Кіріспе

Қол трансплантациясы немесе қарапайым қол трансплантациясы – бір адамнан екінші адамға қолды ауыстыруға арналған хирургиялық процедура. Донордың, әдетте миы өлі болған адамның қолы, ампутацияланған адамға трансплантталады. Бүгінгі күнге дейін жасалған қол трансплантацияларының көпшілігі шынтақтан төменгі ампутацияларға жасалған, бірақ шынтақтан жоғары трансплантациялар да жиі қолданылуда. Қол трансплантациясы – бірнеше органдарды бір функционалдық бірлік ретінде трансплантациялайтын трансплантацияның жаңа санатының алғашқысы болды, бұл процедура қазір тамырланған композиттік аллотрансплантация (ТҚА) деп аталады. Операция өте кең көлемді және әдетте 8-12 сағатқа созылады. Қарама-қарсылығы, жүрек трансплантациясы операциясы 6-8 сағатқа созылады. Хирургтар әдетте бірінші кезекте сүйектерді, содан кейін сіңірлерді, артерияларды, жүйкелерді, веналарды және теріні қосады.

Иммунодепрессанттарды кейін қолдану

Қол трансплантациясының сәтті болуы үшін реципиент иммунодепрессанттарды қабылдауы қажет, бүйрек немесе бауыр сияқты басқа да ағза трансплантацияларындағыдай, қабылдау реакциясын азайту және реципиенттің табиғи иммундық жүйесінің қолды жою қаупін болдырмау үшін. Бұл дәрілер реципиенттің иммундық жүйесін әлсіретіп, инфекциялар мен кейбір қатерлі ісіктерге шалдығу қаупін арттыруы мүмкін. Соңғы жылдары қатты ағзаларды трансплантациялау саласындағы үлкен жетістіктер осы дәрілерді жақсы көтеруге мүмкіндік берді. Трансплантациядан кейінгі қолды жаттықтыру/қалпына келтіру кезеңі реципиентке трансплантацияланған қолдың функциясын қайтаруға көмектеседі. Иммунодепрессанттарды қабылдау және қол трансплантациясынан кейінгі қарқынды физиотерапия жаңа қолдар мен қолының функциясын қалпына келтіруде маңызды нәтижелерге жетеді.

Тарих

1964 жылы Эквадорда қол трансплантациясы жасалды, бірақ пациенттің организмі екі аптадан кейін иммундық жүйені басатын дәрілердің сол кездегі жетілмегендігіне байланысты трансплантталған қолды қабылдамады.

