Екінші дүниежүзілік соғыстағы «А» армиялар тобының тарихы

Кіріспе

А армия тобы (Heeresgruppe A) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вермахттың құрлық әскерлерінің үш түрлі армия тобының атауы. Бірінші А армия тобы, бұрын «Оңтүстік армия тобы» деп аталған, 1939 жылдың қазан айынан 1941 жылдың маусымына дейін әрекет етті және Франция шайқасында «Орақша кесім» әскери жоспарын іске асыруда шешуші армия тобы болды. Бұл Седан шайқасы, Булонь шайқасы және Дюнкерк шайқасы сияқты шайқастарда француз қарулы күштеріне ауыр жеңілістерді келтірді және 1940 жылдың 22 маусымындағы қарулы келісімге әкелді. А армия тобы кейіннен Францияның неміс оккупациясында қолданылды және Германияның оккупациялаған Франциясындағы алғашқы Батыс бас қолбасшысы (Oberbefehlshaber West) атанды. Бұл қызметтен кейін D армия тобымен алмастырылып, Барбаросса операциясына дайындық үшін Германияның оккупациялаған Польшасына қайта орналастырылды. Шабуыл басталған кезде, А армия тобы 1941 жылдың 22 маусымында «Оңтүстік армия тобы» деп қайта аталды, бірінші рет қолданылуы аяқталды. Екінші А армия тобы 1942 жылдың 7 шілдесінде неміс әскерлерінің құрамына енгізілді, осы кезде Оңтүстік армия тобы 1942 жылғы неміс жазғы шабуылы («Көк жоспар») кезінде солтүстікке қарай В армия тобына (Сталинградқа бағытталған) және оңтүстікке қарай А армия тобына (Кавказға бағытталған) бөлінді. Ол Терек өзеніне қарай жылжыды, бірақ 1942/43 жылдардың қысында, Сталинград шайқасында В армия тобының жеңіліске ұшырауымен бірге кері шегінуге мәжбүр болды. Бастапқыда Кубань плацдармымен және Қырым түбегімен шектелген А армия тобы Украина арқылы батысқа қарай шегінетін Қызыл Армияға қарсы артқы күзет шайқастарын жүргізді. 1944 жылдың 2 сәуірінде «Оңтүстік Украина армия тобы» деп аталды. Үшінші және соңғы А армия тобы 1944 жылдың 23 қыркүйегінде құрылды, бұрынғы Солтүстік Украина армия тобы «А армия тобы» деп қайта аталды. Ол шамамен бес ай бойы алға жылжыған Қызыл Армиядан үнемі шегінумен сипатталды және ақырында Одер өзенінің бойында қалды. 1945 жылдың 25 қаңтарында А армия тобы «Орталық армия тобы» деп аталған бірнеше армия тобының бірі болды. Кейіннен А армия тобы құрылмады.

Army Group A (Heeresgruppe A) was the name of three distinct army groups of the Heer, the ground forces of the Wehrmacht, during World War II. The first Army Group A, previously known as "Army Group South", was active from October 1939 to June 1941 and notably served in the Battle of France as the decisive army group in the implementation of the "Sickle Cut" military plan that inflicted crushing subsequent defeats on the French armed forces at occasions such as the Battle of Sedan, Battle of Boulogne and Battle of Dunkirk and that ultimately led to the Armistice of 22 June 1940. Army Group A was subsequently used in the German occupation of France and temporarily became the first Oberbefehlshaber West in German occupied France. It was eventually replaced in this function by Army Group D and redeployed to German occupied Poland in preparation for Operation Barbarossa. At the commencement of that attack, Army Group A was renamed "Army Group South" on 22 June 1941, ending the first deployment. The second Army Group A was inserted into the German line on 7 July 1942, when Army Group South was split during the German 1942 summer offensive ("Case Blue") into Army Group B in the north (directed towards Stalingrad) and Army Group A in the south (directed towards the Caucasus). It advanced towards the Terek river, but was eventually forced to withdraw by the winter of 1942/43, concurrent with the decisive defeat of Army Group B in the Battle of Stalingrad. Initially confined to the Kuban bridgehead and the Crimean peninsula, Army Group A fought a rearguard action against the Red Army during its westwards withdrawal through Ukraine. On 2 April 1944, it was renamed "Army Group South Ukraine". The third and final Army Group A came into existence on 23 September 1944, when the previous Army Group North Ukraine was renamed "Army Group A". It existed for about five months that were marked by constant withdrawals from the advancing Red Army and eventually left Army Group A at the Oder river line. On 25 January 1945, Army Group A was one of several army groups to be renamed, receiving the designation "Army Group Center". No subsequent Army Group A was formed.

