Кіріспе

Христиан евангелистік сектасы. Эксклюзивті бауырлар – жалпы алғанда Плимут бауырлары деп сипатталатын христиан евангелистік қозғалысының бір бөлігі. Олар 1848 жылы бөлініп шыққан Ашық бауырластардан ерекшеленеді. Эксклюзивті бауырлар қазір бірнеше топқа бөлінген, олардың көпшілігі доктрина мен тәжірибедегі ұсақ-түйек мәселелерде дауласады. Бұл топтардың ең танымалдарының бірі, көбінесе бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануының арқасында, Рейвен Тейлор Хейлс тобы, қазір Плимут бауырлары христиан шіркеуі ретінде белгілі. Олар 2 Коринфтерге 6 және 2 Тимотейге 2-нің өзіндік түсіндіруіне негізделген, әлемнен келісімсіз ажырату доктринасын ұстанады, сондай-ақ қауымдық тамаққа, «Иеміздің кешкі асы»-на қатысу басқалармен, тіпті басқа бауырлар топтарымен қарым-қатынастарын басқарады және қатаң шектейді деп санайды. Осы бауырластардың бір қауымы Франция, Германия, Испания, Италия, Дания, Нидерланды, Швейцария, Швеция, Аргентина, Ямайка, Барбадос, Сент-Винсент және Гренадиндер сияқты он тоғыз елде кездеседі, бірақ олар Австралияда, Жаңа Зеландияда, Ұлыбританияда және Солтүстік Америкада көптеп таралған, онда оларды Эксклюзивті бауырлар немесе жай ғана бауырлар деп атайды.

19 ғасыр

1848 жылы Джордж Мюллер Джон Нельсон Дарбидің Плимут жиналысындағы даулардан кейін жергілікті жиналыстардың қарым-қатынасы туралы көзқарасын қабылдамағандықтан Плимут бауырластары екі топқа – «Эксклюзивтілерге» және «Ашықтарға» бөлінді. Мюллердің қауымдық көзқарасын ұстанған бауырластар «Ашық» деп, ал Дарбидің «байланысты» көзқарасын ұстанғандар «Эксклюзивті» немесе «Дарбишіл» бауырластар деп аталды. Дарбидің 1848 жылғы 26 тамыздағы айналымында Бетесдаға ғана емес, Бетесдаға бір кездері қатысқандарды қабылдаған барлық жиналыстардан бас тартуы, ол өмірінің соңына дейін сақтайтын «эксклюзивизмнің» ерекше белгісін анықтады. Ол бұл мәселені 1853 жылы «Зұлымдықтан бөліну – Құдайдың бірлік қағидасы» атты кітапшасында толық түсіндірді. Алайда, 1836 жылы Антони Норрис Гроувстің Дарбиге (ол ересектерді шомылдыруға сенбеген) жазған хатында бұл мәселе ерте заманнан бері шиеленіс тудырғаны айтылды: «Кейбіреулер мені шотландтармен қарым-қатынасқа жібермейді, себебі олардың Иеміздің кешкі асы туралы көзқарастары қанағаттандырмайды; ал кейбіреулер сізбен, себебі сіздің шомылдыру туралы көзқарастарыңыз басқаша; тағы біреулер Англия шіркеуімен, олардың қызмет туралы ойлары үшін. Мен оларды өз принциптерім бойынша қабылдаймын, бірақ жамандыққа қарсы куәлік беру принципі бойынша олардың барлығын қабылдамаймын». Дарби өмірінің көп бөлігінде эксклюзивтілерді біріктіріп ұстай алды, бірақ бірнеше ұзақ жылдар бойы мүше болғандар Бенджамин Уиллс Ньютонды Мәсіхтің адамдығы туралы ұқсас қателіктерге айыптағаннан кейін одан бөлініп кетті. Лондондағы Орталық жиналыс (Лондон көпірі) басқа жиналыстармен байланыс жасады және көптеген даулар ақырында шешілді. Бірақ 1882 жылы Дарби қайтыс болғанға дейін жағдай нашарлай бастады. Бұл 1879 жылы Дублин негізін қалаушыларының бірі Эдвард Крониннің бастамасымен басталды, ол Дарбидің отыз жыл бұрын Плимутта жаңа жиналысты құруына ұқсас болды. Кейбір мүшелер Райдтегі сәтсіз жиналыстан шығып, Кронин олармен нан бөлісу үшін барды. Ол Лондонға келгенде, әртүрлі жиналыстар оның әрекетіне әртүрлі көзқарас білдірді. Дарби жеке өмірінде оған көңіл көрсетсе де, көпшілік алдында оны қатысты сынады. 1881 жылы Рамсгейттегі жиналыс бұл мәселе бойынша екіге бөлінді, ал доктриналық немесе принциптік емес, шіркеу басқару мәселесі бойынша ажырасылым қайта келмейтін болды. Бөлінген тарап «Келли бауырластары» деп аталды, бірақ Уильям Келли Дарбидің естелігіне адал болды және оның жинақталған еңбектерін редакциялады. Бірақ 1885 жылы, Дарби қайтыс болғаннан үш жыл өткен соң, Лондондағы жиналыс Редингтегі бауырластың «христиандық ұстанымы» үшін қауымнан шығарғаннан кейін, азаматтар (Стюарттар) қауымға «ашық» көзқарас танытты, Америкадағы Грантты қолдағандар да солай істеді. 1890 жылы Гринвичтік Ф. Э. Рейвеннің іліміне байланысты одан да ауыр ажырасым орын алды. «Оның қауымынан бөлінгендер оны адам Иса Мәсіхтегі Құдай мен адам табиғатының бірігуі туралы дәстүрлі ілімді жоққа шығарды деп жалған айыптады – унитариандық емес, гностикалық мағынада». Ашулы қақтығыстан кейін, бас қарсыласы Уильям Лоу болды, Британиядағы қалған жиналыстардың көпшілігі Рейвенмен бірге қалды, бірақ континенттегілер бөлінді, ал американдық жиналыстар да екіге бөлінді.