1998 жылдың 23 қыркүйегі

Адам қолын трансплантациялаудағы алғашқы сәттілік Жаңа Зеландиялық Клинт Халламмен болды. Халлам түрмеде болған оқиғада қолынан айырылды. Операция 1998 жылдың 23 қыркүйегінде Францияның Лион қаласында, француз профессоры Жан Мишель Дубернар басқаруымен әлемнің түрлі елдерінен шақырылған команда жасады. Командадағы микрохирург, австралиялық Эрл Оуэн, Луисвиллдегі команданың мұқият жинаған, көбісі жарияланбаған, егжей-тегжейлі зерттеулерінен хабардар болды. Оның өтініші бойынша, 2001 жылдың 2 ақпанында трансплантолог Надей Хаким, антиденеге қарсы дәріні қабылдауын тоқтатуының салдарынан болған тағы бір қабылудан кейін, операция жасады. Болашақ пациенттерді іріктеу және таңдау кезінде де айқындылық пен институционалдық кеңестің қадағалауы болды. 2000 жылдың наурыз айында Австрияның Инсбрук университетінің хирургтары алты жыл ішінде үш екі жақты қол трансплантациясын бастады. Біріншісі – бомбаны обезвреживать (деактивациялау) барысында екі қолын жоғалтқан австриялық полиция қызметкері. Ол трансплантацияланған қолымен бүкіл әлемді мотоциклмен аралап шықты. Луисвилл университетінің дәрігерлері 2001 жылдың ақпанында Мичиган штатының азаматы Джерри Фишерге, ал 2006 жылы Мичиган штатының тұрғыны Дэвид Савиджге сәтті қол трансплантациясын жасады. 2004 жылдың 14 қаңтарында профессор Жан Мишель Дубернардың командасы (Франция, Эдуард Эррио ауруханасы) бес жасар балаға жасалған екі қол трансплантациясын сәтті деп жариялады. Осы оқиғадан және 2000-2005 жылдар аралығында жасалған 26 қол трансплантациясынан (6 екі жақты) алынған сабақтар, бет, қарын қуысы мен көмекей сияқты басқа да мүшелерді трансплантациялау операцияларын жүргізуге ықпал етті. 2009 жылдың 4 мамырында 57 жастағы Джефф Кепнерге АҚШ-та Питтсбург медициналық орталығында екі қол трансплантациясы жасалды. CNN-нің оның жағдайы туралы хабарламасы екі жақты трансплантациядан кейін функционалдық қалпына келтірудің шектеулі екенін көрсетті. 2010 жылдың 18 ақпанында АҚШ-та тұңғыш рет әйелге Техас штатының Сан-Антонио қаласындағы Уилфорд Холл медициналық орталығында қол трансплантациясы жасалды. Операцияны Сан-Антониодағы Қол орталығы мен АҚШ Әуе күштері жасады. 2010 жылдың 22 маусымында поляк әскері үш жыл бұрын жас сарбазды бомбадан құтқару кезінде жоғалтқан екі қолын әйел донордан алды. 2011 жылдың 8 наурызында 26 жастағы Эмили Феннелл оң қолын бекіту үшін 18 сағаттық операциядан өтті. Бұл операция Рональд Рейган атындағы UCLA медициналық орталығында жасалды. 2011 жылдың 12 наурызында Линда Лу Эмори университетінің ауруханасында донор Лесли Салливенттен қол трансплантациясын алды. 2011 жылдың күзінде 28 жастағы Линдсей Эсс Пенсильвания университетінің ауруханасында 11 жарым сағаттық операциядан кейін екі қол трансплантациясын алды. 2012 жылдың 27 желтоқсанында 51 жастағы Марк Кейхилл Ұлыбританиядағы Лидс жалпы ауруханасында оң қол трансплантациясын алды. Сол сегіз сағаттық операция кезінде емделушінің қолы алынып тасталды, бұл жүйке құрылымдарын өте дәл қалпына келтіруге мүмкіндік берді, бұл халықаралық жаңалық болып саналады. 2013 жылдың 27 ақпанында 38 жастағы Эскандар Могаддамиге Тегеранның 15-ші Хордад ауруханасының пластикалық хирургия тобы қол трансплантациясын жасады. 2015 жылдың 13 қаңтарында Кочидегі "Амрита" медициналық ғылымдар институты мен ғылыми-зерттеу орталығының дәрігерлері Үндістанның алғашқы қол трансплантасын сәтті жүргізді. Пойыз апатынан екі қолынан айырылған 30 жастағы ер адам 24 жастағы апат құрбаны болған адамның қолын алды. 2015 жылдың 28 шілдесінде Филадельфия балалар ауруханасының дәрігерлері балаға екі жақты қол трансплантасын сәтті жасады. 2 жасында Зион Харви өмірін қауіпке тіккен инфекциядан қол-аяғын жоғалтты. Алты жылдан кейін, 8 жасында, оған екі қолы ауыстырылды. 2016 жылдың 2 тамызында Пудучерридегі Джавахарлал аспирантуралық медициналық білім беру және зерттеу институтының (JIPMER) реконструктивтік трансплантация тобы 16 жастағы балаға электр тогынан зақымданып, екі қолынан айырылғанда, Үндістанда бірінші рет әр түрлі жыныстық қол трансплантациясын жасады. Донор 54 жастағы әйел болды, ол жол апатынан кейін ми өліміне ұшырады. 2016 жылдың 26 қазанында UCLA-дағы қол трансплантациясының директоры доктор Коди Азари және оның командасы Лос-Анджелестегі 51 жастағы ойын-сауық жетекшісі Джонатан Кохқа Рональд Рейган UCLA медициналық орталығында қол трансплантациясын жасады. Кох сол қолын ауыстыру үшін 17 сағатқа созылған операциядан өтті, ол 2015 жылдың қаңтарында оны шалқыған, өмірге қауіпті ауруға ұшыратқан. 2015 жылдың 23 маусымында Кохқа да қолды алу операциясы жасалды, оны доктор Коди Азари жасады, ол трансплантацияланған мүшені алуға дайындау үшін жасалған. Бұл операцияда сол қолды білекке жақын, шыбыққа қарағанда жақын жерден кесіп тастады. Азари барлық нервтер мен сіңірлерді ұзын және созылған күйде қалдырды, бұл оған кейінірек жұмыс істеуге жеткілікті материал береді. Содан кейін ол оларды тігіп, сүйек түйіршігіне бекітті, олардың кері тартылуын болдырмау үшін. Бұл қол трансплантациясына дайындық үшін қолды алудың алғашқы белгілі жағдайы, бұрынғы қол трансплантациясынан өткен пациенттердегі стандартты қолды алу операцияларынан өзгеше. Азаридің бастапқы қолды алу операциясы кезінде қолды трансплантацияға дайындау туралы теориясы кейінірек Кохтың операциядан кейін екі сағаттан соң бармағын қозғалта алғаны және операциядан екі күннен соң бүкіл қолын қозғалта алғанымен расталды. 2021 жылдың 15 қаңтарында исландиялық Гудмундур Феликс Гретарссон Франциядағы дәрігерлерден екі қол және екі иық трансплантациясын жасады. Трансплантация сәтті деп танылды.

