Кіріспе

Римдік қамал

Инчтутил – Шотландияның Перт және Кинрос округіндегі Блэргоури қаласының оңтүстік-батысына қарай, Тай өзенінің солтүстік жағалауында орналасқан табиғи платформадағы рим легионерлік қамалы. Ол 82 немесе 83 жылы губернатор Гней Юлий Агриколаның каледон тайпаларына қарсы жорығындағы әскерлерінің алдыңғы штаб-пәтері ретінде салынған. Шотландияның Таулы аймағына кіретін және шығатын басты жолдардың бірінің басында орналасқан бұл қамалды XX Валерия Виктрикс легионы басып алды және ол жалпы аумақты құрады. Үлкен қамалдың құрылысына екі-үш маусым кеткен, ал қысқы уақытта әскерлерді орналастыру және қорғау үшін жақын жерде уақытша лагерь салынды. Сонымен қатар, жақын маңдағы шатқалдардың аузында солтүстік және оңтүстікке қарай кішігірім бекіністер салынды, олар қазір Гленблокер бекіністері деп аталады. Инчтутилдегі қамал Гленблокер бекіністерінің және Стратмордағы Кардеан мен Стракатро сияқты басқаларының бір бөлігі деп есептеледі. Олар бірнеше элементтерден тұратын бірыңғай жүйені құрады: Гэск жотасындағы римдік жол бойындағы қамалдар мен қарау мұнаралары, Гленблокерлер және Стратмор қамалдары. Инчтутил ең ірі әскери база ретінде, Таулы аймаққа және одан әрі шабуыл жасауға қабілетті жалғыз және ең үлкен орын болды.

Жасақтама және гарнизон

Ұлыбританиядағы басқа легионерлік қамалдардан өзгеше, Инчтутил кейіннен қайта салынбады және 1952 мен 1965 жылдар аралығында сэр Ян Ричмонд қазба жұмыстарын жүргізген кезде оның жоспары көбінесе сақталған күйде болды. Сондықтан, ол Рим империясының кез келген жеріндегі легионерлік қамалдың толық жоспарын ұсынатын жалғыз орын ретінде ерекшеленеді. Оның қорғанысы стандартты римдік жоспарға сәйкес, таспен жабысқан шөптен жасалған қоршаудан, сыртқы ормен және әр жағында қақпа үйлерінен тұрды. Онда орналасқан легион толық күшінде 5400 сарбазға жетер еді, бірақ олармен бірге қосымша мамандықталған әскерлер де болған. Оған 5000 шаршы метрді құрайтын аурухана (valetudinarium), 3500 шаршы метрді құрайтын шеберхана және 64 казарма ғимараты кірді. Бұл ғимараттардың ағаш қабырғаларының жалпы шеңбері жеті шақырым (10 км) есептелді. Қамалдың ортасындағы аралда легионның тулары мен императордың суреттері сақталған аэдес бар штаб-пәтер ғимараты да анықталды. Дегенмен, ол легионерлік қамал үшін күтілгеннен әлдеқайда кішкентай болды және уақытша сипатта болған болуы керек. Оның шығысындағы үлкен бос арал преториум, яғни қолбасшының үйі орналасуы тиіс еді. Алайда, мұндай ірі құрылыстың іргетасы табылмады, бірақ жер тегістеліп, дайындалған еді. Инчтутил тек қысқа ғана уақыт бойы қолданылды және шамамен 86 жылдың жазында, ал әрі кетсе 87 жылдың басында эвакуацияланды. Бұған себеп болғаны, Легио II Адиутрикс 86 жылы Дева Виктрикс (Честер) өңірінен Дакияның шапқыншылығына қарсы тұру үшін Моэзияға шақырылған, ал XX Валериа Виктрикс оның орнын басу үшін оңтүстікке қайтаруға мәжбүр болды. Алайда, соңғы археологиялық зерттеулер бұл тұжырымға күмән келтіріп, қамал бұрын ойланғаннан гөрі ұзақ уақыт бойы қолданылған болуы мүмкін екенін көрсетіп отыр.

Тырнақ қор

1950 жылдары Ричмонд бастаған қазба жұмыстары кезінде 1960 жылдың жазында 875 400 толық темір тырнақ (төртбұрышты саптамалы) және тағы 28 (дөңгелек саптамалы тырнақтар) бар, салмағы 7 тонна, сонымен қатар басқа темір заттар, оның ішінде араба дөңгелектерінің шеттері – жалпы салмағы он тонна табылған. Тырнақтар мен темір бұйымдар мұқият жасырылған шұңқырда табылды. Бұл тырнақтарды Рим әскерлері кетер алдында бекіністі бұзып, жергілікті тайпаларға тиесілі болмауы үшін көмгені анық. Көптеген тырнақтар мұражайларға жіберілді, ал қордың бір бөлігі жұртшылыққа және басқа да мүдделі ұйымдарға 5 шиллингке бір тырнақтан және 5 тырнақтың жиынтығы үшін 25 шиллингке сатылды. Дэвид Колвилл & Sons (темір және болат өңдеушілер) тырнақтарды сұрыптап, сақтау жұмысын жүктеді. Барлық толық тырнақтарды сұрыптау, сыйлау және сату процесі олардың табылғанынан үш жыл өткен соң, 1963 жылы аяқталды. Инчтутилден табылған шамамен 2000 жылдық темір тырнақтар атом ғалымдары ядролық қалдықтардың ыдырауын бағалау үшін пайдаланған.