Бірінші рет іске қосылды, 1939-41

Армия тобы A 1939 жылғы 26 қазанда Германияның батыс шекарасының орталық секторында, Франция-Германия және Бельгия-Германия шекаралары бойында, Эйфель және Хунсрюк тауларының кең аймағында, Оңтүстік армия тобын қайта атау арқылы құрылды. Бұрынғы атауымен армия тобы 1939 жылдың қыркүйек және қазан айларында Польшаға басып кірген болатын. Армия тобы A-ның алғашқы қолбасшысы және штаб бастығы – Польшадағы Оңтүстік армия тобы кезінде осы лауазымдарды атқарған Герд фон Рундштедт (қолбасшы) және Эрих фон Манштейн (штаб бастығы) болды.

Франция шайқасына дайындық

Армия тобы А-ның жоғары эшелондарындағы Польша науқанының бронетанкті шабуылдарын қайталауға деген құлшыныс бастапқыда шектеулі болды; Армия тобы А штаб бастығы Георг фон Соденстерн 1940 жылғы 5 наурызда, француз қорғаныс желісі жақсы дамыған деп есептелгенде, жылдам ілгерілеуді қайталаудың ықтимал еместігін болжады. Әрбір армия және танк тобы үш армиялық корпуспен жабдықталған, бұл армия тобын жалпы он екі армиялық корпусқа бөледі. Сонымен қатар, Армия тобы А неміс бронетанктік және моторизацияланған құрамаларының шоғырлануын алды, өйткені 5-ші және 7-ші танк дивизиялары (XV корпус, Хот) 4-ші армияға, ал 1-ші, 2-ші, 6-шы, 8-ші және 10-шы танк дивизиялары (XXXXI корпус (Рейнхардт) және XIX корпус (Гудериан) арасында бөлінген) Panzer Group Kleist-ке тағайындалды. Сонымен қатар, Panzer Group Kleist 2-ші, 13-шы және 29-шы мотоатқыштар дивизияларын (XXXXI корпус пен XIV корпус (фон Витерсхайм) арасында бөлінді) алды. Бұған қоса, қолда бар 42 резервтік дивизияның көпшілігі басқа екі армия тобының бірін емес, Армия тобы А-ны қолдауға бағытталды. Содан кейін солтүстік-батысқа бұрылып, Англия арнасына қарай асығып, Төмен елдердегі одақтас әскерлерін қоршауға тырысты. 4-ші армия армия тобының оң жақ қанатымен (оның оң жағындағы көршісі ретінде B армия тобының 6-шы армиясы) Моншау секторынан Лиеж—Намюр бағыты бойынша және Динанға қарай жылжыды. Сол жағында 12-ші армия армия тобының орталығында тұрды, оның бастапқы шабуылы Прүм секторынан Солтүстік Люксембург арқылы Нефшатоға (Бельгия) және одан кейін Мёз өзеніне қарай бағытталды. Оңтүстікте 16-шы армия армия тобының сол жақ қанатын ұстап, Трир—Мерциг секторынан Люксембург қаласы арқылы Лонгюонға қарай жылжуды мақсат етті. Бұл бөліну Адольф Гитлердің қосымша ескерулерінен туындады, ол Оңтүстік армия тобының шабуылдық табыстарын екіге бөліп көбейтуді үміттенеді. Армия тобы B солтүстік секторды және Волгаға қарай неміс шабуылын, Сталинград шайқасында аяқталатын шабуылды өз мойнына алса, Вильгельм Лист басқаратын Армия тобы А бұрынғы Оңтүстік армия тобының оңтүстік секторына тағайындалды және Кавказға шабуылды басқарумен жүктелді. 26 тамызда Армия тобы А командирі Вильгельм Лист Гитлерді қатты ашуландырып, өзінің армия тобына дереу күшейте беруді немесе армия тобының қысқы позицияларын дайындауды таңдау туралы шұғыл ескерту жіберді. Гитлер 7 қыркүйекте Альфред Йодлды Лист штабына жіберді, Йодл Листтің өз міндеттерін орындамағанын анықтайды деп үміттенеді. Йодл Гитлерге Листтің адал және жауапкершілігі жоғары командир екендігі туралы баяндағанда, Гитлер Йодлге, содан кейін Листке қарсы ашуланып, 9 қыркүйекте соңғысының жұмыстан босатылуына әкелді. Оның орнына басқа офицерді тағайындағанның орнына, Гитлер Армия тобы А-ны тікелей өзі басқаруға кірісті. Ол бұл басқаруды 22 қарашаға дейін сақтап қалды.

