Кіріспе
Құстардың Gaviiformes отряды (Gaviiformes) – су құстарының бір тобы. Оған қазтұяқтар немесе суға батып жүзушілер және олардың ең жақын, қазірде жойылған туыстары кіреді. Қазіргі заманғы Gaviiformes Солтүстік Американың көптеген аймақтарында және Солтүстік Еуразияда (Еуропа, Азия және Африкада болуы даулы) кездеседі, ал тарихқа дейінгі түрлер одан да кеңінен таралған.
Gaviiformes ('/g//æ//v//i//.//ᵻ//f//ɔr//m//iː//z/) is an order of aquatic birds containing the loons or divers and their closest extinct relatives. Modern gaviiformes are found in many parts of North America and northern Eurasia (Europe, Asia and debatably Africa), though prehistoric species were more widespread.
Жіктеу және дамуы
Оның бес түрі бар, олардың барлығы Гавия туысына жатады. Бұрын лоундар Солтүстік жарты шар құс отбасыларының ең көнесі саналған; бұл идея негізінен лоундар мен мүлдем байланысы жоқ, құрып кеткен креда кезеңінің Hesperornithiformes тобы арасындағы пішін мен (мүмкін) мінез-құлқының ұқсастығынан туындаған. Атап айтқанда, Enaliornis, осы топтың ата-тегі және плезиоморфтық өкілі болған сияқты, кейде Альбиан (Төменгі кредалық) Гавиформдар туралы талаптарды қолдау үшін қолданылған. Бірақ соңғы кезде Anseriformes (су құстары) және Galliformes қазіргі құстардың ең көне топтары екені анықталды, және олардың 100 миллион жыл бұрын (млн жыл) Альбианның соңында ерекшеленгендігі, мүмкін болса да, жеткілікті дәлелдермен расталмаған. Лондар көбірек заманауи сәулеленуге жатады. Бұрын олар баспен жүретін суға сүңгіп кіретін құстармен – гребтермен туыс деп есептелген, және екі топ та бір кезде Colymbiformes тобына біріктірілген. Алайда, 1930 жылдарға дейін екі топтың тым жақын туыс емес екені анықталды, олар конвергентті эволюцияның нәтижесі болып табылады және ұқсас экологиялық ортаға ұқсас бейімделген. Ұқсастық соншалықты күшті, тіпті жалпы анатомиялық ерекшеліктерді зерттейтін ең заманауи кладистік талдаулар да лоундар мен гребтерді бір топқа біріктіруге кедергі келтіруі мүмкін. Сибли-Ахликвист таксономиясы лоундарды гребтермен біріктіріп, өте көп түрлі "Ciconiiformes" тобында қалдырды, және лоундардың қарым-қатынасы ондағы кейбір топтармен байланысты болуы мүмкін. Атап айтқанда, басқа авторлар лоундардың пингвиндер (Sphenisciformes), құбыр мұрындылар (Procellariiformes), жаға құстары (Charadriiformes) сияқты теңіз құстарымен жақын қарым-қатынаста екенін және, мүмкін, жақында ғана ашылған Mirandornithes кладымен байланысты екенін қарастырды, ол гребтерді (Podicipediformes) және олардың ең жақын туыстарын – фламинголарды (Phoenicopteriformes) біріктіреді. Әсіресе, кейбір ертедегі пингвиндердің бас сүйектері мен тұмсықтары белгілі бір жағынан тірі және қазба Гавиформдардың бас сүйектері мен тұмсықтарына ұқсас болғандығы қызық.
