Кіріспе
АҚШ-тың 89-шы тас жолы (US 89) – екі бөлімнен және бір бұрынғы бөлімнен тұратын солтүстік-оңтүстік АҚШ нөмірленген тас жолы. Оңтүстік бөлігі Флагстафф, Аризонадан басталып, Йеллоустоун ұлттық паркінің оңтүстік кіреберісіне дейін 1365 км (848 миль) созылады. Солтүстік бөлігі Монтана штатындағы Йеллоустоун ұлттық паркінің солтүстік кіреберісінен басталып, Канада шекарасында аяқталады, ұзындығы 650 км (404 миль). Йеллоустон арқылы өтетін нөмірі жоқ тас жолдар екі бөлімді байланыстырады. 1992 жылға дейін US 89 Канададан Мексикаға дейін созылған, шекарадан шекараға өтетін тас жол болды және оңтүстік ұшы Аризона штатының Ногалес қаласында орналасқан. Кейде Ұлттық саябақтар тас жолы деп аталатын US 89, Тау батысындағы жеті ұлттық саябақты байланыстырады. Бұған қоса, Колорадо үстірті, Васатч таулары және Солтүстік Роки таулары арқылы өтетін осы магистраль арқылы басқа 14 ұлттық саябақ аймақтарына, көбінесе ұлттық ескерткіштерге де қол жеткізуге болады. National Geographic журналы US 89 тас жолын әлемдегі жүргізушілер үшін ең үздік бағыт деп атады.
U. S. Route 89 (US 89) is a north–south United States Numbered Highway with two sections, and one former section. The southern section runs for 848 mile (1365 km) from Flagstaff, Arizona, to the southern entrance of Yellowstone National Park. The northern section runs for 404 mile (650 km) from the northern entrance of Yellowstone National Park in Montana, ending at the Canadian border. Unnumbered roads through Yellowstone connect the two sections. Before 1992, US 89 was a Canada–Mexico, border to border highway that ended at Nogales, Arizona, on its southern end. Sometimes called the National Park Highway, US 89 links seven national parks across the Mountain West. In addition, 14 other national park areas, mostly national monuments, are also reachable from this backbone through the Colorado Plateau, Wasatch Mountains and northern Rockies. National Geographic named US Route 89 the No. 1 Driver's Drive in the world.
Аризона
89-шы АҚШ тас жолы Флагстафф, Аризонадан басталады. Тас жол солтүстікке қарай Гранд-Каньон ұлттық паркінің жанынан және Навахо ұлты арқылы өтеді. Юта штатының шекарасына жақын жерде тас жол 89 және 89А АҚШ тас жолдарына бөлінеді. 89А – бастапқы тас жол, ал қазіргі негізгі тас жолы 1960 жылдары Глен-Каньон тоғаны мен Пейдж қаласына қызмет ету үшін салынған. Негізгі тармақ Колорадо өзенінен тоғанның оңтүстігінде және Пауэлл көлінен өтіп, содан кейін Ютаға кіреді. 89А АҚШ тармағы батысқа бұрылып, Лис Ферри маңындағы Марбл Каньонда Навахо көпірі арқылы Колорадо өзенін кесіп өтеді. Содан кейін ол Кайбаб үстіртіне көтеріліп, Джейкоб көлінде Аризона штатының 67 тас жолымен қосылады, ол Гранд-Каньонның солтүстік жиегіне баруға мүмкіндік береді. Ютаға кірмес бұрын Фредониядағы Аризона штатының 389 тас жолымен қиылысу Пайп Спринг ұлттық ескерткішіне қызмет етеді. Екі тас жол Юта штатының Канаб қаласында қайта бірігеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл бағыт оңтүстікке Ногалес қаласына дейін созылып, Аризонадағы Ұлттық парк жүйесінің көптеген нысандарына қызмет еткен. Мексика шекарасының солтүстігінде Тумакакори ұлттық ескерткіші (қазіргі Тумакакори ұлттық тарихи паркі) орналасқан, ал одан солтүстікке қарай Тусон қаласындағы Сагуаро ұлттық ескерткіші (қазіргі Сагуаро ұлттық паркі) орналасқан. Ұсқақ жолдар автокөлік жүргізушілерін Каса-Гранде ұлттық ескерткішіне және Финикстің оңтүстігіндегі Хохокам Пима ұлттық ескерткішіне жеткізген. Флагстафф маңында төрт парк орналасқан: Тузигут ұлттық ескерткіші, Уолнат Каньоны ұлттық ескерткіші, Күн бату кратері ұлттық ескерткіші және Вупатки ұлттық ескерткіші. Флагстаффтың солтүстігінде 89-шы АҚШ тас жолы Гранд-Каньон ұлттық паркінің Оңтүстік және Солтүстік жиегіне қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Юта штаты