Enthusiasm among the higher echelons of Army Group A for a repetition of the armored thrusts of the Poland Campaign was initially limited; Army Group A chief of staff Georg von Sodenstern predicted as late as 5 March 1940 that a repetition of the swift advances through what was estimated to be a well developed French defensive line was less than likely. Each of these armies as well as the panzer group were equipped with three army corps each, placing the army group at a total of twelve army corps. Additionally, Army Group A also received the concentration of German armored and motorized formations, as 5th and 7th Panzer Divisions (XV Corps, Hoth) were assigned to 4th Army and 1st, 2nd, 6th, 8th and 10th Panzer Division (divided among XXXXI Corps (Reinhardt) and XIX Corps (Guderian)) assigned to Panzer Group Kleist. Additionally, Panzer Group Kleist also received the 2nd, 13th and 29th Motorized Infantry Divisions (divided among XXXXI Corps and XIV Corps (von Wietersheim). Additionally, most of the 42 available reserve divisions were earmarked to support Army Group A rather than either of the other two army groups. and then swiftly turning northwestwards to rush towards the English Channel and trap the Allied armies in the Low Countries. 4th Army advanced on the army group's right flank (with 6th Army of Army Group B as its right hand neighbor) from the Monschau sector along the Liège—Namur axis as well as towards Dinant. To its left, 12th Army stood in the army group's center, with its initial thrust directed from the Prüm sector via northern Luxembourg towards Neufchâteau (Belgium) and then towards the Meuse river. Furthest in the south, the 16th Army held the army group's left flank and aimed to advance from the Trier—Merzig sector over Luxembourg City towards Longuyon. This split resulted from additional considerations by Adolf Hitler, who hoped to multiply the offensive gains made by Army Group South by splitting its offensive thrust in two. Whereas Army Group B was to take over the northern sector and the German thrust to the Volga that would climax in the Battle of Stalingrad, Army Group A, under command of Wilhelm List, was assigned to the southern sector of the former Army Group South and placed in charge of the advance into the Caucasus. On 26 August, Army Group A's commander Wilhelm List caused Hitler significant anger by dispatching an urgent warning to either choose between immediate reinforcement for his army group or his army group's preparations of winter positions. Hitler then dispatched Alfred Jodl to List's HQ on 7 September, hoping that Jodl would find List to have to some degree failed his duties. When Jodl instead returned to Hitler with a report of List as a faithful and conscientious commander, Hitler subsequently flew into rages against Jodl and then against List, ending in the latter's dismissal on 9 September. Instead of naming another officer to succeed him, Hitler then proceeded to assume direct command of Army Group A himself. He would hold this command until 22 November.

