларға қарсы операциялар кезінде 10 мен 13 жас аралығындағы, дені сау, ата-анасы табылмайтын немесе жұмыс істеуге жарамсыз ұлдар мен қыздар, отбасыларын күтуге арналған аймаққа жіберіледі (жарамсыз жандар Рейхке жіберіледі)». Ұрланған балалар Тодт ұйымында, Юнкерс зауыттарында және неміс қолөнерінде нацистік Германияның жауларының «биологиялық күшін төмендету» мақсатындағы операцияның бір бөлігі ретінде мәжбүрлі еңбекке жұмсалды. «Heu Aktion» құжаттарына қол қойған Альфред Розенберг Нюрнберг трибуналында кінәлі деп танылды және құжатқа оның қолы қойылғандығы соңғы үкімде еске алынды.

Адольф Гитлерге қарсылық

Тресков бастапқыда Гитлерді Версаль шартына қарсылығы үшін қолдағанмен, 1934 жылы «Ұзын пышақ түнінде» (30 маусым – 2 шілде 1934) болған оқиғалар мен еврей халқына жасалған зорлық-зомбылық оқиғаларынан тез көңілі қалды. 1938 жылы Бломберг-Фрич ісі нацистерге деген жек көрушілігін күшейтті. Сондықтан ол Гитлерге қарсы шыққан азаматтар мен офицерлерді іздеді, мысалы, Эрвин фон Вицлебен, ол Трескоуды армиядан кетуден қайтарды, себебі олар есеп беру күні келгенде қажет болады деп мәлімдеді. 1939 жылдың жазында ол Фабиан фон Шлабрендорфқа: «Міндет және ар-ұятымыз бізден Гитлер мен ұлттық социализмді құлатуға, Германия мен Еуропаны варварлықтан құтқаруға бар күшімізді салуды талап етеді» деді. Кеңес Одағына қарсы науқан кезінде Тресков қарсылық қызметін жаңарып, күшпен жалғастырды. Ол Комиссарлар бұйрығына қатты наразылық білдірді және былай деді: «Осы сәтті есте сақтаңыз. Егер біз фельдмаршал (Федор фон Бок) Гитлерге бірден ұшып барып, осы бұйрықтарды (Комиссарлар бұйрығын) жоюға көндірмесек, неміс халқы жүз жыл бойы ұмытылмас кінәға батып қалады. Бұл кінә тек Гитлер, Гиммлер, Геринг және олардың серіктеріне ғана емес, сіздерге де, сіздердің әйелдеріңізге де, сіздердің балаларыңызға да, көшеде келе жатқан сол әйелге де, сол жақта доп ойнап жатқан балаларға да тиесілі болады». Ол сондай-ақ ресейлік әскери тұтқындарға қатысты, әсіресе Einsatzgruppen тобының еврей әйелдері мен балаларын жаппай атқылауына ашуланды. Трисков Борисовта мыңдаған еврейлердің қырғынға ұшырағаны туралы естігенде, фельдмаршал Федор фон Бокқа құмарлықпен шақырды: «Мұндай нәрсе ешқашан қайталанбауы керек! Сондықтан біз қазір әрекет етуіміз керек. Ресейдегі билік біздің қолымызда!». Армиялар тобының орталық штабында подполковник Георг Шульце Бюттгер, полковник Рудольф Кристоф Фрайхер фон Герсдорф, майор Карл Ханс Граф фон Харденберг, лейтенант Генрих Граф фон Лехндорф Штайнорт, лейтенант Фабиан фон Шлабрендорф, лейтенант Филипп Фрайхер фон Бозелагер және оның інісі Георг Фрайхер фон Бозелагер, подполковник Ханс Александр фон Восс және подполковник Берндт фон Клейст және тағы басқалар қызмет етті, олардың көпшілігі Тресковтың бұрынғы 9-шы жаяу әскер полкінен шыққан. Осылайша, Орталық армия тобының штабы армияның жаңа жүйке орталығына айналды. 1941 жылдың қыркүйек айының соңында Тресков өзінің арнайы операциялар офицері Шлабрендорфты Берлинге оппозициялық топтармен байланысуға жіберді және Орталық армия тобының штабы «кез келген нәрсе жасауға дайын» екенін мәлімдеді. Бұл қадам Германияның экспансиясының шыңында және Гитлерге қарсылықтың төмендеген кезеңінде жасалды, және майданнан және армиядан келген алғашқы бастама болып табылды, деп Ульрих фон Хасселл күнделігінде жазды. Шлабрендорф Армия тобының орталығы мен генерал Людвиг Бек, Карл Фридрих Гёрдлер және 1938 жылы Гитлерге қарсы төңкеріс жасауға қатысқан Абвер (Германияның әскери барлау қызметі) басшысының орынбасары полковник Ханс Остер басқаратын оппозициялық топтар арасында байланысшы болып қызмет етті. 1942 жылы Остердің армияның бас штабының басшысы генерал Фридрих Олбрихтті тартуы осы активті Тресковтың Армия тобының орталығындағы қарсылық тобымен байланыстырып, тиімді төңкеріс аппаратын құрды.

