Кіріспе

Передвижники (ағылшын тілінде The Wanderers немесе The Itinerants деп аталатын) – академиялық шектеулерге қарсылық білдіріп, суретшілер кооперативін құрған ресейлік реалист суретшілердің тобы. 1870 жылы ол Саяхаттау өнер көрмелері қоғамына дамыды.

Тарих

1863 жылы он төрт студент Санкт-Петербургтегі Императорлық өнер академиясынан шығуға шешім қабылдады. Студенттер Академия ережелерінің шектеулі екенін, мұғалімдердің консервативті болғанын және жоғары және төмен өнердің қатаң түрде бөлінгенін анықтады. Өнерді халыққа жақындату мақсатында студенттер тәуелсіз өнер қоғамын құрды: Петербург суретшілер кооперативі (Артель). 1870 жылы бұл ұйымның орнына, Ресей өнерінің жетістіктерін көруге және өнерді бағалауға үйрету үшін, Саяхаттаушы көркемөнер көрмелері қауымдастығы (Передвижники) құрылды. Қоғам мемлекеттік қолдауға тәуелді болмай, Мәскеу мен Санкт-Петербургтегі халықтың қазіргі өмірін бейнелейтін өнерді провинцияларға жеткізді. 1871 жылдан 1923 жылға дейін қоғам Санкт-Петербург және Мәскеуде 48 жылжымалы көрме ұйымдастырды, одан кейін олар Киев, Харьков, Казань, Орел, Рига, Одесса және басқа қалаларда көрсетілді.

Әдеби сыншылардың ықпалы

Передвижниктерге әдеби сыншылар Виссарион Белинский мен Николай Чернышевскийдің либералдық идеяларын қолдаған қоғамдық көзқарастары әсер етті. Белинский әдебиет пен өнердің әлеуметтік және моральдық жауапкершілікті мойнына алуы керек деп есептеді. Көптеген славянофилдер сияқты, Чернышевский де 1861 жылғы реформада іске асырылған крепостнойларды босатуды ынтамен қолдады. Ол баспасөз цензурасын, крепостнойлықты және өлім жазасын батыстың ықпалы деп санады. Оның саяси қызметі салдарынан, шенеуніктер оның барлық жазбаларын, тіпті диссертациясын да жариялауға тыйым салды; бірақ ол ақырында 19 ғасырдағы Ресей өнер әлеміне жетті. 1863 жылы, крепостнойлар босатылғаннан кейін, Чернышевскийдің мақсаттары Передвижниктердің көмегімен орындалды. Олар Ресейдің өзгеше, қарапайым және ішкі сұлулығы бар деген кең таралған славянофилдік халықшылдық идеяны қабылдап, оны суретте қалай бейнелеуге болатынын анықтады.

Суреттердің тақырыптары

Передвижниктер әлеуметтік өмірдің көп қырлы аспектілерін бейнеледі, көбінесе теңсіздік пен әділетсіздікке сынды қарар еді. Бірақ олардың өнері тек кедейлікті ғана емес, сонымен қатар халықтың тұрмыс-тіршілігінің сұлулығын, ғана емес, азап-тозақты, сонымен қатар мінездің беріктігі мен күшін көрсетті. Передвижниктер гуманистік өнерінде орыс аристократиялық тәртібі мен автократиялық үкіметті айыптады. Олар орыс халқының азаттық қозғалысын көңіл жағсылықпен бейнеледі (мысалы, Илья Ефимович Репиннің "Пропагандистің тұтқындалуы", "Жарлықтан бас тарту", және "Олар оны күтпеген еді"). Олар әлеуметтік қалалық өмірді суреттеді, ал кейіннен тарихи өнерді қарапайым халықты бейнелеу үшін пайдаланды (Василий Суриковтың "Стрелецтердің атылуының таңы"). Өркендеу кезеңінде (1870-1890) Передвижниктер қоғамы кеңейе түсті, табиғи және еркін суреттерге көшті. Сол кездегі дәстүрлі қара палитрадан өзгеше, олар техникада еркіндікпен жеңіл палитраны таңдады. Олар суреттерінде табиғилықты және адамдардың айналамен қарым-қатынасын көрсету үшін жұмыс істеді. Бұл қоғам елдің ең дарынды суретшілерін біріктірді. Передвижниктердің арасында Украина, Латвия және Армения суретшілері де болды. Қоғам Марк Антокольський, Василий Верещагин және Андрей Рябушкиннің туындыларын да көрсетті. Передвижниктер өнерінің дамуында сыншы және демократ Владимир Стасовтың еңбегі маңызды рөл атқарды.

Передвижниктердегі ең танымал жанр - пейзаж

Ландшафт суреті 1870 және 1880 жылдары гүлденді. Передвижниктер көбінесе пейзаждарды суреттеді; Поленов сияқтылары ашық ауада салу (пленэр) техникасын қолданды. Екі суретші – Иван Шишкин мен Исаак Левитан тек Ресейдің ландшафттарын суреттеді. Шишкин әлі де ресейлік "орман жыршысы" деп есептеледі, ал Левитанның ландшафттары терең сезімталдықтарымен танымал. Ресей ландшафты Передвижниктерден кейін ұлттық символ ретінде маңызға ие болды. Передвижниктер өз елдерінің сұлулығын көрсету және қарапайым халықты оны сүюге, қорғауға шақыру үшін ландшафттарды суреттеді. Левитан бірде: "Менің Ресей даламда осындай әсемдік бар – толып жатқан өзендер нәр алып, жаңа өмірге қайтарады. Ресейден жақсы ел жоқ! Нағыз ландшафт суретшісі тек Ресейде ғана болуы мүмкін" деген еді. Передвижниктер ландшафттарға ұлттық ерекшелік берді, соның арқасында басқа елдердің адамдары да ресейлік ландшафтты тани алады. Передвижниктердің ландшафттары – орыс ұлтының символдық бейнесі.