Кіріспе
Британдық кинорежиссер және продюсер (1941 жылы туған)
Сэр Стивен Артур Фрирс (20 маусым 1941 жылы туған) – британдық кино және теледидар режиссері және продюсері. Ол шынайы өмірдегі оқиғаларды, сондай-ақ әлеуметтік топтарды зерттейтін, жарқын мінезді кейіпкерлер арқылы бейнелейтін туындыларды жиі көрсетеді. Ол үш BAFTA сыйлығы, Primetime Emmy сыйлығы және екі «Оскар» сыйлығына ұсынылған, соның ішінде көптеген марапаттарға ие болды. 2008 жылы The Daily Telegraph газеті Фрирсті британдық мәдениетке ең үлкен әсер еткен 100 адамның қатарына енгізді. 2009 жылы ол Commandeur de l'Ordre des Arts et des Lettres орденімен марапатталды. 2023 жылы кино және теледидар саласына қосқан үлесі үшін рыцарь атағын алды. Лестерде туып, Грэшем мектебінде және Кембридж университетінің Тринити колледжінде білім алған Фрирс мансабын театр мен кинода режиссердің ассистенты болып бастады, сонымен қатар көптеген телеспектакльдерге режиссерлік жасады. Фрирс 1971 жылы «Gumshoe» фильмімен дебют жасады және 1980-жылдары «My Beautiful Laundrette» (1985), «Prick Up Your Ears» (1987) және «Dangerous Liaisons» (1988) сияқты фильмдері үшін сыншылардың жоғары бағасын алды. Сонымен қатар, ол «The Grifters» (1990) және «The Queen» (2006) фильмдерінің режиссері үшін екі рет «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Фрирс «Fail Safe» (2000), «The Deal» (2003) және «Muhammad Ali's Greatest Fight» (2013) телефильмдері сияқты түрлі телебағдарламалар бойынша жұмыстарымен де танымал. Ол Джереми Торп туралы BBC One телеарнасының «A Very English Scandal» (2018) атты аңызға толы мини-сериалын режиссерлік етті, ол үшін Primetime Emmy сыйлығына ұсынылды.
1980 жылдар
1980 жылдардың аяғында Фриарс көркем фильмдердің режиссері ретінде халықаралық деңгейде танылды. 1985 жылы Фриарс «My Beautiful Laundrette» фильмімен кеңінен даңққа ие болды. Ханиф Курейшидің сценарийіне негізделген бұл фильмде расааралық гей-романс оқиғасы көрсетілген. Фильм «Оскар» сыйлығына бір және BAFTA сыйлығына екі рет ұсынылды. Фильмнің сәттілігі Фриарс пен актер Дэниел Дей-Льюис екеуінің мансабын бастауға көмектесті. Фриарс Адриан Эдмондсонмен бірлесіп «Қызық көрші» атты 45 минуттық бағдарлама жұмысын жасады, ол 1988 жылы Channel Four телеарнасында көрсетілген «The Comic Strip Presents» комедиялық телесериалының бір бөлігі болды. 1985 жылы Фриарс Дафни Дю Мориердің 1938 жылғы «Ребекка» романының пародиалық нұсқасын да түсірді. Фриарс кейін Джо Ортонның өмірбаянына арналған «Құлақтарыңды тіктеп ал» (1987) фильмін режиссерлік етті, бұл жоба драматург Алан Беннетпен бірлесіп жасалған. Оның тағы бір фильмі Курейшидің сценарийі бойынша түсірілген «Сэмми мен Рози» (1987) болды. 1988 жылы Фриарс «Қауіпті қарым-қатынастар» фильмін түсірді, ол сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Фильм Францияда түсірілді, актер құрамында американдық Гленн Клоуз, Джон Малкович, Мишель Пфайффер және Ума Турман бар. Кристофер Хэмптонмен бейімделген бұл фильм 18-ғасырдың соңындағы француз романына негізделген, онда романтикалық ойындар ойналады. Фильм жеті «Оскар» сыйлығына ұсынылды, оның ішінде «Үздік фильм» және Гленн Клоуз үшін «Үздік әйел актрисасы», Мишель Пфайффер үшін «Үздік қосымша әйел актрисасы» номинациялары бар еді. Сонымен қатар, фильм он Британдық академиялық кино сыйлығына, оның ішінде Фриарс үшін «Үздік режиссер» номинациясына ие болды.