Although initially supportive of Hitler because of his own opposition to the Treaty of Versailles, Tresckow was quickly disillusioned by 1934 by the events of the Night of the Long Knives (30 June to 2 July 1934) as well as its violence against the Jewish population. In 1938, the Blomberg–Fritsch affair further strengthened his antipathy to the Nazis. He therefore sought out civilians and officers who opposed Hitler, such as Erwin von Witzleben, who dissuaded Tresckow from resigning from the Army, arguing that they would be needed when the day of reckoning came. By the summer of 1939, he told Fabian von Schlabrendorff that "both duty and honor demand from us that we should do our best to bring about the downfall of Hitler and National Socialism to save Germany and Europe from barbarism." In the campaign against the Soviet Union, Tresckow resumed his resistance activities with renewed urgency. He was appalled by the Commissar Order, of which he said:
Remember this moment. If we don't convince the field marshal (Fedor von Bock) to fly to Hitler at once and have these orders (Commissar Order) canceled, the German people will be burdened with a guilt the world will not forget in a hundred years. This guilt will fall not only on Hitler, Himmler, Göring, and their comrades but on you and me, your wife and mine, your children and mine, that woman crossing the street, and those children over there playing ball. He was likewise incensed by the treatment of Russian prisoners of war, and in particular by the mass shootings of Jewish women and children by the Einsatzgruppen behind the lines. When Tresckow learned about the massacre of thousands of Jews at Borisov, he appealed passionately to Field Marshal Fedor von Bock: "Never may such a thing happen again! And so we must act now. We have the power in Russia!" Army Group Centre staff included Lieutenant Colonel Georg Schulze Büttger, Colonel Rudolf Christoph Freiherr von Gersdorff, Major Carl Hans Graf von Hardenberg, Lieutenant Heinrich Graf von Lehndorff Steinort, Lieutenant Fabian von Schlabrendorff, Lieutenant Philipp Freiherr von Boeselager and his brother Georg Freiherr von Boeselager, Lieutenant Colonel Hans Alexander von Voss and Lieutenant Colonel Berndt von Kleist among others, many of them from Tresckow's old Infantry Regiment 9. The headquarters of Army Group Centre thus emerged as the new nerve center of Army resistance. At the end of September 1941, Tresckow sent his special operations officer Schlabrendorff to Berlin to contact opposition groups and declare that the staff of Army Group Centre was "prepared to do anything." This approach, made at the height of German expansion and the nadir of anti Hitler opposition, represented the first initiative to come from the front and from the Army, as Ulrich von Hassell noted in his diary. Schlabrendorff continued to serve as liaison between Army Group Centre and opposition circle around General Ludwig Beck, Carl Friedrich Goerdeler and Colonel Hans Oster, the deputy head of Abwehr (German military intelligence) who was involved in a 1938 coup attempt against Hitler (Oster Conspiracy). Oster's recruitment of General Friedrich Olbricht, head of the General Army Office headquarters, in 1942 linked this asset to Tresckow's resistance group in Army Group Centre, creating a viable coup apparatus.

