Кіріспе

Американдық астроном Бенджамин Апторп Гулд (27 қыркүйек 1824 – 26 қараша 1896) – американдық астроном, пионерлік еңбек еткен ғалым. Ол "Астрономиялық журналды" құрғандығымен, Гулд белдеуін ашқандығымен және Аргентина Ұлттық обсерваториясы мен Аргентина Ұлттық метеорологиялық қызметін негіздегендігімен танымал.

Өмірбаян

Ол Бостон қаласында, Массачусетс штатында, Люкреция Дана (Годдард) мен Бенджамин Апторп Гулдтың ұлы ретінде дүниеге келді. Ақын Ханна Флэгг Гулд оның әпкесі болған. 1844 жылы Гарвард колледжін бітірген соң, Германияның Геттинген қаласында К. Ф. Гаусс басшылығымен математика мен астрономияны оқыды. Осы кезеңде кометалар мен астероидтердің қозғалысын бақылау және зерттеу жөнінде 20-ға жуық мақала жариялады. Астрономия саласындағы алғашқы американдық докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін, АҚШ-та астрономияны кәсіби ғылым ретінде дамыту үшін қандай шаралар қолдану керектігін анықтау мақсатында Еуропа обсерваторияларын аралады. Оған ең басты кеңес – сол кездегі әлемдегі ең беделді астрономиялық басылым, «Астрономические новости» журналын үлгі етіп, кәсіби журнал шығару болды. 1848 жылы Америкаға оралған Гулд 1852 жылдан 1867 жылға дейін АҚШ Жағалау қызметінде геодезиялық астрономия саласында жұмыс істеді және бойлық бөлімін басқарды. Ол қызметті дамытып, ұйымдастырды, телеграф арқылы бойлықты анықтаған алғашқы ғалымдардың бірі болды және 1866 жылы Еуропа мен Америка арасындағы нақты бойлық қатынастарын орнату үшін Атлант мұхиты кабельін пайдаланды. Оның шәкірттерінің бірі және өмір бойына ұстазы болған Сет Карло Чандлер кейін Чандлер тербелісін ашты. Кембриджге, Массачусетске оралғаннан кейін, Гулд 1849 жылы «Астрономиялық журналды» шығарды, оны 1861 жылға дейін жариялады. 1885 жылы қайта жариялауды бастады, ол бүгінгі күнге дейін шығарылуда. 1855 жылдан 1859 жылға дейін Нью-Йорк штатының Албани қаласындағы Дадли обсерваториясының директоры қызметін атқарды. 1859 жылы АҚШ Жағалау қызметі стандарттары ретінде пайдаланылатын циркумполярлық жұлдыздардың орналасуы және дұрыс қозғалысы туралы зерттеу жариялады. 1861 жылы 1850 жылдан бері АҚШ Әскери-теңіз обсерваториясында жасалған астрономиялық бақылаулардың жазбаларын жариялауға дайындауды қолға алды. 1851 жылы Гулд астероидтерді олардың ашылу реті бойынша нөмірлеуді және осы нөмірді диск (шеңбер) ішіне, астероидтің жалпы символы ретінде орналастыруды ұсынды. Сол жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1864 жылы атасы капитан Бенджамин Гулдтың құрметіне Массачусетс штатының Синциннати қоғамына қабылданды. 1890 жылдары Массачусетс штатының Америка революциясы ұлдары қоғамының ерте мүшесі болды. 1862 жылы АҚШ Санитарлық комиссиясына актюар болып тағайындалды және 1869 жылы американдық солдаттардың әскери және антропологиялық статистикасы бойынша маңызды зерттеулер жинағын жариялады. Бұл зерттеу Гулдтың нәсілдік ғылымға деген қызығушылығымен байланысты болды және қара және үнді денелерінің типологиясын құруға бағытталған. 1864 жылы Кембриджде жеке обсерватория құрды және 1868 жылы Аргентина республикасы атынан Кордобада ұлттық обсерваторияны ұйымдастыруды қолға алды. 1871 жылы Аргентина Ұлттық обсерваториясының (қазіргі Кордова Ұлттық университетінің Кордова астрономиялық обсерваториясы) бірінші директоры болды. Сол жерде ол төрт көмекшісімен бірге жаңа әзірленген фотометриялық әдістерді қолдана отырып, оңтүстік жарты шардағы аспанды кеңінен картаға түсірді. 1884 жылдың 1 маусымында ол 1882 жылғы Ұлы кометаның соңғы нақты байқауын жасады. Астрономдардың жақсы ауа райын болжау қажеттілігі Гулдты аргентиналық әріптестерімен бірге Оңтүстік Америкадағы тұңғыш Аргентина Ұлттық ауа райы қызметін әзірлеуге итермеледі. Гулдтың 1866 жылы Л. М. Раттерфурдтың Плеядалардың фотосуреттерін өлшеуі оны камераны дәлдік құралы ретінде пайдаланудың пионері ретінде тануға мүмкіндік берді; сондай-ақ ол Кордобада оңтүстік жұлдыз шоғырларының 1400 негативін алды, олардың өңделуі оның өмірінің соңғы жылдарында болды. 1885 жылға дейін Аргентинада қалды, содан кейін Кембриджге (Массачусетс штаты) оралды. 1883 жылы Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалін, 1887 жылы Джеймс Крейг Уотсон медалін алды. Астрономдар 1877 жылы оның назарын аударған Құс жолының ірі құрылымының астрофизикасын зерттеуді жалғастыруда және оны оның құрметіне атады – Гулд белдеуі. Ай бетіндегі кратер оның есімімен аталған. Гулд 1892 жылы Америка Антикварлар қоғамының мүшесі болып сайланды. Ол 1896 жылы Массачусетс штатының Кембридж қаласында қайтыс болды. Математик, меценат және тарихшы Элис Бач Гулд (1868–1953) оның бес баласының бірі болды.

Уранграфия

1874 жылы Гулд өзінің ең маңызды еңбегін – 1877 жылы жарық көрген атлас пен 1879 жылы каталогтан тұратын «Уранметрия Аргентина» еңбегін аяқтады. Осы еңбегі үшін 1883 жылы Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалін алды. Атлас, 1930 жылы Халықаралық астрономиялық одақ бүкіл аспан үшін ресми түрде қабылдаған, оң көтерілу және дейірлеу сызықтары бойынша шоқжұлдыз шекараларын анықтау жүйесін енгізді. Каталогта Флэмстид бұрын солтүстік жарты шар үшін жасаған сияқты, оңтүстік аспан полюсінен 100 градусқа дейінгі барлық айқын жұлдыздарға Гулдтың белгілері берілді. «Уранметрия Аргентина»ның түпнұсқасындағы барлық жұлдыз туралы толық ақпаратқа 20 ғасырдың соңындағы деректер қосылған жаңартылған нұсқасы www.uranometriaargentina.com сайтында қолжетімді. Гулд «Уранметрия Аргентина» еңбегінен кейін 73 160 жұлдызды қамтитын аймақтық каталогты (1884 ж.) және 32 448 жұлдыздың меридиандық байқауларынан құрастырылған жалпы каталогты (1885 ж.) жариялады.