1990 жылдар
1990 жылы Фрирс Джон Кусак, Анжелика Хьюстон және Аннет Бенинг қатысқан "Грифтерлер" атты нео-нуар қылмыс триллерін түсірді. Мартин Скорсезе фильмнің продюсері болды. Фильм "Үздік фильм" номинациясы бойынша Independent Spirit Award сыйлығын жеңіп алды және "The National Board of Review of Motion Pictures" оны 1990 жылғы үздік 10 фильмнің бірі деп жариялады. Фрирс сондай-ақ Британдық академиясының "Үздік режиссер" сыйлығына және АҚШ академиясының "Үздік режиссер" сыйлығына ие болды. 1992 жылы Фрирс "Hero" комедиялық драмасын түсірді, ол Ұлыбританияда "Accidental Hero" деген атпен шықты. Фильмде Дастин Хоффман, Джина Дэвис, Энди Гарсия және Джоан Кусак ойнады. Көптеген сыншылар бұл фильмен Престон Стерджес пен Франк Капраның фильмдерін салыстырды, ал Роджер Эберт былай деп жазды: "Бұл фильмде керемет ойын-сауық үшін барлық қажетті жағдай бар, бірақ ол басқа фильмдерге жататын егжей-тегжейлі мәліметтерге тоқтала береді. Бұл 1940 жылдардағы Престон Стерджестің комедиялық дәстүрінен туындаған туынды". Фильмге көбінесе оң пікірлер айтылса да, ол кассада сәтті болмады. Columbia Pictures 25,6 миллион доллар зиян шекті. Фрирс Родди Дойлдың романдары негізінде түсірілген "Снаппер" (1993) және "Ван" (1996) фильмдерін де түсірді. Фрирс түсірген басқа фильмдердің ішінде қорқынышты "Мэри Райли" және вестерн "The Hi Lo Country" (1998) бар.
2000 жылдар
2000 жылы Фриарс Джон Кусак, Джек Блэк, Лиза Бонет және Джоан Кусактың қатысуымен «Жоғары адалдық» фильмін түсірді. Фильм 1995 жылы жарық көрген британдық Ник Хорнбидің сол аттас романының негізінде түсірілген. Ол Лондон емес, Чикаго қаласында өтеді, ал басты кейіпкердің аты өзгертілген. Фильмді көргеннен кейін Хорнби Кусақтың ойынына ризашылығын білдіріп, «кейде бұл Джон Кусак менің кітабымды оқып тұрғандай фильм» деді. Фильм сыншылардан жағымды пікірлер алды және Rotten Tomatoes сайтында 165 рецензия негізінде 91% рейтингке ие болды, орташа бағасы 7.7/10. Сыншылардың пікірінше: «Режиссер Стивен Фриарстің шеберлігі мен актерлік құрамның күшті ойыны, тамаша саундтрекпен бірге, көңілді оқиғаны жеткізеді». 2002 жылы Фриарс Лондонда тұратын екі иммигрант туралы «Dirty Pretty Things» әлеуметтік триллерін түсірді. Фильмде Одри Тату және Чиветель Эджиофор ойнады. Фильм «Үздік түпнұсқа сценарий» номинациясына ие болды. 2003 жылы ол «Үздік тәуелсіз британдық фильм» номинациясында Британдық тәуелсіз кино сыйлығын жеңіп алды. Окве рөлін орындағаны үшін Чиветель Эджиофор 2003 жылғы «Үздік актер» номинациясында Британдық тәуелсіз кино сыйлығын жеңіп алды. 2003 жылы Фриарс Джеймс Бондтың «Jinx» спин-офын режиссерлікке тағайындады, онда Хале Берри «Die Another Day» (2002) фильміндегі кейіпкерімен бірге Майкл Мадсен мен Хавьер Бардем де ойнады. Нейл Пурвис пен Роберт Уэйд сценарийді жазуға қайта оралды, ал Уэйд оны «атмосфералық, еуропалық триллер, «Борн» стиліндегі фильм» деп сипаттады. Продюсер Барбара Брокколи оны «Қысқы Олимпиада» стиліндегі, дәстүрлі Бонд фильмдеріне балама ретінде сипаттады. Алайда, Eon Productions және MGM арасындағы «шығармашылық келіспеушіліктерге» байланысты және «Casino Royale» (2006) фильмінің қайта өндірісіне назар аудару үшін жоба тоқтатылды. 2003 жылы Фриарс «The Deal» (2003) телефильмімен режиссерлікке оралды, ол 1994 жылы Еңбек партиясының басшысы болу үшін Тони Блэр мен Гордон Браун арасындағы болған келісімді көрсетеді. Майкл Шин Тони Блэр рөлін орындады. 2005 жылы Фриарс Джуди Денч пен Боб Хоскинстың қатысуымен «Миссис Хендерсон таныстырады» британдық театрлық комедиясын түсірді. Фильм Денч пен Хоскинстің ойыны үшін мақталып, Денч «Үздік әйел актер» номинациясына ие болды. Фриарстың келесі жобасы «The Queen» (2006) фильмі болды, ол 1997 жылдың 31 тамызындағы Диана ханшайымның қазасын және монархия мүшелері мен жұртшылықтың реакциясын көрсетеді. Фильм Венеция кинофестивалінде көрсетілді, онда Миррен «Үздік әйел актер» сыйлығын, ал Питер Морган «Үздік сценарий» сыйлығын жеңіп алды. Фриарс «Алтын арыстан» сыйлығына ұсынылды. АҚШ-та шыққан кезде фильм кассалық табысқа және марапаттарға ие болды. «Оскар» сыйлығының салтанатында Фриарс «Үздік режиссер» номинациясын алды. Хелен Миррен басты рөлді сомдағаны үшін көптеген сыйлықтарға ие болды, соның ішінде «Үздік әйел актер» сыйлығына ие болды.