Гитлерге қарсы заговорлар

Трескоудың тобы Гитлерді өлтіріп, соның арқасында Олбрихт басқаратын Берлинде төңкеріске "қозғаушы күш" беретін бұл шешім қабылданды. 1942 жылдың соңында Олбрихт төңкеріске дайындық үшін тағы шамамен сегіз апта уақыт керек екенін мәлімдеді. Біраз уақыттан кейін Тресков Берлинге сапарлап, қалған бірнеше мәселені талқылады және уақыттың қысқа екенін баса айтты. 1943 жылдың қысында Олбрихт: "Біз дайынбыз. Енді осы оқиғаны бастауға болады" деді. Тресков қастандық жасағандарға алғашқы мүмкіндікті пайдаланатынын уәде берді. Бұл мүмдік 1943 жылдың 13 наурызында туды, Гитлер бірнеше рет кешіктірілгеннен кейін Шығыс майданындағы әскерлерге Смоленскіге келді. Алғашқы жоспар бойынша офицерлер тобы түскі ас кезінде офицерлер клубында сигнал бойынша Гитлерді бірлесіп атып тастау керек еді, бірақ армия тобының командирі Клюге, қастандық туралы білген соң, Тресковты одан бас тартуға көндірді. Ол: "Құдайға шүкір, бүгін ештеңе жасамаңыз! Осыған әлі ерте!" деді. Ол неміс армиясы мен халқы төңкеріске дайын емес және мұндай әрекетті түсінбейтінін айтты. Сондай-ақ ол армия мен СС арасында азамат соғысы басталуынан қаушады, себебі Генрих Гиммлер сапарын тоқтатқандықтан, оны сол кезде өлтіру мүмкін болмады. Бірақ Тресковтың қосалқы жоспары болды. Осы түскі ас кезінде ол Гитлермен бірге саяхаттап жүрген подполковник Хайнц Брандттан полковник Гельмут Стиффке (сол кезде ол әлі қастандыққа қатыспаған) Шығыс Пруссиядағы Гитлер штабына бір бөтелке Коинтро алып баруын сұрады, бұл жоғалған тігіс үшін төлем болатын. Брандт оңай келісті. "Коинтро" шын мәнінде британдық пластикалық жарылғыш "Пластик С"-тан жасалған бомба еді, ол британдық магниттік мина корпусына салынып, қышқылмен бірте-бірте ерітілетін пружинадан тұратын таймермен жабдықталған. Гитлердің "Кондор" ұшағы ұшып кетер алдында Шлабрендорф 30 минуттық таймерді іске қосып, пакетті Брандтке тапсырды, ол Гитлердің ұшағына отырды. Ұшып шыққаннан кейін Минскінің маңында операция "Жақын" басталғаны туралы кодос хабарлама берілді, олар осылай күтіп отырған. Бірақ Гитлер Шығыс Пруссиядағы штаб-пәтеріне аман-есен қонғаннан кейін бомба жарылмағаны анық болды (жылытылмаған багаждық бөлімдегі тым төмен температура таймердің жұмыс істеуіне