Юта штатының 89 немесе 89А тас жолындағы алғашқы қала – Канаб, осы екі бағыттың қайта бірізетін жері. Канабтан 89-шы тас жол Сион ұлттық паркі, Седар Брейкс ұлттық ескерткіші және Брайс каньоны ұлттық паркі арқылы солтүстікке қарай өтеді. Соңында Севьер округіне және Санпете аңғарына жетеді. Содан кейін тас жол 1983 жылы жер көшкінінен пайда болған көлдің салдарынан қираған, аңырау қала – Тистлден өтеді. Бұдан кейін тас жол Уасатч фронтына кіреді, онда 89-шы тас жол Юта және Солт-Лейк округтеріндегі көптеген қалалардың басты көшесі – Штат көшесіне айналады. Тас жол Васатч фронтындағы маршруты бойында Interstate 15 (I 15) көлеңкесінде жиі орналасады. US 89 I 15 тас жолымен бірге Боунтифулдан Фармингтонға дейін жүреді, содан кейін Огденге жеткенше Васатч тауларының етегімен өтеді. Огденде бұл тас жол Вашингтон бульвары деп аталады. Огденнен тас жол солтүстікке қарай жүреді, Брайгам қаласында 91-ші тас жолмен кездесіп, содан кейін шығысқа бұрылып, Cache Valley және Логан қалаларына қызмет етеді, 91-ші тас жолмен қатар жүреді. Логан қаласында 89-шы тас жол Мейн-стриттің оңтүстік бөлігін құрайды, содан кейін шығысқа қарай бұрылып, Юта штаты университетінің кампусынан өтеді. Тас жол Логан каньоны арқылы өтіп, Медведь көліне жетеді, онда ол Юта штатынан шығады. Юта штатындағы 89-шы тас жолдың екі бөлігі көрнекті жолдар деп белгіленген. Канабтан Маунт-Кармельге және Лонг-Вэллиге дейінгі көрнекті жол – Юта штатының көрнекті жолы. Логаннан Медведь көліне дейінгі бөлік Ұлттық көрнекті жолдар жобасы бойынша Логан каньонының көрнекті жолы деп танылды. Юта штатындағы US 89 тас жолының I 70, I 15, US 6 және US 91 тас жолдарымен бірге жүрмейтін бөлігі Юта кодексінің 72-4-114(8) тармағында сипатталған. Юта штаты Колорадо үстіртқылығымен ерекшеленеді. 89-шы тас жол бойында Сион ұлттық паркі, Брайс каньоны ұлттық паркі және Седар Брейкс ұлттық ескерткіші орналасқан. Капитолий Риф ұлттық паркі 89-шы тас жолға тікелей жақын болмаса да, оған 89-шы тас жол арқылы қол жеткізуге болады. US 89 солтүстік Ютадан Солт-Лейк-Ситидің солтүстігіне және Тимпаногос үңгірінің ұлттық ескерткіші мен Алтын Шырша ұлттық тарихи орнынан шығып кетеді.
Айдахо штаты
Айдахо штатында тас жол, Юта мен Айдахо штатының шекарасында орналасқан Bear Lake көлін ішінара айналып өтеді.
Вайоминг
Вайоминг штатында 89-шы АҚШ тас жолы Гранд-Теттон ұлттық паркі, Джексон-Хоул аңғары, Жылан өзенінің шатқалы және Стар-Вэлли сияқты көптеген көрнекті жерлерден өтеді. Вайоминг пен Айдахоның батыс шекарасымен солтүстікке қарай жүріп, 89-шы АҚШ тас жолы Гранд-Теттон ұлттық паркіне кіреді. Бұл жерде 89-шы АҚШ тас жолы екі АҚШ ұлттық паркі үшін негізгі келушілерге арналған жол болып табылады. Тетоннан шығып, жол Джон Д. Рокфеллер кішінің естелік саябағы сияқты аз танымал саябаққа кіреді, содан кейін Йеллоустоун ұлттық паркінің оңтүстік кіреберісінде аяқталады. 89-шы АҚШ тас жолы және басқа да АҚШ тас жолдары парк ішінде ресми түрде үздіксіз болмаса да, кейбір коммерциялық карталарда бұл тас жолдар Йеллоустоун ұлттық паркінің ішінде нөмірленбеген жолдармен және Вайоминг пен Монтана штатының шекарасы арқылы жүретіні көрсетілген.
