Кіріспе

Россендейл, Ланкашир, Англия Хаслингден – Англияның Ланкашир графтығындағы Россендейл қаласында орналасқан қала. Ол Манчестерден солтүстікке қарай 26 шақырым қашықтықта жатыр. Атауы «жаңғақ аңғары» немесе «жаңғақ өсетін аңғар» деген мағынаны білдіреді. 2011 жылғы халық санағы бойынша, қаланың (Хелмшоурды қоса алғанда) халқы 15 969 адамды құрады. Қаланың төңірегін биік таулы далалар қоршап тұр: солтүстігінде – 370 метр, шығысында – 396 метрлік Крибден, оңтүстігінде – 418 метрлік Буль Хилл тауы. Хаслингден – өнеркәсіпші Джон Коккериллдің (1790–1840) және композитор Алан Роусторнның (1905–1971) туған жері. Сонымен қатар, бұл қала көп жылдар бойы Ирландия Республикасының жетекшісі Майкл Дэвиттің (1846–1906) мекені болған. Хаслингден крикет клубы Ланкашир лигасының мүшесі болып табылады.

Тарих

Хаслингден ауданында қола дәуірінде адамдар болғанына куәлік ететін бірнеше мәлімет бар. Он үш тас төбесі қаладан батысқа қарай орналасқан және шамамен б.з.д. 3000 жылға дейін сонатын болжам жасауға болады. Қазір тек бір тас көзге көрінеді. Қазіргі Хаслингденнің бір бөлігі, сондай-ақ көршілес Равенсталл және одан әрі Бакуп қалалары Россендейл орманының, ал ол Блэкберншир орманының бір бөлігі болған. Орман 13 және 14 ғасырларда аң ауруға арналған саябақ ретінде пайдаланылған; «Орман» атауы оның тығыз орманды емес, парктік жер екенін көрсетеді, себебі орман неолит дәуірінде бұрыннан кешіккен. Россендейл орманында он бір вакария (сиыр жайылымы) болған және азат тұрғындар аз болған, Хаслингден ғана маңызды қала және шіркеуге ие болған. Хаслингденде 16 ғасырда базарлар өткенін көрсететін мәліметтер бар, алғашқы жазба 1555 жылғы сот тізімінде кездеседі, онда Джон Рэдклиф «Хаслингден иелерінің базарындағы орманшы» болғаны үшін айыпталған. Базарлар мен жәрмеңкелер туралы кейінірек мәліметтер The Shuttleworth Accounts (1582-1621) еңбектерінде келтірілген. Базар өсуін жалғастырды және 1676 жылы Хаслингден базар қаласы мәртебесін алды. Ол Индустриялық революция кезінде пошта станциясы және маңызды өнеркәсіптік орталыққа айналды. Хаслингден 18-19 ғасырларда жүн және мақта иіру және тоқу өндірісінің механикаландырылуынан, су диірмендерінің дамуынан және кейіннен бу күшінің пайдалануынан үлкен пайда көрді. 19 ғасырдың соңына қарай өнеркәсіптің әртүрлілігі мен байлығы аймаққа «Алтын аңғар» деген атты сыйлады. Хаслингденнің флагы (кварц негізіндегі құмтас) 19 ғасырда теміржол желісінің ашылуымен елдің барлық аймақтарына таратылды. Бұл тас Лондонның жолдарын, соның ішінде Трафальгар алаңының төсеуінде қолданылды. Флагстоун – шөгінді тау жынысының бір түрі, оны плиткаларға бөлу немесе карьерде кеніштен шығару оңай, сондықтан ол төсеуге өте ыңғайлы. Жергілікті халық оны қоршаулар мен шатырлар жасау үшін де пайдаланады. Геологтар оның гранитке ұқсас қаттылығы мен кремний құрамына ие екенін анықтады, ал оның болуы Россендейлдегі кеніштердің дамуына негізгі себеп болды. Хаслингден флагы бірегей; екі басқа, кең таралған флагстоун түрі («қатаң тастар») Пеннин тауларында кездеседі, ал үшінші түрі тек жергілікті Хаслингден флагында ғана табылған.