кедергі келтірген болуы мүмкін). Сәтсіздік туралы хабарлама тез таратылды және Шлабрендорф пакетті алып, қастандықтың ашылуына жол бермеу үшін қайтарып алды. Бір аптадан кейін, 21 наурызда, Орталық армия тобы Шығыс майданынан алынған орыс армиясының туларын және қару-жарағын көрсетуді ұйымдастырды. Бұл тулар мен қару-жарақтар Берлиндегі Zeughaus әскери мұражайында қойылды, оны Гитлер Батырлар еске алу күнінде Гиммлер мен Герман Герингпен бірге тамашалауға келуі керек еді. Полковник Герсдорф экскурсия жетекшісі болып, Гитлердің жанында өзін-өзі өлтіруші бомба ретінде жарылуға ерікті болды. Ол Гитлер мұражайда 30 минут болатынын білгендіктен, 10 минуттық таймері бар бомбаларды алып келді. Бірақ соңғы сәтте, Гитлер келгенге дейін, қауіпсіздік шаралары ретінде оның болу уақыты 8 минутқа дейін қысқартылды. Гитлер екі минутта мұражайды шарлап өтті. Нәтижесінде Герсдорф өзінің міндетін орындай алмады, оны өлтіру жоспары тағы да сәтсіз аяқталды және ол мүжілген күйде бомбаларды өшіруге үлкерді. Гитлердің тұрақсыз әдеттерінен туындаған басқа да қастандықтар да сәтсіз аяқталды. Ең бастысы, олар Гитлерге қол жеткізе алмады, себебі ол енді майданға бармады, Берлинге сирек келді және уақытының көп бөлігін Шығыс Пруссиядағы "Құбыжық ұясында" немесе Бавариядағы Бергхофта өткізді. Тресковтың екі орынға кіруге рұқсаты болмады және жоғары деңгейдегі қауіпсіздік кез келген әрекетті мүмкінсіз және сәттілікке жеткізбейтін етті. 1943 жылдың сәуір айында Остердің тобының жойылуы (оның орынбасары Ханс фон Дохнани және лютерандық теолог Дитрих Бонхоффер тұтқындалды, ал Остер үй қамауына алынды) тағы бір соққы болды. Тресков Федор фон Бок, Гюнтер фон Клюге және Эрих фон Манштейн сияқты армия командирлерін қастандыққа қосылуға тырысты, бірақ көп табысқа жете алмады. Білмей Шмундттің көмегімен ол оларға ұқсас офицерлерді олардың көмекшілері мен штаб офицерлері ретінде орналастырып, оларды қастандыққа жақындатты. Клюге қастандық жасаушыларға көңіл білдірді және кейде әрекет етуге дайын болып көрінді, бірақ шешуші сәттерде шешімсіз болып қалды. Басқалары тікелей бас тартты, Манштейн: "Пруссиялық фельдмаршалдар көтеріліс жасамайды" деді. Дегенмен, ешкім олардың сатқындық әрекеттері туралы СС-ке хабарламады.