2010 жылдар
Фриарс Биконсфилдтегі Ұлттық кино және теледидар мектебінде «Фикция режиссурасы бойынша Дэвид Лин атындағы кафедраны» иеленеді, онда ол сабақ береді. 2013 жылы Фриарс журналист Мартин Сикссмиттің «Филомена Лидің жоғалған баласы» (2009) кітабы негізінде «Филомена» (2013) драмасын түсірді. Бұл фильм Филомена Лидің 50 жылдық ұлын іздеу оқиғасын көрсетеді. Ол жас кезінде католик монастырында тұрмысқа шықпаған анасынан алынып, американдық отбасыға асырап алынған. Сондай-ақ, фильмде Сикссмиттің оған ұлын табуға көмектесу әрекеттері де баяндалады. Фильмде Джуди Денч пен Стив Куган ойнады. Туынды 70-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде көрсетіліп, үлкен құрметке ие болды. Сценарийшілер Джефф Поуп пен Стив Куган фильм үшін ең жақсы сценарий сыйлығын жеңіп алды. Фильм 2013 жылғы Торонто халықаралық кинофестивалінде «People's Choice Award Runner Up» сыйлығын жеңіп алды. Фильм 86-шы «Оскар» сыйлықтарына төрт номинацияда ұсынылды: үздік фильм, үздік бейімделген сценарий, үздік әйел актер (Денч үшін) және үздік түпнұсқалық музыка. Сонымен қатар, фильм төрт «Британ академиясының кино сыйлығына» және үш «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. Сол жылы HBO Фриарстың «Мухаммед Алидің ең үлкен күресі» атты теледрамасын шығарды, онда Кристофер Пламмер мен Франк Лангелла қатысты. Фильм АҚШ Жоғарғы Сотының Вьетнам соғысы кезінде АҚШ армиясында қызмет етуден бас тартқаны үшін Мухаммед Алиге бокспен айналысуға тыйым салу туралы пікірталасын зерттейді. Фриарс велосипедші чемпион Ланс Армстронгтың өмірбаяны «Программа» фильмін Бен Фостердің қатысуымен түсірді, ол 2015 жылғы Торонто халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Фриарстың көптеген фильмдері әлі тірі адамдардың оқиғаларына негізделген, бірақ ол ешқашан өзінің кейіпкерлерімен кездесуге тырыспаған. National Life Stories 2008 жылы Стивен Фриарспен ауызша тарих сұхбатын (C1316/07) Британ кітапханасы сақтайтын «Англия сахналық компаниясының мұрасы» жинағы үшін жүргізді. 2016 жылы Фриарс Мерил Стриптің қатысуымен «Флоренс Фостер Дженкинс» фильмін түсірді. Басты кейіпкер – Нью-Йорк мұрагері, ән айту қабілеті нашар болса да, опера әншісі болуға талпынады. Хью Грант оның менеджері және ұзақ жылдар бойы серігі Сент-Клэр Бейфилд рөлін ойнайды. Басқа актерлер қатарында Саймон Хелберг, Ребекка Фергюсон және Нина Арианда бар. Фильм сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды, көптеген адамдар Стрип пен Гранттың актерлік шеберлігін жоғары бағалады. 89-шы «Оскар» сыйлықтарында фильм «Ең жақсы костюм дизайны» номинациясына ұсынылды және Стрипке «Ең жақсы әйел актер» номинациясы бойынша 20-шы ұсынымы болды. Фильм сондай-ақ төрт «Алтын глобус» номинациясын алды, оның ішінде комедиялық немесе музыкалық фильмдегі «Ең жақсы фильм» номинациясы да бар. 2017 жылы Фриарс Джуди Денчпен қайта жұмыстасты, осы жолы «Виктория мен Абдул» фильмінде Ұлыбритания королевасы Виктория мен оның үнді мұсылман қызметшісі Абдул Карим арасындағы нақты оқиғаға негізделген фильмді түсірді. Фильмде Әли Фазал, Майкл Гэмбон, Эдди Иззард, Тим Пигот Смит (оның соңғы фильмдегі рөлі) және Адель Ахтар да ойнады. Фильм 74-ші Венеция кинофестивалінде көрсетілді және 15 қыркүйекте 2017 жылы Ұлыбританияда кең экрандарға шықты. Фильм бүкіл әлем бойынша 65 миллион доллардан астам табыс тапты. 