Ирландияның автономиясы туралы 1893 жылғы заң жобасы: Гладстонның екінші әрекеті, Лордтар палатасымен ветоланып, саяси дағдарысқа әкелді. Тарих, Ирландия, саясат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлыбритания парламентінің қабылдамаған заң жобасы
Failed bill of the UK Parliament
1893 жылғы Ирландия үкіметі заң жобасы (көбінесе Екінші үй басқару заң жобасы деп аталады) – Ұлыбритания премьер-министрі қызметінде болған Либералдық партияның басшысы Уильям Эварт Гладстонның Ирландия үшін үй басқару жүйесін құруға жасаған екінші талпынысы болды. Алғашқы талпыныстан өзгеше, ол Өкілдер палатасында жеңіліске ұшырады, ал екінші заң жобасы Өкілдер палатасымен қабылданғанмен, Лордтар палатасымен ветоланды.
The Government of Ireland Bill 1893 (known generally as the Second Home Rule Bill) was the second attempt made by Liberal Party leader William Ewart Gladstone, as Prime Minister of the United Kingdom, to enact a system of home rule for Ireland. Unlike the first attempt, which was defeated in the House of Commons, the second Bill was passed by the Commons but vetoed by the House of Lords.
Өмірбаян
Гладстон 1885 жылы Ирландияның өзін-өзі басқару құқығын беруге жеке басқа бел буған, және бұл факт «Хаварден жұмбағы» деп белгілі болған оқиғада (мүмкін, жай ғана кездейсоқ) ашылды. 1886 жылғы Өзін-өзі басқару туралы заң жобасы оның партия мүшелерінің Либералдық Юнионисттік партиясын құру үшін кеткенінен кейін биліктен айырылуына себеп болды. Бірақ 1892 жылдың тамызында қайтадан премьер-министр болып тағайындалған Гладстон Ирландия үшін жаңа Өзін-өзі басқару туралы заң жобасын ұсынуға міндеттенді. Ирландия парламенттік партиясы 1891 жылы Чарльз Стюарт Парнеллдің басшылығына байланысты екіге бөлінді (ол 1891 жылы қайтыс болды), көпшілігі Ирландия Ұлттық лигасынан шығып, Ирландия Ұлттық федерациясын құрды, және 1900 жылға дейін бөлініске ұшырады. Алғашқы заң жобасында болғандай, екінші заң жобасы да Гладстон тарапынан құпия түрде әзірленді, ол ирланд парламентшілерін де, өзінің министрлігін де жобаны жасау процесінен шеттетті. Бұл шешім заң жобасындағы маңызды фактілік қателікке әкелді, атап айтқанда Ирландияның Британдық Империялық қазынасына қанша сома төлеу керектігін дұрыс есептемеуге байланысты. Есептеудегі қателік 360 000 фунт стерлингті құрады, сол кезге қарағанда өте үлкен сома. Бұл қателік заң жобасы палатада қаралып жатқанда анықталды және қаржылық ұсыныстарды қайта қарауға итермеледі.
Gladstone had become personally committed to the granting of Irish home rule in 1885, a fact revealed (possibly accidentally) in what became known as the Hawarden Kite. Though his 1886 Home Rule Bill had caused him to lose power after members of his party left to form the Liberal Unionist Party, once re appointed prime minister in August 1892 Gladstone committed himself to introducing a new Home Rule Bill for Ireland. The Irish Parliamentary Party had divided in 1891 on the leadership of Charles Stewart Parnell (who died later in 1891), with a majority leaving the Irish National League to form the Irish National Federation, remaining divided until 1900. As with the first bill, the second bill was controversially drafted in secret by Gladstone, who excluded both Irish MPs and his own ministry from participating in the drafting. The decision led to a serious factual error in the Bill, a mistake over the calculation of how much Ireland should contribute to the British Imperial Exchequer. The error in the calculation was £360,000, a vast sum for the time. The error was discovered during the Committee Stage of the Bill's passage through the Commons and forced a major revision of the financial proposals.