Кавказдан кетуге 1942/43

Кеңес әскерінің «Уран» операциясы Сталинград қазанындағы «В» армия тобының бөлімдерін қоршап алғанда, «А» армия тобы ( «Дон» армия тобымен бірге) кеңестік шабуылға дайындықтардың басты нысанына айналды. Осы жағдайға байланысты Гитлер армия тобына тікелей басшылық етуден бас тартып, сол кезге дейін 1-ші танк армиясын басқарған Эвальд фон Клейсті (оның орнына Эберхард фон Маккенсен келді) армия тобының командирі етіп тағайындады. 1-ші танк армиясының қаңтарда бөлінуі мен 6-шы армияның қазан айында қосылуы аралығында «А» армия тобы тек 17-ші армиядан және Қара теңіз аймағын қорғаумен айналысқан бірнеше неміс басқару орталықтарынан, мысалы, «Қырым командирі» және «Керчь бұғазы командирі»нен тұрды. 1943 жылдың ақпан айының басында «А» армия тобы Кубаньдағы қорғанысқа шегіністі аяқтады, бұл позиция «Готтың басы» (Gotenkopf Stellung) деп аталды, Кубань мен Қырымда 400 000-ға жуық сарбаздан тұратын 20 дивизияны шоғырландырды. «А» армия тобының және «Дон» армия тобының басшылары бүкіл Кубаньды бақылауға беруге және Донбасс аймағын қорғау үшін «Дон» армия тобының солтүстікке қарайғы сызығын нығайту үшін барлық қолдағы күштерін пайдалануға ынта білдіретін болды. Қызыл Армияның Солтүстік Кавказ майданымен (штабы Краснодар қаласында орналасқан) бес кеңес әскеріне қарсы тұрған Кубань плацдармының неміс қорғаушылары біртіндеп жер беруге мәжбүр болды. «А» армия тобы Кубань плацдармында төрт корпустан құралды: V армия корпусы («Ветцель тобы», Вильгельм Ветцель), XXXXIV армия корпусы, XXXXIX тау корпусы және румындық кавалерия корпусы, барлығы Кубань плацдармында алты неміс және екі румын дивизиясы болды. Плацдармдағы Орталық державалардың күші шамамен 200 000 сарбазды құрады, оларға Солтүстік Кавказ майданының шамамен 350 000 кеңес әскері қарсы тұрды. Наурыздың соңынан бастап, 1-ші неміс әуе корпусы неміс және румын әскерлеріне әуе көмегін көрсетті, бұл әуедегі күш тепе-теңдігін шамамен қалпына келтіруге көмектесті. Осыған сәйкес, 5 сәуірде «А» армия тобы «Оңтүстік Украина армия тобы» деп қайта аталды. Бірнеше күннен кейін, бұрынғы «А» армия тобының негізгі құрамы болған 17-ші армия, 8 сәуірде 4-ші Украина майданының Қырымға шабуылға шығуымен Қырымда ауыр шабуылға ұшырады.

As the Soviet Operation Uranus encircled parts of Army Group B in the cauldron of Stalingrad, Army Group A (along with Army Group Don) became the target of intensive Soviet offensive preparations. On this background, Hitler gave up direct command of the army group and instead named Ewald von Kleist, until then in command of 1st Panzer Army (where he was succeeded by Eberhard von Mackensen), to lead Army Group A as commander. Between the detachment of 1st Panzer Army in January and the addition of 6th Army in October, Army Group A consisted only of the 17th Army as well as several German command posts concerned with the defense of the Black Sea region, such as "Commander Crimea" and "Commander Kerch Strait". In early February 1943, Army Group A completed the withdrawal into the defenses in the Kuban bridgehead, dubbed "Goth's head position" (Gotenkopf Stellung), assembling 20 divisions with around 400,000 troops in the Kuban and in Crimea. The leaders of both Army Group A and Army Group Don would indeed have favored to concede control of the entire Kuban outright and to instead use all available forces to strengthen the line of Army Group Don further north, in order to protect the Donbas region. Opposed by the Red Army's North Caucasus Front (headquartered at Krasnodar) with five Soviet field armies, the German defenders of the Kuban bridgehead were obliged to gradually give ground. Along the line, Army Group A deployed four corps in the Kuban bridgehead itself: V Army Corps (organized as "Group Wetzel", Wilhelm Wetzel), XXXXIV Army Corps, XXXXIX Mountain Corps and Romanian Cavalry Corps, for a total of six German and two Romanian divisions in the Kuban bridgehead. Axis strength in the bridgehead numbered roughly 200,000 soldiers, and they were opposed by roughly 350,000 Soviet troops of the North Caucasus Front. Beginning in late March, air support was provided to the Germans and Romanians by the 1st German Air Corps, which helped roughly equalize the aerial balance of powers. Accordingly, Army Group A was renamed "Army Group South Ukraine" on 5 April, A few days later, 17th Army, which for so long had formed one of the core formations of the former Army Group A, fell under heavy attack in Crimea as the 4th Ukrainian Front on 8 April began its Crimean offensive.