2018 жылы Фриарс BBC One телеарнасында, кейіннен Amazon Prime телеарнасында көрсетілген «A Very English Scandal» шектеулі сериясына оралды. Жоба 2018 жылғы Джон Престонның 2016 жылғы осы аттас кітабы негізінде түсірілген үш бөлімді британдық теледидарлық комедиялық драмалық мини-сериалы. Бұл 1976-1979 жылдардағы Джереми Торптың жанжалы мен оған дейін 15 жылдан астам уақытқа созылған оқиғалардың драмалық бейнесі. Сериалда Хью Грант Джереми Торп рөлінде, ал Бен Уишоу Норман Скотт рөлінде ойнады. Сериал Ұлыбритания мен АҚШ-та үлкен танымалдылыққа ие болды. Rotten Tomatoes сайтында серияның мақұлдану рейтингісі 64 шолу негізінде 97% құрайды, ал орташа бағасы 9.05/10. Rotten Tomatoes-тың сын пікірінде: «Хью Грант пен Бен Уишоу «A Very English Scandal» фильмінде британдық саясат пен қоғамға қызықты және қорқынышты көзқарас ұсынады». Грант өзінің рөлі үшін Primetime Emmy Award, Screen Actors Guild Award, Golden Globe Award, British Academy Television Award және Critics Choice Award номинацияларын алды, ал Уишоу Emmy және BAFTA сыйлықтарын жеңіп алды. 2022 жылы Фриарс Билли Уайлдер туралы «Уайлдер мен мен» фильмін түсіретіні хабарланды. Кристофер Хэмптонның Джонатан Коудың «Мистер Уайлдер және мен» (2020) романының бейімделуі, фильмнің түсірілімі 2025 жылдың басында Джереми Томас продюсерлігімен басталады.
Жеке өмір
1968 жылы Фриарс Мэри Кей Уилмерске үйленді, олардың Сэм және Уилл есімді екі ұлы болды. 1970 жылдардың басында бұл жұп ажырасты. Уилл Фриарс сахна және кино режиссері болды. Мансабының басында Фриарс "The Scaffold" тобы туралы бағдарлама жасады. Олардың хит-әні "Лили Розовая" ("Lily the Pink") оның есімін атады ("Мырза Фриарстің құлақтары ірі"). Фриарс Лондонда Энн Ротенштейнмен және олардың екі баласымен бірге тұрды.
Саяси көзқарастар
2015 жылы сәуірде Frears республикалық көзқарастас болғандықтан, Кэролайн Лукастың парламенттік кандидатурасын қолдаған бірнеше танымал адамдардың бірі болды, бірақ Жасыл партияның басқа кандидаттарын қолдамады. 2019 жылдың желтоқсанында Фрирс тағы 42 белгілі мәдени қайраткермен бірге 2019 жылғы жалпы сайлауда Джереми Корбин басшылығындағы Еңбек партиясын қолдайтын хатқа қол қойды.
Фильм
Жыл Атауы Дистрибьютор
1968 Жанар (қысқа фильм) BFI
1971 Gumshoe Columbia Pictures
1984 Хит Palace Pictures
1985 Менің әдемі шапаншам Orion Pictures
1987 Құлақтарыңды тіктеп ал The Samuel Goldwyn Company
Сэмми мен Рози жақындасады Cinecom Pictures
1988 Қауіпті байланыстар Warner Bros.
1990 Грифтерлер Miramax Films
1992 Батыр Columbia Pictures
1996 Мэри Рейли TriStar Pictures
The Van 20th Century Fox
1998 The Hi Lo Country Gramercy Pictures
2000 Жоғары адалдық Buena Vista Pictures
Лиам Lionsgate
2002 Dirty Pretty Things Buena Vista International
2005 Миссис Хендерсон The Weinstein Company-ді ұсынады
2006 Королева Pathé
2009 Chéri Pathé / Warner Bros. Pictures
2010 Тамара Дрю Sony Pictures Classics
2012 Ең сүйікті The Weinstein Company
2013 Филомена The Weinstein Company / Pathé
2015 Бағдарлама StudioCanal
2016 Флоренс Фостер Дженкинс 20th Century Fox / Pathé
2017 Виктория мен Абдул Focus Features / Universal Pictures
2022 Жоғалған король Pathé / Warner Bros. Pictures