It was decided that Tresckow's group would assassinate Hitler and thereby provide the 'spark' for the coup, which Olbricht would direct from Berlin. In late 1942, Olbricht indicated that he still needed about eight weeks to complete preparations for the coup. Shortly thereafter, Tresckow traveled to Berlin to discuss the few remaining questions and emphasize that time was running short. In the winter of 1943, Olbricht declared: "We are ready. The spark can now be set off." Tresckow assured the conspirators that he would take action at the first available opportunity. It came on 13 March 1943, when Hitler finally visited troops on the Eastern Front at Smolensk after a few cancellations and postponements. Under the initial plan, a group of officers were to shoot Hitler collectively at a signal in the officers' mess during lunch but Kluge, commander of Army Group Centre, who had been informed about the plot, urged Tresckow not to carry it out saying, "For heaven's sake, don't do anything today! It's still too soon for that!" He argued that the German army and people were not ready to accept the coup and would not understand such an act. He also feared a civil war between the Army and SS, since Heinrich Himmler had canceled his visit and could not be killed at the same time. Tresckow, however, had a backup plan. During the lunch in question, he asked Lieutenant Colonel Heinz Brandt, who was travelling with Hitler, whether he would be good enough to take a bottle of Cointreau to Colonel Helmuth Stieff (who was not yet a conspirator at that time) at Hitler's headquarters in East Prussia as a payment for a lost bet. Brandt readily agreed. The "Cointreau" was actually a bomb constructed of a British plastic explosive "Plastic C" placed into the casing of a British magnetic mine, with a timer consisting of a spring which would be gradually dissolved by acid. Before Hitler's Condor plane was to take off, Schlabrendorff activated the 30 minute fuse and handed the package to Brandt, who boarded Hitler's plane. After takeoff, a message was sent to the other Berlin conspirators by code that Operation Flash was under way, which they expected to take place around Minsk. Yet when Hitler landed safely at his East Prussian headquarters, it became obvious that the bomb had failed to detonate (the extremely low temperatures in the unheated luggage compartment probably prevented the fuse from working). The message of failure was quickly sent out and Schlabrendorff retrieved the package to prevent discovery of the plot. A week later, on 21 March, Army Group Centre organised a display of Russian Army flags and weapons seized at the Eastern Front. It was exhibited at Zeughaus, military museum in Berlin, which Hitler was to visit on Heroes' Memorial Day with Himmler and Hermann Göring. Colonel Gersdorff volunteered to be the suicide bomber, intending to explode a bomb on his person near Hitler while serving as a tour guide. He had with him bombs with ten minute fuses, knowing that Hitler was scheduled to be in the museum for 30 minutes. But at the last minute, just before Hitler was to arrive, the duration of his stay was reduced to just eight minutes as a security precaution. Hitler breezed through in two minutes. As a result, Gersdorff could not accomplish his mission, the assassination plan failed again, and he barely managed to get out and defuse the bombs. Other plots similarly failed because of Hitler's irregular habits. Most importantly, they had no access to Hitler since he no longer visited the front, rarely visited Berlin and spent most of his time at the Wolf's Lair in East Prussia or the Berghof in Bavaria. Tresckow lacked the required clearance to enter either site and the extremely high security made any attempt impractical and unlikely to succeed. The elimination of Oster's group in April 1943 (his deputy Hans von Dohnanyi and Lutheran theologian Dietrich Bonhoeffer were arrested, and Oster was placed under house arrest) was a further setback. Tresckow worked tirelessly to persuade army commanders such as Field Marshals Fedor von Bock, Günther von Kluge and Erich von Manstein to join in the conspiracy without much success. With unwitting help from Schmundt, he placed like minded officers as their adjutants and staff officers to bring them closer to the conspiracy. Kluge sympathised with the conspirators and at times seemed ready to act, only to become indecisive at critical moments. Others refused outright, Manstein declaring, "Prussian field marshals do not mutiny." Nonetheless, no one reported their treasonable activities to the SS.