Талқылау
Қаржы министрі сэр Уильям Харкорттың өзі де заң жобасына шеттеу сезімі туды, себебі Гладстон оны дайындау процесінен мүлдем қатырған жоқ, ал Ирландияның бас хатшысы басқа мәселелермен айналысып жатқанда, Гладстон, бір тарихшының айтуынша, "көбірек арақашықтасты". 21 сәуірде заң жобасының екінші оқылысы 347 дауысқа қарсы 304 дауыспен мақұлданды. 1 қыркүйектегі үшінші оқылымда заң жобасының 37 бабының 26-сы әлі де талқыланбаған болып қалды. Оппозициялық қатардағы депутаттар арасында "Үй билігін" жақтаушылар мен консерваторлар арасында төбелес болды. Заң жобасы палатада 30 дауыспен қабылданса да, оның беделі күрт төмендеді. Ол кезде консервативтік партия басымдығымен Лордтар палатасы барлық заңдарды жоққа шығаруға құқылы болды, және осы жоба да 41 дауыспен қолдалып, 419 дауыспен қабылданбады.
The Chancellor of the Exchequer, Sir William Harcourt, was himself alienated from the Bill having been excluded by Gladstone from its preparation, while the Chief Secretary for Ireland was engaged on other matters, and Gladstone, in the words of a historian, "increasingly disengaged". On 21 April, the Bill's second reading was approved by a majority of 347 to 304. By the third reading on 1 September, 26 of the Bill's 37 clauses had still not been debated. A fist fight developed on the opposition benches between Home Rule and Conservative MPs. The Bill, though passed by the Commons with a slimmer majority of 30, had lost much of its credibility. At that time all legislation could be negated by the Conservative Party–dominated House of Lords, and here it failed on a vote of 41 in favour and 419 against.
Заң шығарушы орган
Ішкі істерді бақылауға арналған екі палаталы Ирландия парламенті, Заң шығару кеңесі мен Заң шығару жиналысынан тұрады. Заң шығару кеңесі 48 кеңесшіден құралады, олар төрт жылдық аралықта екі топқа бөлініп, сегіз жылдық мерзімге сайланады. Дауыс беру құқығы Ассамблеядағы 10 фунттық талаптан артық, 20 фунттық мүліктік талапқа негізделген. Сайлау округтері үш ірі парламенттік округ (Дублин, Белфаст және Корк) және 32 округті қамтиды, бірақ Корк округі Шығыс және Батыс бөліктеріне бөлінді, ал Слайго және Лейтрим округтері біріктірілді. Көптеген округтер бір өкіл сайлайды, ал халық саны көп округтерде екі немесе үш өкіл сайланады. Заң шығару жиналысы 103 мүшеден тұрады, олар ең көп бес жылға сайланады, бірақ ертерек таратылу мүмкіндігі де бар. Сайлау округтері бұрын Вестминстерге қолданылғандар болады, алайда заң жобасы Вестминстер округтерін қысқартып, қайта құрастырады. Бастапқы дауыс беру құқығы Вестминстер сайлауларындағыдай болады, бірақ парламент оны өзгертуге құқылы. Екі палата арасындағы келіспеушіліктер екі жылдан кейін екі палата мүшелерінің көпшілік дауысымен бірлесіп шешіледі.
A bicameral Irish parliament to control domestic affairs, made up of a Legislative Council and a Legislative Assembly. The Legislative Council would have 48 councillors, elected for eight year terms in two cohorts at four year intervals. The franchise would be based on a £20 property qualification, higher than the £10 qualification of the Assembly. The constituencies would be the three largest parliamentary boroughs (Dublin, Belfast, and Cork) and the 32 counties, except that County Cork was divided into East and West Ridings, and Counties Sligo and Leitrim were combined. Most constituencies would elect one member; the more populous, two or three. The Legislative Assembly would have 103 members, elected for a maximum of five years, with potential for earlier dissolution. The constituencies would be those previously used for Westminster, though the bill would reduce and redraw the Westminster constituencies. The initial franchise would be as for Westminster elections, but the parliament would have the right to alter this. Disagreement between the houses would be resolved after two years by majority vote of the members of the two houses voting together.