Тоқыма бұйымдары

Шығыс Ланкаширдің көп бөлігі сияқты, Хаслингденнің де тоқыма өнеркәсібімен тығыз байланысы бар. 16-шы ғасырдан бастап, Россендейлдің ежелгі ормандық аймағы қоныстануға ашылғаннан кейін, шаруалар жоталарда қой өсіріп, жүннен мата жасады. Бастапқыда бұл өндіріс шағын және жергілікті сипатта болды, бірақ 18-шы ғасырдың соңына қарай мата өндірушілер шағын үйлер тобында жұмыс істеуге жиналды. Сонымен қатар, технологиядағы жетістіктер аймақта алғашқы фабрикалардың пайда болуына әкелді. Олардың көпшілігі сумен жұмыс істейтін шағын ғимараттар еді; ал Хаслингден, биік орналасқандығына байланысты, осы алғашқы фабрикалардың дамуы үшін қолайлы орын болмады. Олар жергілікті жерлерде, мысалы, жақын орналасқан Хелмшордегі өзен аңғарларында салынды. Жүнмен ұзақ мерзімді байланыс Хаслингден және басқа Россендейл қалаларының мата өндірісінің процестерінде тәжірибелі екенін көрсетті, сондықтан олар мақта тоқуға оңай көшті. Мақта талшықтары жүнге қарағанда сынбайтындықтан, мақта өнеркәсіптік тоқымаға жақсырақ сай келді. Мақта матасын өндіру тез арада табысты өнеркәсіпке айналды, ал оның дамуы құл саудасының кеңеюімен тығыз байланысты болды. Африкалық құлдар мақта тауарларына айырбасталып, АҚШ-тың оңтүстік аймақтарында құлдар мақта жинады. Фабрикалардың өсуі ландшафтқа және жұмысшылардың өміріне де зор әсер етті. Жаңа фабрикалардағы мақта тоқу көбінесе реттелмеген еді, ал жұмыс күші аштық шегінде сақталды. Аштық адамдарды қарсылық көрсетуге итермеледі, және жұмысшылардың мәртебесінің төмендеуіне себепші деп саналған қуатты тоқыма станоктарына шабуылдар жасалды. 1826 жылы Хаслингденде шамамен 3000 адам "машиналарды бүлдірумен" айыпталды. Аймақта кавалерия жасағы орналастырылды, ал көшбасшылар тұтқындалды. Сол жылы, 1826 жылы Хаслингденнен "жұмыссыздардың көп бөлігі ашкөздіктен қырылады" деген хабарлама тарады. 1850 жылдарға қарай бу күші су күшінің орнын баса бастады, ал фабрикалардың көлемі артты. Міндетті ең төмен жалақы енгізілді, және реформаторлардың, шіркеулердің және бірнеше прогрессивті фабрика иелерінің күш-жігерінің арқасында фабрика жұмысшыларының жағдайы бірте-бірте жақсарды. Россендейл аймағының барлығы "Алтын аңғар" деп белгілі болғанына қарамастан, жағдай әлі де қиын болды. Енді өзендерге энергия көзі ретінде тәуелді болмай, фабрика иелері басқа жерде салуға мүмкіндік алды, және Хаслингден өз биік жерлерінде, мысалы, Харгривс көшесіндегі фабрика сияқты табысты фабрикаларды салуға болатынын байқады. Джон да Хаслингденде дүниеге келген, бірақ 12 жасында Вервьеге көшіп кеткен. Кейіннен оған Серайнг қаласындағы шато ұсынылды, ол Бельгияның темір, болат және машина жасау өнеркәсібінің орталығына айналды. Ол бельгиялық өндірістің негізін қалаушы деп есептеледі және гуманистік көзқарасты жұмыс беруші ретінде танымал болды.