" Валькирия " операциясы

Ақырында, заговоршылар неміс үкіметін төңкеріспен құлату үшін Берлиндегі және басқа аудандардағы резервтік армияға көбірек сүйенді. Олбрихт Гитлерге қарсы төңкеріс жасаудың жаңа стратегиясын ұсынды. Резервтік армияда "Валькирия" операциясы деп аталатын жоспар болды. Бұл жоспар одақтастардың неміс қалаларын бомбалауы салдарынан заң мен тәртіп бұзылғанда немесе неміс фабрикаларында жұмыс істеп жатқан басып алынған елдердің миллиондаған құл жұмысшылары көтеріліс тудырғанда қолданылуы тиіс еді. Олбрихт бұл жоспарды Германия қалаларын бақылауға резервтік армияны жұмылдыру, СС-ті қарусыздандыру және Гитлер өлтірілгеннен кейін нацистік басшылықты тұтқындау үшін пайдалануды ұсынды. 1943 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Тресков Берлинде ұзақ уақытқа ауру демалысына шығып, Валькирия жоспарының "өзгертілген" нұсқасын егжей-тегжейлі және нақты кестемен дайындады. Тресковтың әйелі Эрика және оның хатшысы графша Маргарет фон Овен, саусақ іздерін қалдырмау үшін қолғап киіп, төңкерістің кінәсін нацистік партияға жабуға арналған бұйрықтар мен қосымша жарлықтарды теріп жазды. 1943 жылғы бұл құжаттар соғыс аяқталғаннан кейін кеңес әскерімен табылған және 2007 жылы жарияланды. Олар Тресковтың заговордағы орталық рөлін және сол кездегі қарсылық топтың идеалистік мақсаттарын көрсетті. Яһудилерге жасалған Холокост туралы білім көптеген офицерлерге күш берді. Бірақ 1943 жылдың қазан айында Тресков Шығыс майданындағы батальонға командир болып тағайындалғанда, ол төңкерісті жоспарлауға немесе іске асыруға мүмкіндік алмай қалды. Тіпті бір айдан кейін екінші армия штабының бастығы болып тағайындалуы да оны одан жақын қылмады. Гитлерге қол жеткізу үшін ол өзінің ескі әрілесі генерал Рудольф Шмундтке, Гитлердің бас адъютанты және армия жеке құрамының бастығына, деректерді бағалау және тікелей фюрерге есеп беру үшін психологиялық және саяси соғыс бөлімін құруды ұсынды. Шмундт өзінің ескі досына әлі де жақсы қарайтын, бірақ Тресковтың фюрерді мақұлдамайтынын сезінгендіктен, мәселені көтермей қалды. Тресков сондай-ақ генерал Адольф Гейзингердің екі айлық демалысы кезінде Армия Жоғарғы Бас штабында (ОКХ) оның өкілі болуға өтініш берді, бұл оған Гитлермен кездесуге де мүмкіндік берер еді, бірақ бұрын қастандықшылармен байланыс жасаған Гейзингер оны сол себеппен қабылдамады. 1943 жылдың тамызында Тресковпен кездескен және Валькирия операциясын қайта қарау бойынша бірге жұмыс істеген полковник Клаус Шенк Граф фон Штауфенберг Гитлерді өлтіруді жоспарлау мен іске асыру жауапкершілігін өз мойнына алды. Штауфенберг резервтік армия штабының бастығы болып тағайындалып, қастандыққа дайын болған кезде одақтастар Нормандияға түскен еді. Штауфенберг Лехндорф арқылы Тресковке хабар жіберіп, әрекеттің ешқандай мағынасы болмағандықтан, оны жасаудың қажеттігі бар ма деп сұрағанда, Тресков оны өлтіруге ғана емес, тіпті қастандық сәтсіз аяқталса да, Берлинде төңкеріс жасауға шақырды. Ол қандай салдар болса да, Гитлерге қарсы неміс оппозициясының ашық әрекеті болуы керек деді. Ол сондай-ақ Филипп фон Бозелагер мен Маргарет фон Овенге күн сайын 16 000 адам соғыста емес, нацистердің қолынан өлтіріліп жатқанын, ал Гитлерді тоқтату үшін өлтіру керек екенін айтты. Төңкеріс жасауға тырысудан бірнеше күн бұрын Тресков досына "әлдебір нәрсе дұрыс болмайтынын" айтты. Оған бұл әрекеттің қажеттігі туралы сұрақ қойғанда, ол: "Иә, солай болса да" деп жауап берді.