Атқарушы
Ирландияның Лорд-лейтенантының басқаруындағы атқарушы орган Ирландияның құпия кеңесінің атқару комитетін құратын еді. Жаңа атқарушы орган Ирландия парламентіне есепті болмайтын және заң жобасында премьер-министр қарастырылмаған. Бірақ бұл іс жүзінде атқарушы органның жиналысқа жауап бермейтінін немесе премьер-министрдің болмайтынын білдірмейді. Сол кездегі Ұлыбританияның доминиондарына қатысты қабылдаған заңдарында дәл осындай шаралар көзделген. Дегенмен, шындығында үкіметтер дерлік бірден жауапкершілікке тартылды, ал Канаданың 1867 жылғы Конституциялық заңында болғандай, премьер-министр лауазымы заңда ешқайда тікелей көрсетілмесе де, ерте пайда болды.
An executive under the Lord Lieutenant of Ireland would form the Executive Committee of the Privy Council of Ireland. The new executive would not be responsible to the Irish parliament and the bill did not provide for a prime minister. This did not in practice mean that the executive would not be answerable to the assembly, nor did it mean that there would be no prime minister. Contemporary British enactments for the dominions contained exactly the same provisions. However, in reality governments became answerable almost immediately, and, as in the case of Canada's Constitution Act, 1867, a prime ministerial office evolved early on, even if not mentioned anywhere in law.
Ирландиялық депутаттар Вестминстерде
Алғашқы үй билігі туралы заң жобасы Вестминстерде ирландтық депутаттардың болуын көздемеген, ал 1893 жылғы заң жобасы сексен ирландтық депутаттың Вестминстерде отыруына рұқсат берді; бұл сол кездегі Ұлыбританияның Өкілдер палатасындағы 103 депутаттан кеміту болар еді.
Whereas the First Home Rule Bill provided for no Irish MPs at Westminster, the 1893 Bill allowed for the eighty Irish MPs to sit in Westminster; this would have been a reduction from the 103 MPs who were then in the United Kingdom House of Commons.
Төменгі палатада қабылданды, Лордтер палатасында жеңілді
Заң жобасының екінші оқылысы 1893 жылғы 21 сәуірде 347 дауысқа 304 қарсы дауыспен, Өкілдер палатасымен қабылданды; ал соңғы (үшінші) оқылысы 1893 жылғы 1 қыркүйекте 301 дауысқа 267 қарсы дауыспен қабылданды. Дегенмен, Лордтар палатасында екінші оқылыс 1893 жылғы 8 қыркүйекте 419 дауысқа 41 қарсы дауыспен жеңіліске ұшырады. Бұл ирланд парламентшілері үшін үлкен тосқауыл болды, себебі Лордтар палатасы Консервативтік партияның бақылауында болды және олардың оны қабылдауының мүмкіндігі аз еді. Глэдстон одан көп ұзамай зейнетке шықты. Кейбір тарихшылар қазір Глэдстонның өзінің ішкі саясаттағы жеңілістерінің себепкері болғанын айтады, оның құпия дайындауы қолдаушыларын жіберді және оның заң жобаларының мәтініндегі қателіктерге мүмкіндік жасады.
The Bill's second reading was passed by the House of Commons on 21 April 1893 by 347 votes to 304; the final (third) reading was passed on 1 September 1893 by 301 to 267. However, in the House of Lords the second reading was defeated on 8 September 1893 by 419 votes to 41. This was a major stumbling block for the Irish MPs because the House of Lords was controlled by the Conservative Party and there would be little chance of it getting passed by them. Gladstone retired soon afterwards. Some historians now suggest that Gladstone was the author of his own defeats on home rule, with his secretive drafting alienating supporters, and enabling serious flaws to appear in the text of his bills.