Иммиграция және қоғамдастық

XIX ғасырда мақта өндірісі гүлденген кезде, қала Ұлыбританияға көшіп келгендерді қызықтыра бастады. Әсіресе Ливерпуль порты иммигранттар ағынының кіреберіс қақпасы болды, олардың көпшілігі диірмендерде жұмыс іздеді. 1840 жылдардың соңынан бастап, 1846-1852 жылдардағы Ұлы ашаршылықтан қашқан ирланд иммигранттарының көптеген тобы Ланкаширге келді, ал кейбіреулері Хаслингденге жетті. Соған қатар, Италиядағы саяси тұрақсыздық салдарынан итальяндықтар Ливерпуль мен Манчестерге келді, ал бірнеше отбасы Хаслингденге көшіп кетті. Сол сияқты, 1930 жылдары нацилік қуғын-сүргіннен қашқан шығыс еуропалық түрлі босқындар да осы аймаққа қоныстанды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германиядан келген жас әйелдер диірмендерде жұмыс істеу үшін әкелінді, ал кейбіреулері Хаслингденге келіп, қалды. 1950 жылдан бастап, соғыстан кейінгі тоқыма өнеркәсібінде жұмыс істеу үшін Комонвелт елдерінен мигранттарды шақыру басталды. Алғашқыда бұл Пакистаннан, кейін Бангладештен келген жас ерлерге қатысты, олар ақша жинап үйлеріне қайтуды жоспарлады. Бірақ 1970 жылдары көптегендері әйелдерімен және отбасыларымен бірге Хаслингденде тұрақты қоныс тепті. Осының нәтижесінде, қала қазір Оңтүстік Азия тарихына ие, негізінен Бангладеш және Пәкістаннан келген үлкен және жанды қоғамға ие. Көптеген отбасылар бірнеше ауылдан келген: Солтүстік-Батыс Пәкістанның Аток және Мирпур аймақтарынан, сондай-ақ Бангладештің Силхет аймағындағы Патли Юнионнан. Қазір қалада екі мешіт және көптеген азиялық азық-түлік дүкендері мен басқа да сауда орындары бар. Сонымен қатар, «Апна (Россендейл)» бар, ол негізінен Оңтүстік Азия әйелдері үшін сабақтар, семинарлар және кездесу орны ұйымдастырады. Ол Дейв Пирсон студиясында орналасқан және ислам өнеріне, денсаулыққа, әл-ауқатқа және жалпы білім беруге баса назар аударады.

Басқару

1866 жылы Уэллидің ежелгі приходындағы Хаслингден қалашығынан азаматтық приход құрылды. 1875 жылы қала үшін жергілікті кеңес құрылды және оның басқару аумағы Уэлли приходындағы Хенхедс, Жоғары және Төменгі Буттар, сондай-ақ Бьюридің ежелгі приходындағы Мусбери және Тоттингтонның бір бөлігін қамтыды. Кейіннен Хаслингден 1891 жылы муниципалды борышкер қала ретінде бекітілді, ал 1894 жылы азаматтық приходтың шекарасы қала шекарасына сәйкес кеңейтілді. 2009 жылы Аудит комиссиясы Россендейл кеңесін «жақсы жұмыс істеп жатыр» деп бағалады, оған төрт жұлдыздың үші берілді.

Сент-Джеймс шіркеуі мен "Қаланың төбесі"

1780 жылы Ұлы Джеймсқа арналған Хаслингденнің Англикан шіркеуі қайта салынды. 1296 жылы Линкольн графының сыйлық хатымен Стэнлоу монахтарына Уэлли приходы берілді. Хаслингден Уэллидің жеті тәуелсіз шапкіш шіркеулерінің бірі ретінде тіркелді және оған екі дін қызметкері қызмет етті. Сент-Джеймс шіркеуі қазіргі қала орталығынан солтүстікке қарай орналасқан, бірақ 1930 жылға дейін ол «Қаланың жоғарғы бөлігі» деп аталатын аймаққа жақын тұрды – Таун Гейт пен Чёрч-стрит арасындағы аймақ, және Хаслингденнің ескі орталығы. Бұл жерде бірнеше қоғамдық үйлер, бастапқы базар, қала тұтқындары және саяхаттаушылардың шатырларын тіккен Марсден алаңы орналасқан. Бұзу жұмыстары 1932 жылы басталды және қазір бұл аймақты негізінен жаңадан салынған тұрғын үйлер алып жатыр. Приход шіркеуінің кіреберісінің батыс жағында екі ойылған тесігі бар үлкен оба тасы орналасқан. Оның нақты мақсаты туралы әлі де толық сенімділік жоқ, бірақ көпшіліктің пікірінше, мұндай тастар оба кезінде ауру жұқтырғандарға тікелей жақындаспай, тамақ (немесе басқа да садақа) беру үшін пайдаланылған. 1547 жылғы Клитеро сотының тізімдерінде саксондық крест туралы айтылады, ал оба тасы крестің түбіне қойылған болуы мүмкін, бұл тастың ең кеш 16 ғасырға дейін салынғанын көрсетеді. Бұл зал бір кезде Уинстон Черчилльтің саяси мансабының басындағы жиналыстар өткізілетін орны болған. Эммелин Панкхёрст бірде сахнадан Хаслингден халқына сөз сөйлеген, ал 1916 жылғы Сомма шайқасынан кейін ол Аккрингтон Палс жауынгерлеріне, емделу үшін үйге жіберілген аман қалғандарға уақытша госпиталь болды.

