Кіріспе

Квебек террорисі (1943–2013)

Пол Роуз (16 қазан 1943 – 14 наурыз 2013) – квебек ұлтшылы, Монреальдегі Квебек университетінің лекторы, сотталған кісі өлтіруші және қазан дағдарысындағы рөлімен танымал террорист. Ол 1970 жылы Квебек вице-премьері Пьер Лапортты ұрлап, мойын қысып өлтіргені үшін сотталды. Кейін Квебек үкіметі комиссиясы 1980 жылы Роуз Лапорт өлтірілген кезде қатыспағанын анықтады, тіпті ол жазбада мойындағанмен. Ол Квебекті азат ету майданының (FLQ) «Шение» жасушасының жетекшісі болды, бұл қарулы топ француз квебектерінің қысымға ұшырағанын айтып күресіп жатқан. 1970 жылдың 10 қазанында жасуша Квебек вице-премьері Пьер Лапортты ұрлады. Лапорттың денесі 17 қазанда көліктің багажынан мойын қысылып өлтірілген күйінде табылды. Роуз ұрлық және кісі өлтіруде айыпталғандардың бірі болды.

Өмірбаян

Роза Монреальдің Сент-Энри ауданында дүниеге келген. Сегіз жасында оның отбасы Виль-Эмардқа, кейін Виль-Жак-Картьеге көшіп келді, қазір ол Лонгюйдің құрамында, және ол жасөспірім шағының көп бөлігін осы жерде өткізді. "Ұлттың тәуелсіздігі үшін жиналғандар" саяси партиясының мүшесі Роза 1968 жылы Канада премьер-министрі Пьер Эллиот Трюдоға қарсы митингте, Сен-Жан-Баптист шеруі кезінде ФЛК мүшесі Жак Ланктотпен танысқаннан кейін радикалды топтармен байланысын бастады.

Қазан дағдарысындағы рөлі

Қазан дағдарысы деп белгілі болған оқиға кезінде, 1970 жылдың 5 қазанында ФЛК-ның Азат ету тобының мүшелері британдық сауда комиссары Джеймс Кросты Монреальдегі үйінен ұрлап алып, сайланған үкіметті құлату және Канададан тәуелсіз социалистік Квебек мемлекетін құру мақсатымен зорлық-зомбылық әрекеттеріне баруға тырысты. 10 қазанда Пол Роуз, ФЛК-ның Шенье тобының жетекшісі ретінде, Жак Роуз (бауыры), Бернар Лорти және Фрэнсис Симар мүшелерімен бірге Квебек вице-премьері және кабинет министрі Пьер Лапортты ұрлады. Көптеген адамдар көтеріліске қосылады деп сенген олардың мақсаты – Квебекке 1837-1838 жылдардағы Төменгі Канада көтерілістері арқылы тілеген тағдырға сай өмір сүру, яғни тәуелсіз ел болу еді. Бірақ, ұрлау жоспарланғандай жүрмеді және олар Лапортты өлтірді. Кейбіреулер FLQ оны халыққа өздерінің қатыгездігін көрсету үшін ойланбастан өлтірді дейді. Оқиғаның тағы бір нұсқасында, Лапортты ұрлаушылардың екеуі (Пол Роуз қатыспаған) оны босатуға дайындалып тұрғанда, ол өзін босатуға тырысқаннан кейін оны тоқтатуға әрекет етіп, қаза тапқандығы айтылады. 1971 жылы Роуз Лапортты ұрлап, өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, өмір бойына түрмеге кесілді. 1980 жылы Дюшен есебінде Роуз Лапорт өлтірілген кезде қатыспағаны анықталды. 1982 жылы ол мерзімінен бұрын босатылды. Бірақ, кейінгі дәлелдер оның қатысқандығын көрсетті. "Сот-медициналық сараптама Лапорттың мойнына тағынған алтын діни медальмен тұншығып өлгенін анықтады. Полиция тыңдаған әңгімеде Роуз өзінің адвокатына Лапортты алтын тізбекпен "аяқтағанын" мойындады". Дегенмен, әңгімені жазған полицей The Globe and Mail газетіне Роуздің бұл мәлімдемесін басқа бір топ мүшесін қорғау үшін жасағанын айтты. Тағы бір, азырақ "радикалды" нұсқада, бұл құпия жазылған әңгіме Пол Роуздың бауыры Жак пен оның адвокаты Роберт Лемье арасында болғандығы айтылады. Жак Роуз Пьер Лапорттың қашып кетуге тырысқанда, оны босатуға дайындалып тұрған екі ұрлаушымен күрескенде қаза тапқанын айтты. Бұл әңгіме Роуз бен Лемье келісімінсіз жазылғандықтан, сотта дәлел ретінде пайдаланыла алмады. Роуз өкінуден де бас тартты. Le Devoir газетіне берген сұхбатында ол былай деді:

"Мен ештеңеге өкінбеймін: 1970 жыл, ұрлаулар, түрме, қиындықтар, ештеңе. Мен тиісті деп ойлағанды істедім. Егер бүгін сол жағдайға түссем, дәл солай істейтін едім. Мен жасағандарымды және болғандарды ешқашан мойындамаймын. Бұл жастық шақтағы ақылсыздық емес."

Кейінгі өмір және өлім

1990 жылдары ол ай сайын шығатын L'aut'journal журналына үлес қосты. 1992 жылы провинциялық сайлауда ол Квебектің Жаңа демократиялық партиясының кандидат ретінде ұсынылды. Оның кандидатурасы даулы болды, нәтижесінде федералды Жаңа демократиялық партия бұрынғы провинциялық қанатын (екі партия арасындағы байланыс 1989 жылы үзілді) сынап, провинциялық партияны атын өзгертуге мәжбүрлеу үшін құқықтық шаралар іздеді. 1994 жылы NDPQ өзінің атын Parti de la démocratie socialiste деп өзгертті, ал 1996 жылы Роуз партияның басшысы болып сайланды. Ол 2002 жылға дейін партияны басқарды, содан кейін ол Union des forces progressistes-ке қосылды. Роуз Ұлттық кәсіподақтар конфедерациясында жұмыс істеді. Роуз Квебек тәуелсіздігі қозғалысының жақтаушысы болды және оны "азаттыққа ұмтылған ұлтшылдық" деп сипаттады. Оның айтуынша, бұл "өзінің болуына жол бермей отырған халықтың күн астында өз орнын табуға тырысуы, Палестина мен Ирландия сияқты". 2013 жылдың 14 наурызында Монреальдегі Сакре-Кёр ауруханасында 69 жасында инсульттан қайтыс болды. Өлгеннен кейін де Роуз айналасында пікір таластары болды. 2006 жылы UFP-ні сіңіріп алған тәуелсіздік партиясы Quebec solidaire-дың екі депутатының бірі Әмір Хадир Квебек провинциялық заң шығарушы органында оның есімін арнау үшін ұсыныс енгізуді ұсынды. Кейін Хадир ағылшын тілді БАҚ-ты ұлтшыл жеккөрушілікке итермелеуде айыптап, Роуз өзінің пікірінен бас тартып, оңалғанын мәлімдеп, ұсынысын кері тартып алды. Оның ұлы Феликс Роуз 2020 жылы сотталған кісі өлтірушінің ұлы болумен санасуға жасаған әрекеттері туралы "Роуз отбасы" (Les Rose) атты деректі фильмін шығарды.