Кіріспе
Америка Құрама Штаттарында торнадолар жиі кездесетін географиялық аймақ, Уильям С. Берроуздың "Торнадо аллеясы" кітабы. Торнадо аллеясы – АҚШ және Канаданың орталық бөлігінде орналасқан, шамамен белгіленген аймақ, онда торнадолар ең көп кездеседі. Бұл термин алғаш рет 1952 жылы Техас, Луизиана, Оклахома, Канзас, Оңтүстік Дакота, Айова және Небраска аймақтарындағы қаушатыра ауа-райын зерттеу мақсатындағы ғылыми жобаның атауы ретінде қолданылды. Торнадо климатологтары белгілі бір аймақтардағы белсенділіктің жоғарылау кезеңдерін анықтайды.
the book by William S. Burroughs
Tornado Alley is a loosely defined location of the central United States and Canada where tornadoes are most frequent. The term was first used in 1952 as the title of a research project to study severe weather in areas of Texas, Louisiana, Oklahoma, Kansas, South Dakota, Iowa and Nebraska. Tornado climatologists distinguish peaks in activity in certain areas
As a colloquial term there are no definitively set boundaries of Tornado Alley, but the area common to most definitions extends from Texas, through Oklahoma, Kansas, Nebraska, South Dakota, Iowa, Minnesota, Wisconsin, Illinois, Indiana, Missouri, Arkansas, North Dakota, Montana, Ohio, and eastern portions of Colorado and Wyoming. Research suggests that the main alley may be shifting eastward away from the Great Plains, and that tornadoes are also becoming more frequent in the northern and eastern parts of Tornado Alley where it reaches the Canadian Prairies, Ohio, Michigan, and Southern Ontario.
Күнделікті қолданыста Торнадо аллеясының нақты шекаралары жоқ, бірақ көптеген анықтамалар бойынша аймақ Техас арқылы, Оклахома, Канзас, Небраска, Оңтүстік Дакота, Айова, Миннесота, Висконсин, Иллинойс, Индиана, Миссури, Арканзас, Солтүстік Дакота, Монтана, Огайо және Колорадо мен Вайомингтің шығыс бөліктерін қамтиды. Зерттеулер көрсеткендей, негізгі аллея Ұлы жазықтан шығысқа қарай жылдамдап, Канаданың Прерия аймақтарына, Огайо, Мичиган және Оңтүстік Онтариоға дейін жететін Торнадо аллеясының солтүстік және шығыс бөліктерінде торнадолардың жиілігі артуда.
the book by William S. Burroughs
Tornado Alley is a loosely defined location of the central United States and Canada where tornadoes are most frequent. The term was first used in 1952 as the title of a research project to study severe weather in areas of Texas, Louisiana, Oklahoma, Kansas, South Dakota, Iowa and Nebraska. Tornado climatologists distinguish peaks in activity in certain areas
As a colloquial term there are no definitively set boundaries of Tornado Alley, but the area common to most definitions extends from Texas, through Oklahoma, Kansas, Nebraska, South Dakota, Iowa, Minnesota, Wisconsin, Illinois, Indiana, Missouri, Arkansas, North Dakota, Montana, Ohio, and eastern portions of Colorado and Wyoming. Research suggests that the main alley may be shifting eastward away from the Great Plains, and that tornadoes are also becoming more frequent in the northern and eastern parts of Tornado Alley where it reaches the Canadian Prairies, Ohio, Michigan, and Southern Ontario.
Терминнің шығу тегі
"Торнадо аллеясы" термині алғаш рет 1952 жылы АҚШ Әуе күштерінің метеорологтары, майор Эрнест Дж. Фобуш (1915–1982) және капитан Роберт С. Миллер (1920–1998) Техас және Оклахома штаттарының аймақтарындағы қауіпті ауа райын зерттеуге арналған ғылыми жобаға атау ретінде қолданылған.