Қалдық деректері
Тарихи дәуірде лондер қазіргіге қарағанда оңтүстікке қарай кеңінен таралған, олардың қазба қалдықтары Калифорния, Флорида және Италия сияқты жерлерде табылды. Олардың туыстық байланысына қатысты қайшылықты молекулалық деректер қазба деректерімен толық шешілмейді; олар, болжамды туыстастары сияқты, соңғы бор дәуірінің соңында пайда болған болуы мүмкін, бірақ қазіргі заманғы лондер эоценнен бері ғана белгілі. Сол кезде қазіргі заманғы құстардың барлық негізгі топтары болған деп күдіктенуге болады, егер олардың нақты анықталған үлгілері табылмаса да. Колимбоидтер ерте Приабон кезеңінен (шамамен 37 миллион жыл бұрын) бастап, Еоценнің соңына (Бурдигалианның соңы, 20 миллион жылдан кем) дейінгі Батыс Еуразияның Альпид белдеуінің солтүстігіндегі, Атлант мұхиты мен бұрынғы Тұрғай теңізі арасындағы шөбінді және теңізтік жыныстарында кеңінен таралған. Олар әдетте Gaviidae отбасына жатқызылады, бірақ көбінесе Colymboidinae қосалқы отбасына кіреді, ал қазіргі лондер Gaviinae құрайды. Бірақ Colymboides үлгілері қазіргі лондерден едәуір өзгеше, және олар жойылған примитивті гавивидтер отбасына жатуы мүмкін. Сонымен қатар, бұл топ парафилетикалық болуы мүмкін, сондықтан мысалы, қазір оның құрамындағы Dyspetornis қайтадан бөлінуі керек. Енспель (Германия) жеріндегі Олигоценнің соңғы шөгінділерінде сипатталмаған кішкентай су құсының аяғы табылды; ол да Colymboides-ке тиесілі болуы мүмкін, немесе болмауы мүмкін. Гавия тұқымының қазірге дейін онға жуық тарихи алдындағы түрлері анықталды, ал тағы да соншасы зерттеуді күтіп тұр. Бұл тұқым ерте миоценнен бері белгілі, ал оның ең көне өкілдері өте кішкентай (кейбіреулері қызыл мойынды лондерден кіші). Неогеннің соңғы кезеңінде тұқым, көбінесе Коуп ережесін сақтайды. Кейбір ескі қазбалар кейде Гавивидтерге жатқызылады. Бор дәуірінен Lonchodytes (Lance Formation, Вайоминг) және Neogaeornis (Quinriquina Formation, Чили) тұқымдары сипатталған; екеуі де лондерге жақын деп саналатын топтармен байланысты. Атап айтқанда, соңғысы бастапқыда екеуі де қарастырылған примитивті лондердің бірі болуы мүмкін, бірақ басқа авторлар Neogaeornis-ті гесперорниттерге жатқызады; алайда, Gaviiformes немесе Hesperornithiformes Оңтүстік жарты шарда немесе оған жақын жерде табылған емес. Lonchodytes лондерге жақын болған, бірақ лондердің туыстастарына одан да жақын болуы мүмкін. Шаллон-сюр-Весл (Франция) палеоценінен табылған Eupterornis лондердің кейбір ерекшеліктерін еске түсіреді, бірақ басқалары шардривидтерге, мысалы, қарашабаздарға (Laridae) көбірек ұқсас. Вайоминг штатының Ласк маңындағы олигоцендік жыныстардан табылған карпометакарптың бөлігі Gaviella pusilla деп сипатталды, бірақ бұл қол сүйегі қанаттарымен суға түсетін гесперорниттерге де ұқсас, және егер олар апоморфты болса, Гавиидтерге жатуы қиын болар еді (бірақ бұл әлі сипатталмаған "Gaviellidae" отбасындағы кішкентай қанатты гавивид болуы мүмкін): Гавиядағы карпометакарп қанаттарымен суға түсетін гесперорниттерге ұқсас, бұл қанаттарды су астындағы жылдам бұрылыстар үшін руль ретінде пайдалануға мүмкіндік береді, ал Colymboides әлі де маманданбаған плезиоморфты қолға ие. Parascaniornis, ерте авторлар лондермен байланыстырған, ақырында гесперорнит Baptornis-тің кіші аталымы екені анықталды. Эоценнің ортасынан табылған Гейстел (Германия) су құсының қазбасы қателікпен Gavia-ға жатқызылды.