20 ғасыр

Равенмен қарым-қатынаста қалғандардың бәрі онымен келіспеді, бұл 1908-1909 жылдары көршілес Альнуик ассамблеясындағы келіспеушіліктерге байланысты Нортумберлендтегі Глантон ассамблеясының әрекеттерінен туындаған одан әрі бөлінуге әкелді. Осы жолы да ассамблеялар қай тарапты қолдау керектігін шешуге мәжбүр болды, соның ішінде Австралиядағы Мельбурн сияқты алыс жердегілер де. Осылайша Равендер мен Глантондықтар қалыптасты. Сол жылы Тунбридж-Уэллстегі жағдай бірнеше ассамблеяның Лоу тобынан шағын бөлінуіне себеп болды. 1970 жылы тағы бір бөлініс орын алды. Осы кезде Джеймс Тейлор кіші Равен тобының бақылауына ие болды. 25 шілдеде Шотландияның Абердин қаласында өткен жиналыста Тейлордың мінез-құлқы лайықсыз деп айтылды. Басқалары, әсіресе алыстағылар, Тейлордың таза адам екеніне және Құдай осы оқиғаны оның жауларын әшкерелеу үшін пайдаланды деген сөзіне сенді. Осы оқиғадан кейін Тейлордан қол үзгендер оның енгізген ілімдері мен тәжірибесіндегі өзгерістерді «кері қайтарды», оның әкесі Джеймс Тейлор ағаның 1905 жылдан 1953 жылға дейін, өмірінің соңына дейін қозғалысты басқарған кезіндегі ұстанымдарына оралды. Олардың ескірген қауымдары көбінесе жаңа мүшелермен толықтырылмайды және саны азайып барады. Грант тарапының көп бөлігі 1932 жылы Ашық бауырластармен бірікті. Көптеген Эксклюзивті бауырластар дәстүрлі түрде «Дарбишілер» деп сипатталады, себебі олар негізінен Джон Дарбидің бастапқы ілімдері мен үйретімдерін ұстанады және із келесі басшылардың үйретімдері арқылы дамитын ілімдер тұжырымын қабылдамайды. Сондай-ақ, олар шіркеу басшыларының үйретімдері құдайға берілген, қасиетті және қауым мүшелері үшін міндетті деген пікірді де қабылдамайды, бұл Равен/Тейлор/Хейлс бауырластарының сенімі.

Шолу

Бір кезде барлық Эксклюзивті бауырластар топтары жергілікті шіркеудің немесе қауымның қажетті бірлігі бар деп сенді, бірақ Равен / Тейлор / Хейлс тобымен бұрын рухани байланыста болғандардың кейбіреулері жеке санаға қарай мүше қабылдау талаптарын өзгертіп, тәуелсіз топтарға айналды. Мұндай топтардың өмір салты мен қарым-қатынастарына қатысты көзқарастары көбінесе жалпы қоғамдағы әртүрлі талаптардың әсеріне түседі. Бұл әр топта әртүрлі жолдармен көрінеді, бірақ қауымдастық және шіркеу тәртібі мәселелері бұрын тек жергілікті жауапкершілікке қатысты емес еді; мұндай шешімдер барлық жиналыстарда қабылданды. Сондықтан Эксклюзивті бауырластар кейде байланысты бауырластар (Connexional Brethren) деп аталды, себебі олар басқа қауымдастықтардың тәртіптік шараларын қабылдауға және оған бағынуға міндетті деп есептеді. Мысалы, егер олардың бір филиалы адамды христиандық қауымдастықтан шеттетуге шешім қабылдаса, ол адам басқа барлық филиалдар үшін де шеттетілген болып саналды және олар оны Леуіліктер кітабының 15-тарауында айтылғандай, арашадан айырған адам сияқты қарауы тиіс еді.

Сандар

Эксклюзивті бауырластарды санау қиын, Равен / Тейлор / Хейлс тобынан басқа, олардың 19 елдегі 300 шіркеу жиналысында шамамен 46 000 адам жиналады, ең көп өкілдері Австралияда, Жаңа Зеландияда, Ұлыбританияда және Солтүстік Америкада. PBCC-нің сыншылары оны мүшелерінің өмірінің барлық жағын бақылау арқылы культ сияқты тәсілдерді қолдануда айыптайды. Бұл топ өздеріне кінәлі деп саналатын мүшелерден «жалтару» немесе олардан бас тарту тәсілін қолданады. Жаңа Зеландиядағы Эксклюзивті бауырластар шіркеуінің мүшелерінің сайлау науқанына қатысуы 2005 жылғы Жаңа Зеландия сайлау қаржыландыруына қатысты дауларға әкелді. Шіркеу Жаңа Зеландияның Еңбек партиясы үкіметін сынаған саяси материалдарды таратты, ал оппозициялық партияның басшысы шіркеудің іс-қимылдары туралы хабардар екенін мойындады. Жақында ғана шіркеу бұрынғы мүшелерін, шіркеуді сынағандарды қадағалау үшін жеке тергеушілерді жалдады. Сондай-ақ, шіркеудің «сыртқа шығармау» тәжірибесі де сынға ұшырады.