Ұзақ мерзімді функционалдық

Ұзақ мерзімді функционалдық мүмкіндіктер әрбір науқасқа қарай өзгереді және ампутация деңгейі, трансплантация және қол трансплантациясы операциясынан кейін кәсіби терапияға қатысу сияқты бірнеше факторларға байланысты. Қол трансплантациясын алған Джонатан Кох 17 сағаттық операциядан кейін 7 күннен соң жаңа трансплантацияланған қолымен салфетка мен теннис доптарын ұстай алды, ал 9-шы күні су бөтелкесін алып, іше алды. Операциядан кейін 3 ай өткен соң Кох трансплантацияланған қолымен өзінің аяқ киімін байлай алды.

Тіршілік ету деңгейі

Қол трансплантациясы процедурасына толыққанды берілген орталықтарда бір жылдық аман қалу көрсеткіші жоғары болғанымен, 2008 жылдан кейін жасалған қол трансплантацияларының саны дәрілердің қосымша әсерлері, ұзақ мерзімді нәтижелердің белгісіздігі және хирургиялық операция, оңалту және иммуносупрессияның жоғары құнына байланысты азайды.

Америка Құрама Штаттары

Джонс Хопкинс университетінің медицина мектебінің қол және қол трансплантациясы бағдарламасы 2011 жылдың шілдесінде Джонс Хопкинс медицина институционалдық тексеру кеңесімен мақұлданды. Бұл АҚШ-та иммуномодуляциялық протокол қолданып қол/қол трансплантациясын жүргізуге рұқсат етілген екі бағдарламаның бірі. Бұл протокол пациенттерге трансплантациядан кейін қолды немесе қолды сақтау үшін үш емес, бір дәрі қабылдауға мүмкіндік береді. Бағдарлама АҚШ Армиясының Медициналық зерттеулер және материалдық қамтамасыз ету басқармасының (MRMC) Қарулы күштерінің Регенеративті медицина институты (AFIRM) тарапынан қаржыландырылады. Бағдарлама бір немесе екі жағынан қолы немесе қолы ампутацияланған алты жарақаттанған әскерге немесе азаматтық адамға трансплантация жасауды көздейді. Оңтүстік Иллинойс университетінің медицина мектебінің қол трансплантациясы бағдарламасы Иллинойс штатының Спрингфилд қаласында орналасқан. Бағдарлама 2014 жылдың қаңтар айында IRB мақұлдауымен және бес пациентке трансплантация жасауға гранттық қаржы алғаннан кейін ресми түрде іске қосылды, бұл пациенттер үшін ең төмен шығынмен жасалды. Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласында орналасқан UCLA қол трансплантациясы бағдарламасы 2010 жылдың 28 шілдесінде басталды. Ол кезде бұл Батыс жағалаудағы жалғыз және елдегі төрт бағдарламаның бірі еді.

Ұлыбритания

2016 жылы Англиядағы Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің (NHS) пациенттері әлемдегі алғашқылардың бірі болып, Лидс жалпы ауруханасының мамандандырылған командасы жүзеге асыратын, мемлекеттік қаржымен қолдауға алынған жаңа қол және қолдың жоғарғы бөлігін трансплантациялаудан үміткер болатындығы жарияланды.