Әсері
Деструктивті торнадолардың жиілігі жоғары болғанына қарамастан, мықтырақ шатырларды және ғимарат пен оның негізі арасындағы байланысты нығайту сияқты құрылыс нормалары, АҚШ-тың басқа аймақтарымен салыстырғанда міндетті түрде қатаңдатылмаған, ал Флориданың оңтүстігі сияқты дауылға бейім аймақтардан айқын түрде әлсіз. Торнадодан зардап шеккен Мур, Оклахома қаласы 2014 жылы құрылыс талаптарын арттырды. Басқа да кәдімгі сақтық шараларына дауылға қарсы бомбобезіктер салу және торнадо сиреналарын орнату кіреді. Торнадо туралы хабардар болу, дайындық және бұқаралық ақпарат құралдарындағы ауа райы туралы хабарлау деңгейі де жоғары. АҚШ-тың оңтүстік-шығысы аса күшті, ұзақ жолмен жүретін торнадоларға ерекше бейім. Бұл аймақтағы тұрғын үйлердің көп бөлігі АҚШ-тың басқа аймақтарымен салыстырғанда нашар салынған, және көптеген адамдар жылжымалы үйлерде тұрады. Осының салдарынан, Оңтүстік АҚШ-та торнадоға байланысты қаза болғандар саны жоғары. Маңызды торнадолар дәстүрлі түрде танылған "торнадо аллеясынан" сирек кездеседі; алайда, өте ауыр және кең ауқымды ошақтар бірнеше жылда бір рет болады.
Канададағы торнадолар
Канада АҚШ-тан кейін әлемдегі торнадо саны бойынша екінші орынды алады. Жердің тең аумағына шаққандағы торнадолардың орташа саны Альберта, Саскачеван, Манитоба және Онтарионың оңтүстік бөліктерінде ең жоғары. Канадалық торнадолардың шамамен жартысы Канада далалары мен Солтүстік Онтариоға дейін, Супериор көліне дейін соқтығысады. Бұл аймақтар АҚШ Торнадо аллеясының солтүстік шекарасын құрайды. Бұл аймақта F5 деңгейіне дейінгі торнадолар тіркелген. Канадалық торнадолардың үштен бірі Оңтүстік Онтарио мен Квебекке, әсіресе Ұлы көлдер мен елдің астанасы Оттава арасындағы аймаққа соқтығысады. Торнадолар көл көлеңкесіндегі аймақтарға, сондай-ақ Орталық Квебектің кейбір бөліктеріне сирек соқтығысады. Бұл аймақта F4 деңгейіне дейінгі торнадолар тіркелген. Соңғы жылдары Оттава аңғарында жиі және күшті торнадолардың көбейіп бара жатқаны байқалады. 2018 жылғы Ұлттық астана аймағындағы торнадолар жоғары деңгейдегі EF3 және жоғары деңгейдегі EF2 торнадоларын тудырды, бұл Оттава мен Гатино аймақтарына өте ауыр зардап келтірді. 2023 жылы аймақта әртүрлі күшті 5 торнадо болды, оның ішінде екі EF1 торнадо Баррхавен қалашығында бірнеше минуттың арасында жерге қонды. Бұл құбылыс әлі зерттеудің бастапқы кезеңінде болғанымен, кейбір мамандар осы аймақты "Торнадо аңғары" деп атауды ұсынады. Оңтүстік-батыс Онтарионың ауа райы Ұлы көлдер арасындағы жартылай аралдың орналасуына байланысты күшті әсерге ие. Осының салдарынан, бұл аймақта температураның жоғарылауы көлдің булануынан туындаған дауылдарда жауын-шашын мөлшерін арттыруы мүмкін. Температураның айырмашылығының күшеюі торнадолардың күшін және мүмкін санының өсуіне де әкелуі мүмкін. Манитоба шекарасы мен Супериор көлі арасындағы Солтүстік Онтариода да күшті торнадолар жиі кездеседі, бірақ бұл аймақтағы торнадолардың саны аз халық тығыздығына байланысты нақты бағаланбаған болуы мүмкін.