Монтана
89-шы АҚШ тас жолы Йеллоустоун ұлттық паркінің Солтүстік кіреберісі арқылы Монтана штатына кіреді. Ол Глейшер ұлттық паркіне жақындағанға дейін штаттың бүкіл енін кесіп өтеді. Монтана штатының Сент-Мэри қаласында 89-шы АҚШ тас жолы – бұл Глейшердің бірінші маршрутына, сондай-ақ «Күнге баратын жол» деп белгілі жолға қол жеткізуге арналған трасса. Бұл маршрут түрлі-түрлі жануарларға толы және жолмен саяхаттайтындарға көптеген демалыс мүмкіндіктерін ұсынады. Бұл трасса – 71 мильдік (114 км) жол, ол US 89 және US 12 тас жолдарының қиылысынан басталады. Трассаның қиылысынан солтүстікке қарай Льюис және Кларк ұлттық орман арқылы Нейхарт және Монарх елді мекендеріне дейін, содан кейін US 87 тас жолымен қиылысатын жерге дейін жүреді. Бұл маршрут Шоудаун тау шаңғысы курорты мен Слюйс Боксс мемлекеттік паркіне қатынауға мүмкіндік береді. Жол Кингс Хилл өткелі арқылы өтеді, оның ашық болуын қысқы маусымда қарды тазартатын бригадалар қамтамасыз етеді. 89-шы АҚШ тас жолының солтүстік нүктесі Канада шекарасында орналасқан. Одан әрі бұл тас жол Канадада Альбертаның 2-ші тас жолы ретінде жалғасады.
Тарих
89-шы АҚШ тас жолы алғаш құрылғанда, ол солтүстікке қарай Юта штатының Испан Форк қаласына дейін созылған. Бұл 1934 жылға дейін жалғасты, содан кейін Монтана штатының Бабб қаласының солтүстігіндегі Пиеган кіреберіс портына дейін кеңейтілді. Монтана штатының Грейт-Фоллс қаласының солтүстігіндегі 89-шы АҚШ тас жолының қазіргі бағыты бастапқыда 1934 жылға дейін 87-ші АҚШ тас жолы деп белгіленген. 89-шы АҚШ тас жолы бұл бағытты иеленгеннен кейін, 87-ші АҚШ тас жолы 1945 жылға дейін Грейт-Фоллс қаласында аяқталды, содан кейін Монтана штатының Хавр қаласына жақын орналасқан қазіргі солтүстік соңғы нүктесіне дейін ұзартылды. 1992 жылға дейін 89-шы АҚШ тас жолының оңтүстік соңғы нүктесі Аризона штатының Ногалес қаласында орналасқан, ал тас жол қазіргі I 19, 79-шы мемлекеттік тас жолы, 60-шы АҚШ тас жолы, 93-ші АҚШ тас жолы және Прескотт пен Флагстафф арасындағы 89-шы мемлекеттік тас жолы арқылы Уильямс қаласынан өтіп Флагстаффқа дейін жалғасты. Сонымен қатар, Аризонада Седона қаласы арқылы Прескотт пен Флагстафф арасында тағы бір 89А АҚШ тас жолы болды, ол қазір 89А мемлекеттік тас жолы болып табылады. Аризона штатының орталық бөлігінде солтүстік-оңтүстік АҚШ тас жолының қажеттілігі I 17 тас жолын аяқтаумен байланысты болды, ол қазір осы солтүстік-оңтүстік дәлізіндегі көлік ағынының көп бөлігін және барлық ауыр жүк көліктерін тасымалдайды. I 17 тас жолы Флагстаффтағы I 40 тас жолын Аризона штатының Феникс қаласындағы I 10 тас жолымен байланыстырады, бұл өте төбелі жолмен және Верде аңғары арқылы өтеді. Юта штатының орталық бөлігінде 1983 жылдың көп бөлігінде 89-шы АҚШ тас жолы Тистл қаласын қиратып, сегіз айға тас жолды жапқан жер сілкінісі салдарынан үздіксіз болды. 2013 жылдың басынан 2015 жылдың ортасына дейін US 89 тас жолы Пейдж қаласынан оңтүстікке қарай шамамен 25 миль (40 км) қашықтықта жабылды, себебі геологиялық құбылыс жолдың бүктеліп, төмендеуіне әкелді. Көлік қозғалысы Навахо ұлтының 72 шақырымдық екінші және үшінші деңгейдегі тас жолдары арқылы қайта бағытталды. US 89T тас жолы 2013 жылдың 29 тамызында ашылды, бұл Навахо тас жолының 28 мильдік (45 км) асфальтталған бөлігі, жабық учаскенің ұзақ мерзімдік айналма жолы ретінде қызмет етеді.