Кіріспе

Құстар туысы Struthionidae (/s/t/r/uː/θ/i/'ɒ/n/ə/d/i:/; латын тілінен strūthiō 'сүреқай') - ұшуға жарамсыз құстардың туысы, қазіргі кездегі сүреқайлар мен олардың жойылған туыстарын қамтиды. Сүреқайдың екі тірі түрі – Struthio туысына жататын жалпы сүреқай және сомали сүреқай, сондай-ақ Голоцен қазбаларынан белгілі Азия сүреқайы сияқты бірнеше түрлер бар. Жалпы сүреқай – бұл екі тірі түрдің ең көп тараған және ең ірі құс түрі. Еуразияның Плиоценнің соңы мен Плейстоценнің басында өмір сүрген жойылған Pachystruthio туысы – ең үлкен құстардың бірі. Struthio туысының алғашқы түрлері миоцен дәуірінде пайда болды, бірақ палеоцен, эоцен және олигоцен дәуірлерінің әртүрлі қазбалары да осы туысқа жатуы мүмкін. Сүреқайлар құстардың қанатсыз құстар тобына (ratite) жатады, олардың барлық қазіргі түрлері ұша алмайды, оның ішінде киви, эму және реалар бар. Дәстүр бойынша Struthioniformes тобында барлық қанатсыз құстар болған. Алайда, соңғы генетикалық талдаулар бұл топтың монофилетикалық емес екенін көрсетті, себебі ол тинамулармен парафилетикалық байланыста, сондықтан сүреқайлар әдетте осы топтың жалғыз мүшелері ретінде жіктеледі, бірақ IUCN кеңірек жіктеме қолданып, барлық "ratite" және тинамуларды Struthioniformes тобына қосады.

Эволюция

Struthionidae - бұл Struthioniformes тобының мүшесі, бұл палеогнат құстарының тобы, ол алғаш рет ерте эоцен кезінде пайда болды және эоцен дәуірінде Солтүстік жарты шарда (Еуропа, Азия және Солтүстік Америка) кездескен түрлі ұшусыз нысандарды қамтиды. Struthionidae-дің Struthioniformes ішіндегі ең жақын туыстары - Ergilornithidae, Азияның соңғы эоценінен бастап плиоценнің басына дейін белгілі. Сондықтан Struthionidae тұқымдасының шығу тегі Азиядан болуы мүмкін. Struthionidae тұқымдасына жататын Struthio туысының ең көне жазбалары Африканың ерте миоцен кезеңінен, шамамен 21 миллион жыл бұрын табылған. Струтио 12 миллион жыл бұрын басталған орта миоценнің соңында Еуразияға таралып, кеңінен тарады. Еуразияның кейінгі плиоцен кезеңінен табылған Pachystruthio құсының түрлерінің ішіндегі ең ірілері бар, кейбір түрлерінің салмағы шамамен 700 кг-ға дейін жетеді. Африкалық қазба түрлерінің арақатынасы салыстырмалы түрде түсінікті болса да, көптеген азиялық страус түрлері фрагменттерден сипатталған, ал олардың өзара байланыстары және африкалық страустармен қарым-қатынасы шатастырады. Қытайда страустар соңғы мұз дәуірінің соңында немесе тіпті одан кейін ғана жойылғаны белгілі; олардың суреттері ежелгі керамикалық бұйымдар мен петроглифтерде кездеседі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бүгінде страустар Африкада ғана табиғи ортада кездеседі, саванналар мен Сахель сияқты құрғақ және жартылай құрғақ ашық кеңістіктерде, экваторлық орман аймағының солтүстігінде де, оңтүстігінде де таралған. Сомали страусы Африка мүйізінде кездеседі, ол Шығыс Африка жарылысының географиялық кедергісінен оқшауланып, жалпы страустан бөлініп дамыған. Кейбір аймақтарда жалпы страустың масаи тұқымы Сомали страусымен бірге кездеседі, бірақ мінез-құлқы мен экологиялық ерекшеліктерінің арқасында олардың араласуына жол берілмейді. Кіші Азия мен Арабиядағы араб страустары 20 ғасырдың ортасына дейін аулаудың салдарынан жойылды, ал Израильде олардың экологиялық орнын толтыру үшін Солтүстік Африка страустарын енгізуге жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. Австралияда қашып кеткен жалпы страустар жабайы популяция құрды.