Мектептер

Уэслиан мектебі, бұрын қазіргі денсаулық сақтау орталығы орналасқан жерде, әлемдегі тұңғыш стандартталған интеллект сынағының өткізілген орны болды. Бұл 1900 жылы өнеркәсіпші және либерал саясаткер сэр Уильям Матхердің ұсынысынан кейін туындады, ол Хаслингден техникалық білім беру комитетінің мүшелеріне студенттерге марапаттар тапсырғаннан соң айтқан болатын. 1903 жылы мектеп инспекторы және педагог Генри Холман бұл сынақты жасады. Оған "пирог қабығын қарапайым емес, әшекейлі етудің қандай себебі бар?" сияқты сұрақтар кірді. Матхер өзінің зауыттарындағы шәкірттерді іріктеудің бір бөлігі ретінде сынақтарды қолданатын жүйені енгізді. Ол сондай-ақ қызметкерлер үшін аптасына 48 сағаттық жұмыс уақытын белгіледі. Хаслингден орта мектебі – өнер, математика және информатикаға бағытталған колледж. Хаслингден бастауыш мектебі 2014 жылдың 11 наурызында Ofsted инспекциясынан өтіп, «Жақсы» деген баға алды.

Кітапхана

Алғашында Хаслингден механика институты болып, 1860 жылы ашылған, 1905 жылы ол халыққа арналған кітапханаға айналды. Майкл Дэвитті еске алу үшін көк тақта орнатылған. Жас Дэвит 1840 жылы отбасымен бірге Хаслингденге көшіп келді, себебі британдық жер иесі олардың жалға алған шаруа қожалығынан қуды. Ол мақта фабрикасында жұмыс істей бастады, бірақ 11 жасында оң қолы тік дөңгелекке ілігіп, қатты зақымданып, оны ампутациялауға тура келді. Ол операциядан кейін жазылған соң, жергілікті меценат Джон Дин оған білім алуға көмектесті. Ол сондай-ақ механика институтында кешкі сабақтарға қатысты және оның кітапханасын пайдаланды. Майкл Дэвиттің 1867 жылдан 1870 жылға дейін Уилкинсон көшесіндегі отбасылық үйі қазір ескерткіш тақтамен белгіленген. Кітапхана қорында Томас Фредерик Уорралдың 1892 жылға жуық түсірілген ерте суреті бар, ол «Том Уоррал, суретші» деп белгіленген, оның суреттерінің ішінде Ескі Ақ Жылқы тавернасының (қазір бұзылған) бейнесі де бар.

