Кіріспе
Эдгар Аллан Поның 1846 жылғы эссесі "Композиция философиясы" – американдық жазушы Эдгар Аллан Поның 1846 жылы жазған эссесі. Ол, жазушылар жақсы жазғанда қандай қағидаларды ұстанатыны туралы теориясын түсіндіреді. Оның пікірінше, жақсы жазу үшін ұзындығы, "бірлік әсері" және логикалық тәсіл маңызды. Сондай-ақ, ол "әдемі әйелдің өлімі" – "әлемдегі ең поэтикалық тақырып" екенін айтады. По өзінің "Қараға" өлеңін жазу процесін мысал ретінде келтіреді. Эссе алғаш рет 1846 жылғы сәуір айында «Грэхем журналында» жарияланды. Бұл эссе Поның өзінің жазу әдісін нақты бейнелей ме, әлде жоқ па, әлі де белгісіз.
"The Philosophy of Composition" is an 1846 essay written by American writer Edgar Allan Poe that elucidates a theory about how good writers write when they write well. He concludes that length, "unity of effect" and a logical method are important considerations for good writing. He also makes the assertion that "the death of a beautiful woman" is "unquestionably the most poetical topic in the world". Poe uses the composition of his own poem "The Raven" as an example. The essay first appeared in the April 1846 issue of Graham's Magazine. It is uncertain if it is an authentic portrayal of Poe's own method.
Ұзындығы
Поэ әдебиеттің барлық туындылары қысқа болуы керек деп сенді. Ол былай деп жазады: "[ ] барлық әдеби өнер туындыларының ұзындығына белгілі бір шектеу бар – бір отырыста оқуға жететін шек [ ]". Ол бұл "ережені" әсіресе поэзияға қатысты баса атап көрсетті, бірақ сонымен қатар қысқа әңгіме романнан артық екенін де айтты.
Әдіс
Поэ көркемдік интуиция ұғымын жоққа шығарып, жазу – әдістемелік және талдамалық процесс, спонтанды емес екенін айтты. Ол, ешбір автор мұны мойындамағанын жазады, себебі көптеген жазушылар "көпшілікке сақтықпен іріктелген, кейін үмітсіздікке ұшыраған және тасталған, толыққанды дамыған қиялдардың қалай туындағанын көруге мүмкіндік беруден қатты қорқушы еді".
"Әсердің бірлігі"
Очеркте Поның шығарманы қалай аяқтау керектігін және автор қандай эмоционалдық жауап немесе "әсер" тудыруды көздегенін анықтағаннан кейін ғана жазу керектігіне деген сенімі айтылады, бұл көбінесе "әсердің бірлігі" деп аталады. Осы әсер белгіленгеннен кейін, жазушы шығарманың құрамына қатысты барлық басқа да мәселелерді – стиль, тақырып, орта, кейіпкерлер, қақтығыс және сюжетті шешуі керек. Осы орайда По логикалық тұрғыдан "әдемі әйелдің өлімі" тақырыбын таңдайды, себебі ол "әлемдегі ең поэтикалық тақырып екені даусыз, сондай-ақ осы тақырыпқа ең лайықты тіл – қайғылы жандардың сүйгені екені де сөзсіз". Кейбір зерттеушілер мұны таза поэзияға әйелдердің сұлулығын жою арқылы ғана қол жеткізуге болатындай түсіндіреді. Биографтар мен сыншылар Поның осы тақырыпқа деген құштарлығының себебі – өмірінде анасы Элиза По, асырап алған анасы Фрэнсис Аллан және кейіннен әйелі Вирджинияны қайғымен жоғалту болғанын жиі айтады.
"Қараға"
Эсседе По "Қараға" шығармасын жасаудың логикалық дамуын "халыққа да, сыншыларға да бірдей ұнайтын өлең" жазуға жасалған тытыру ретінде көрсетеді. Ол өлеңнің барлық жағын ойластырғанын айтады. Мысалы, ол қарғаның паналауға тырысуы үшін өлеңді дауылды кешке қасады. Құстың қара қауырсынымен контраст жасау үшін әдейі ақшыл бюст таңдады. Бұл бюст Палласқа арналған, оның мақсаты – ғалымдық ұғымды ояту, сондай-ақ "ұмытылған білімдер жинағын" зерттеп отырған студент-баяндаушыға сай болу. Ол өлеңнің ешбір бөлігінің кездейсоқ емес, автордың толық бақылауымен жасалғанын мәлімдейді. Тіпті "Ешқашан" деген сөздің де "әсердің бірлігі" принципіне негізделгенін айтады. Оның пікірінше, әріптердің дыбыстары сөздің анықтамасынан да маңызды. Ол бұрын да осы мақсатта "Ленор" сияқты сөздерді қолданған. Поның айтуынша, өлеңнің соңында қарға символдық мәнге ие болуы керек. Ол былай деп жазды: "Оқырман енді Қарағаны эмблемалық деп қарастыра бастайды, бірақ оны қайғы мен тоқтаусыз естеліктердің символы ету ниеті тек соңғы шумақтың соңғы жолында ғана толыққанды көрінеді". Бұл өлеңнің Поның өміріндегі көптеген жандардың қазасына байланысты автобиографиялық маңызы бар екенін көрсетеді.
Қабылдау
По "Композиция философиясы" еңбегінде сипатталған әдісті По шынымен қолданды ма, әлі де белгісіз. Т. С. Элиот: «Егер По өлеңін мұндай есеппен жоспарлаған болса, онда оған көбірек көңіл бөлгені жөн еді: нәтиже әдіс үшін лайықты емес» деп жазды. Биограф Джозеф Вуд Круч бұл эсседі «әдеби сынға қарағанда, рационализациялау өнеріндегі өте шебер жаттығу» деп сипаттады. Дегенмен, көптеген француз әдебиетшілері мен композиторлары Поның «Қарғаны» «Композиция философиясы» еңбегінде бейнеленгендей жазғанына сенген. Морис Равел 1931 жылғы шілдедегі сұхбатында: «Менің ойымша, композиция туралы ең жақсы трактат, және әйтеке шексіз маған ең үлкен әсер еткен – [Поның] «Композиция философиясы». По өзінің «Қарға» өлеңін өзі көрсеткендей жазды деп сенемін» деді. Шарль Бодлер По сипаттаған «әсердің бірлігі, жалпы эффект» композицияға «өте ерекше артықшылық» береді деп ойлады.
Жариялану тарихы
Джордж Рекс Грэм, Поның досы және бұрынғы жұмыс берушісі, "Қараға" өлеңін алғаш басып шығару туралы Поның ұсынысын қабылдамады. Грэхам өлеңді ұнатпағанын, бірақ қайырымдылыққа 15 доллар беруге дайын екенін айтты. Грэхам бұл дұрыс емес шешімін 1846 жылғы сәуір айында "Грэхамның американдық әдебиет және өнер журналында" жариялаған "Композиция философиясы" мақаласы арқылы өтеді.