Eventually, the conspirators came to rely more on the Reserve Army in Berlin and other districts to stage a coup against the German government. Olbricht now put forward a new strategy for staging a coup against Hitler. The Reserve Army had an operational plan called Operation Walküre (Valkyrie), which was to be used in the event that the disruption caused by the Allied bombing of German cities caused a breakdown in law and order, or an uprising by the millions of slave laborers from occupied countries now being used in German factories. Olbricht suggested that this plan could be used to mobilize the Reserve Army to take control of German cities, disarm the SS and arrest the Nazi leadership once Hitler had been assassinated. During August and September 1943, Tresckow took extended sick leave in Berlin to draft the "revised" Valkyrie plan with fine details and precise timetables. Revised orders and additional proclamations that would pin the blame for the uprising on the Nazi party were typed by Tresckow's wife, Erika, and his secretary, Countess Margarete von Oven, who wore gloves so as not to leave fingerprints. These 1943 papers were recovered by the Soviets after the war and finally published in 2007, showing Tresckow's central role in the conspiracy and the idealistic motivations of the resistance group at that time. Knowledge of the Jewish Holocaust was a major impetus for many officers involved. But when Tresckow was assigned to command of a battalion on the Eastern Front in October 1943, he was no longer in position to actively plan or effect the coup. Even his promotion a month later to Chief of Staff of the Second Army did not bring him much closer. To gain access to Hitler, he proposed to his old comrade General Rudolf Schmundt, Hitler's chief adjutant and Army personnel chief, to create a new department of psychological and political warfare to evaluate data and make reports directly to the Führer. Schmundt, who was still well disposed toward his old friend but suspected that Tresckow disapproved of the Führer, quietly let the matter drop. Tresckow also applied to become General Adolf Heusinger's delegate in the Army High Command (OKH) during the latter's two month leave, which would also give him access to Hitler's meetings, but Heusinger, who was earlier approached by conspirators, rejected it apparently for the same reason. Colonel Claus Schenk Graf von Stauffenberg, who met Tresckow in August 1943 and worked together on revising Operation Valkyrie, took the responsibility for planning and implementing Hitler's assassination. By the time Stauffenberg was appointed Chief of Staff of the Reserve Army and was ready to carry out the assassination attempt, the Allies had already landed in Normandy. When Stauffenberg sent a message to Tresckow through Lehndorff to ask whether there was any point in making the attempt since there was no practical purpose to be served, Tresckow urged him not only to attempt the assassination but to go ahead with the coup in Berlin even if the assassination were to fail. He argued that there must be an overt act of German opposition to Hitler regardless of the consequences. He also told Philipp von Boeselager and Margarete von Oven that 16,000 people were being killed daily not as casualties of war but from being murdered by the Nazis, and Hitler had to be killed just to put an end to it. A few days before the coup attempt, Tresckow confided to a friend that "in all likelihood everything will go wrong". When asked whether the action was necessary nonetheless, he replied, "Yes, even so."

Өлім

Гитлерге жасалған қастандық әрекеті мен Берлиндегі одан кейінгі төңкеріс (20 шілдедегі қастандық) сәтсіз аяқталғанда, Тресков 21 шілдеде Белосток маңындағы Кроловый Мостта өз-өзіне қол жұмсауға шешім қабылдады. Шлабрендорфқа айтқан соңғы сөздері: "Енді бүкіл әлем бізді айыптайды, бірақ біз дұрыс істедік деп толыққанды сенемін. Гитлер – Германияның ғана емес, бүкіл әлемнің басты жауы. Бірнеше сағаттан соң мен Құдай алдында жасағандарым мен жасамағандарым үшін жауап беремін, және Гитлерге қарсы күресте жасағандарымды ақтауға болатынын білемін. Құдай Ыбырайымға қалада он адал адам болса, Содомды қиратпаймын деп уәде берген еді, сондықтан біздің жақсылығымыз үшін Құдай Германияны қиратпайды деп үміттенемін. Біздің арамызда өлуге шағымданатын ешкім жоқ, себебі біздің қатарымызға қосылған әркім Несс көйлегін киген. Адамның моральдық құндылығы тек оның сенімдерін қорғау үшін өмірін беруге дайын болғанда ғана анықталады."

Жеке өмір

1926 жылы Тресков пруссиялық генерал Эрих фон Фалькенхайнның қызы Эрика фон Фалькенхайнға және оның әйелі Ида (Селкман) үйленді. Генерал фон Фалькенхайн Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пруссияның соғыс министрі болып қызмет етті, сондай-ақ Германия Бас штабының бастығы болды. Трескоу мен фон Фалькенхайнның төрт баласы болды: 1927 жылы туған Марк, 1928 жылы туған Рюдигер, 1931 жылы туған Ута және 1939 жылы туған Адельхайд. Ол өзіне-өзі қол жұмсағаннан кейін оның әйелі мен қыздары тұтқындалды. Оның ұлдары бұл кезде әскери қызметте болды. Марк 1945 жылы әскери қызметте қаза тапты, бұл оның әкесінің өзіне-өзі қол жұмсағаннан шамамен бір жыл өткен соң болды. Қыздары Германияның Бад-Сакса қаласындағы балалар үйінде 20 шілдедегі қастандық жоспарының басшыларының басқа балаларымен бірге ұсталды.