Теміржол

Бір кезде Хаслингден Акрингтон мен Бьюриге теміржолмен байланысты болған (Раш, 1983). Шығыс Ланкашир теміржолы мұнда станция салды, ол British Railways жүйесінде 1960 жылдың 7 қарашасына дейін жолаушыларға, ал 1964 жылдың 2 қарашасына дейін тауарларға ашық болды. Сондықтан жолаушылар тасымалын тоқтату Доктор Бичингтің реформаларының салдары болған жоқ. Бьюри – Акрингтон желісі 1966 жылдың желтоқсанына дейін пайдаланылды. Теміржолдың көп бөлігі қазір көрінбейді, оның үстінен А56 айналма жолы Грэйн және Блэкберн жолдары арасында салынған. Дегенмен, бұл желі Хелмшор арқылы Стаббинс бағытына қарай іздеуге болады, онда бірнеше әсем виадуктар сақталған. Шығыс Ланкашир теміржолын сақтау қоғамы 1960 жылдардың ортасында Хелмшор станциясында құрылды, мақсаты – Стюбинске дейінгі теміржол желісін қайта ашу еді. Бірақ 1970 жылдары ұйым Бьюриге көшіп, жобадан бас тартты, соңында Роутенсталл – Бьюри бағытын қайта ашты. Ең жақын Ұлттық теміржол станциясы Акрингтонда, 6,4 километр (4 миль) қашықтықта орналасқан. Мұралық Шығыс Ланкашир теміржолының терминалды станциясы арқылы Роутенсталдан Манчестерге тұрақты қатынайтын пойыздарды іске қосу ұсынылып отыр.

Басқа да елеулі жерлер

Қала орталығы 1841 жылы орнатылған әйгілі Үлкен Шамның орны болып табылады, және Хаслингдендегі барлық қашықтықтар осы шамнан өлшенетін еді. Бірақ түпнұсқа шам Америкаға апарылып жоғалғаннан кейін көшірмемен ауыстырылды. Сисси Гриннің нан пісіру орны Диргейтте орналасқан. Адамдар Ланкаширдің түкпір-түкпірінен қолмен жасалған пирогтардың дәмін тату үшін келеді, олар әлі де 1920 жылдардағы түпнұсқа рецепт бойынша дайындалады. Қаланың солтүстігінде Holland's Pies фабрикасы және аяқ киім мен киім сататын, сондай-ақ өзін отбасылық демалыс орны ретінде таныстыратын үлкен сауда орталығы – Winfield's орналасқан. Хаслингденнің соғыс ескерткіші есімдері жазылмағандықтан ерекше. Солтүстік-шығысқа қарай кең аумақты қамтитын 2 кВт қуатты цифрлық теледидар тарату станциясы орналасқан. Крис Аспин Манчестер жолындағы Rose & Crown пабының артында орналасқан, қазір бұрынғы Тор Вью үйінің құрдымға кеткені туралы жазады. Жас Эмма Уолтон 1840 жылдары қайғылы махаббат оқиғасынан кейін қайтыс болды. Бұл оқиға туралы 1956 жылы Джозеф Брэддок өзінің "Құрдымға кеткен үйлер" кітабында баяндаған, автор осы үйдің әуесімен жеке басынан өткен тәжірибелерін айтқан.

Сұлулық нүктелері

Хаслингденнің батысында кең далалық аймақ бар. Бұл далалар Освальдтвистл даласы және Хаслингден даласы деп бөлінеді. Аймақ Батыс Пеннин далаларының бір бөлігін құрайды. 2007 жылы он екі жел турбинасынан тұратын жел электр стансасын салу жоспарланған. Бұл жоспар қолдау мен қарсылықты тудырды, бірақ 2010 жылы кеңесшілер мақұлдады. Содан бері даму болған жоқ және жоспар әлі де даулы болып қалуда. Жақын жердегі Снигхоль (шабақ тесігі), Хелмшорде, әсем көрікті жер ретінде белгілі. Грэйн аңғары, қаланың батысындағы үш суқойманы қамтиды, жаяу жүрушілер үшін танымал. Виктория паркінде боулинг алаңы, балалар ойын алаңы, скейтборд паркі және доп алаңы бар. Парктің ең жоғары нүктесінен Масбери төбесінің көрінісі ашылады.

Айналалық

Panopticons конкурсы 2003 жылдың мамыр айында Mid Pennine Arts ұйымдастырған RIBA конкурстары арқылы іске қосылды. Джон Кеннедидің "Halo" атты өнер туындысы таңдалып, 2007 жылы ашылды және Хаслингден қаласының үстіндегі төбелерде, қайта жаңартылған ландшафттың орталық бөлігі ретінде орналасқан. Ол түнде керемет көрініспен жарқырап тұрады.